Təsadüfi deyil ki, o, Nalçik şəhərində ölüm ayağında vəsiyyət edib ki, onu Azərbaycan torpağında basdırsınlar. Xalq böyük sevgi bəslədiyi oğlunu Bakıda Fəxri xiyabanda dəfn etmişdir. O bu xiyabana bir zamanlar “rəqibi” və “məslək dostu” Üzeyir bəyin çiyinləri üstə gəlmişdi.

Möhbəddin Səməd, “Yaddaşımızın yaşıdları” kitabından

2. Bu hissəni mətndə hansı abzasdan sonra yerləşdirmək olar?

1912-ci il sentyabrın 4-də Yelizavetpol quberniyası Şuşa şəhərinin sakini Üzeyir bəy Əbdülhüseyn bəy oğlu Hacıbəyli Moskvada, Teatralnı ploşaddakı notariusun yanına gedir. 1912-ci il iyunun 14-də Bakıdan aldığı beşillik 125 nömrəli pasportunu təqdim edir və bir də bu vəkalətnaməni:

Əbdül Müslüm Maqometoviç həzrətləri

Bu vəkalətnamə ilə Sizə səlahiyyət verirəm ki, mənə aid olan musiqi əsərlərinin istifadəsi üçün nümayəndə olasınız. Ayrı-ayrı şəxslər, müxtəlif cəmiyyət və şirkətlərlə əsərlərimin istifadəsi üçün razılığa gəlmək, bu münasibətlə şərtlər təyin edib müxtəlif qiymətlərlə istədiyiniz kimi müqavilələr bağlamaq, əsərlərimin istifadəsi üçün pul almağı və ümumiyyətlə, bu işdə məni əvəz etməyi, harada lazım gələrsə, mənim əvəzimdən qol çəkməyi, qanunun tələb etdiyi bütün formal işləri yerinə yetirməyi Sizə etibar edirəm. Bütün bunları Sizin qanuni yolla icra edəcəyinizə inanıram, bu münasibətlə sizinlə mübahisə etməyəcək və etiraz etməyəcəyəm.

Rafael Hüseynov, “Vaxtdan uca” kitabından

3. Bu hissə hər iki bəstəkarın hansı mənəvi keyfiyyətlərini üzə çıxarır?

Üzeyir Hacıbəyli vaxtilə “Bakinski raboçi” qəzetinin 30 iyul 1940-cı il tarixli nömrəsində çap etdirdiyi bir məqaləsində xüsusi həssaslıqla açıb göstərmişdi:

“Müslüm Maqomayev yazdığı operada öz istəyinə nail ola bilmişdi. “Şah İsmayıl” Azərbaycanın o dövrdəki musiqi həyatında improvizə olunmuş milli operanı Avropa operasının texniki cəhətdən inkişaf etmiş formaları ilə əlaqələndirmək sahəsində ilk təşəbbüsdür. Burada bəstəkarın operaya məxsus əsas ünsürləri – ariyaları, duetləri, çoxsəsli xorları və sair tətbiq etmək arzusu bariz surətdə özünü göstərir”.