3

Nə atam, nə də ki anam heç vaxt Bakıda olmamışdılar. Bakıda qohumlarımız day yox idi. Biz min əziyyətlə gəlib Tağıyevin Qızlar Gimnaziyasını tapdıq. Gimnaziyanın direktoru bizi səmimiyyətlə qarşılayıb atamı sorğu-suala tutdu:

- Qızınızın ad-familiyası?

- Məmmədova Şövkət Həsən qızı.

- İndiyə qədər oxuyubmu, musiqi təhsili varmı?

- Bəli, Tiflisdə oxuyub, musiqi məktəbinə də gedib. Yaxşı da səsi var. İstəyirsiz, bir ağız oxusun. Direktor “bir ağız oxusun” ifadəsini eşidəndə mənə yaxınlaşıb pıçıltıynan dedi:

- Qızım, səni gimnaziyamıza qəbul edirik. Amma elə et ki, mahnı oxumağını yoldaşların bilməsin. Bilsələr, bizi daşqalaq edərlər. Biz özümüz gizlincə səsini yoxlarıq. Xoşumuza gəlsə, musiqi təhsili almaq üçün səni İtaliyaya göndərərik.

4

1915-ci ilin oktyabr ayı idi. Ağaclar öz yaşıl libaslarını dəyişməsələr də, şaxtadan hiss edirdim ki, artıq Kiyevə payız gəlib. Bunu, bəlkə də, çoxları duymurdu, lakin mən iliyimə işləyən şaxta və sazaqdan hiss etmişdim ki, artıq payızdır. Özümü soyuqdan xilas etmək üçün iti addımlarla konservatoriyaya yollandım. Aleksandra Nikolayevna Şperlinqlə üz-üzə gəlib ayaq saxladım. Salam verib keçmək istəyəndə Şperlinq məni saxlayıb yanındakı yaşlı kişiyə təqdim etdi:

- Reynqold Moriseviç, sizə haqqında danışdığım Qafqazlı qız Şövkət Məmmədova budur, tanış olun.

Məsələnin pis qurtaracağını görən Üzeyir tez Şövkəti faytonla aradan çıxarıb mötəbər bir adamın evində gizlədir. Tamaşadan yığılan 40 min pulu isə gizli surətdə müğənniyə çatdırmaq istəsə də, buna nail ola bilmir. Üzeyir birtəhər Şövkəti qatarla yola salır. Ondan sonra Şövkətdən səs-soraq çıxmır. Bundan Üzeyir çox mütəəssir olur.

Şövkət Məmmədova təkcə opera müğənnisi olaraq qalmır. Görkəmli sənətkar Parisdə, Berlində, Təbrizdə qastrol səfərlərində olan zaman həmişə kamera ifaçılığına müraciət etmiş, konsertlərdə Azərbaycan xalq mahnıları oxuyaraq xarici ölkə dinləyicilərinin qəlbinə (hakim kəsilmişdir, yoxsa hakim kəsilir). Hətta 1925-ci ildə Parisdə qastrol səfərində olan zaman ona qulaq asan məşhur bir fransız bəstəkarı heyrətlənib demişdir: “Bu müğənni çox nadir səs tembrinə malik müğənnidir. Onun səsi royalı olduqca pis vəziyyətdə qoyur. Bu müğənni üçün xüsusi royal düzəltmək lazımdır...”

Bu yaxınlarda mətbuatda mənim barəmdə iki məşhur sənətkarın rəyi getmişdi. Həmin rəyləri olduğu kimi xatirə dəftərimə köçürmüşəm.