Müğənninin xatirə dəftərindən
FRAQMENTLƏR
2

Beləliklə, həmin söhbətdən sonra məni qızlar gimnaziyasına qəbul etdilər. Komissiya təşkil edib səsimi yoxladılar. Yadımda deyil: o vaxtın hansı məşhur xanəndəsi isə oxumağıma yüksək qiymət verib o ki var məni təriflədi.

Komissiya yaxşı oxumaq istedadım olduğunu qəti müəyyənləşdirdikdən sonra İtaliyaya getməyim haqqında qərar qəbul etdi. Beləliklə, 1911-ci ilin ortalarında İtaliyanın Milan şəhərinə yola düşdüm. Mənə elə gəldi ki, artıq arzuma çatmışam. Çoxdan bəri həsrətində olduğum xoşbəxtliyə qovuşmuşam. Amma sən demə, ən çətin, ən ağır günlər qabaqda imiş. Hələ məni nə qədər əzab-əziyyət gözləyirmiş Lakin bu çətinliklər zərrəcə də olsun məni (qorxutmurdu, yoxsa qorxutmadı).

1911-ci ilin mayında Milan konservatoriyasına daxil oldum. Məşhur musiqi müəllimi Emma Dotti Ambrozinin sinfində oxumağa başladım.

1

1910-cu ilin isti yay günü idi. Tiflisdə evimizdə axşamdan başlayan söz-söhbət hələ də davam edirdi. Qohumlar heç cür öz dediklərindən dönmürdülər:

- Şövkət heç yana getməyəcək. Əgər artistliyə getsə, biz bir də bu evə ayaq basmayacağıq. Qız hara, artisdiy hara?! Heç belə də biabırçılıq olar?! El bizi qınamazmı?! Deməzlərmi, çəkməçi Həsənin qızı gedib mahnı oxuyur?

Xurşud xanımı od götürdü:

- Qız mənimdi, mən bilərəm. Nolsun ki, keçmişdə bizim Borçalının Ağkilsə kəndində qızlar oxumurmuş?

Qohumlar bu sözləri eşidəndə daha da özlərindən çıxdılar:

- İndiyə qədər müsəlman qızlarından oxuyan görməmişdik. Əvvəl qızı qoyduz Tiflis qızlar gimnaziyasına, sonra musiqi məktəbinə. İndi də başlamısız ki, qızımız artist olacaq. Daha bəsdi. Biz bu biabırçılığa dözə bilmərik. Daha bizim sizin adda qohumumuz yoxdur...

Onu konservatoriyadan xaric etdilər. Bakıya qayıtmaq üçün isə heç yol pulu da yox idi.

1912-ci ildə Milandan Bakıya qayıdan Şövkət Məmmədovanı ilkin axtarıb tapan, onun mənəvi dayağına çevrilən Üzeyir Hacıbəyli (olmuşdur, yoxsa oldu). Bəstəkar gənc müğənninin Milan konservatoriyasından çıxarıldığını biləndə təəssüflənmiş, onun vokal istedadı ilə yaxından tanış olduqdan sonra Şövkətə yenidən İtaliyaya qayıtmağı məsləhət görmüşdür. Təhsil xərcini isə öz üzərinə götürmüşdü. Müğənniyə yol xərci düzəltmək üçün bəstəkar “Ər-arvad” operettasını təcili tamaşaya (qoymuşdur, yoxsa qoyur). Deyirlər, həmin tamaşanın sonunda Üzeyirin təkidinə qulaq asmayan Şövkət qəflətən səhnəyə çıxıb bir romans oxuyur, ikinci mahnını oxumaq istəyəndə salonda iğtişaş başlayır. Qoçular haray-həşir salırlar.