Səkkiz bölmədən ibarət əsər ərəb dilinin lüğət qaydalarına uyğun yazılmışdır. Müəllif ensiklopediyada “Dünya xəritəsi” adlanan bir xəritə vermiş, bu xəritədə mərkəz Balasaqunu seçərək türklərin yaşadığı bütün əraziləri qeyd etmişdir. Xəritə üzərində “Əradi Azərabadkan” yer adı da qeyd edilmişdir. “Divan”ın sonuna əlavə olunmuş bu xəritə Mahmud Kaşğari dövründə türkdilli xalqların yaşadığı ərazilərin təsvirini verən ilk xəritədir. Təxminən 1080- ci ildə Kaşğara qayıdan alim 1105-ci ildə burada dünyasını dəyişir. Kaşğar yaxınlığındakı Opal kəndində dəfn olunur. Üzərində “Müqəddəs alimin məzarı” sözləri yazılmış məqbərəni 1984-cü ildə təmir etmişlər. Hal-hazırda məqbərədə alimin məzarı yerləşən otaq, “Divani-lüğətit-Türk” əsərinin müxtəlif dillərdə tərcümə və nəşrləri, bir neçə litoqrafik çaplı Qurani-Kərim, Mahmud Kaşğari və onun əsəri haqqında yazılmış kitablar və məqalələr nümayiş olunur. Burada həmçinin Mahmud Kaşğarinin portreti və Qaraxanlılar dövrünə aid əşyalar da vardır.

1. Mətn üzərində iş aparıb abzasları bərpa edin. Əsas faktları nəzərə almaqla mətni qısaldıb yazın.
2. Mahmud Kaşğarinin “Divani-lüğətit-Türk” əsəri Azərbaycan dilinə tərcümə edilərək çap olunmuşdur” məlumatını mətnin hansı hissəsinə əlavə etmək olar?
3. “Hacı Zeynalabdin Şirvani” mətni ilə “Mahmud Kaşğari” mətninin məzmununu müqayisə edin, alimlərin səfər məqsədləri barədə müzakirələr aparın.

4. Mətndə göy rəngdə verilmiş sözlərin mənasını izah edin. Bunlardan hansını sinonimləri ilə əvəz etmək olar? Səbəbini göstərin.

5. Mətndə fərqləndirilmiş cümlələrin qrammatik əsasını tapın. Cümlələrin fərqi nədədir? Hansı cümlənin mübtədası yoxdur? Sizcə, bunun səbəbi nədədir?

   Mübtədası olmayan, hərəkət və hökmün qeyri-müəyyən şəxsə aid olduğunu bildirən cümlələrə qeyri-müəyyən şəxsli cümlələr deyilir. Belə cümlələrin xəbəri III şəxsin cəmində olur. Məsələn:

   Ata, həbs etdilər yazıq Eldarı... (S. Vurğun)
   Tamaşanın sonunda aktyorları və müəllifi alqışladılar.

   Qeyri-müəyyən şəxsli cümlələrdə çox zaman elə bil (ki), sanki, deyəsən, guya ki və s. modal sözlərdən istifadə olunur. Məsələn:

   Sanki nəfəs aldığı havaya da zəhər qatmışdılar. (M.İbrahimov)