5

### "EVRİKA"
("Bahar oğlu" romanından, ixtisarla)

Neçə gün idi ki, onun otağı içəridən bağlı idi, nəinki qapısı, hətta yeganə pəncərəsinin taxtası da qapanmışdı. Bu qapı-pəncərənin bayır tərəfində də bir kəs nəzərə çarpmır, bir səs qulağa dəymirdi. Bağçaya baxan eyvan dərin sükuta batmışdı. Yalnız ara-sıra içəridən - onun tənha otağından qırıq-qırıq səslər eşidilirdi. Sona barmaqlarının ucunda dəhlizdən eyvana çıxır, nəfəsini dərmədən qulağını qapıya dayayıb dinləyir, ancaq eşitdiyi tək-tük kəlmələrdən bir məna çıxara bilmirdi.

“Həyat... Ölüm... Varlıq... Yoxluq... İntiqam...”

Bu sözlərlə o, nə demək istəyirdi? Nə yazırdı?

Sizcə, bu əsərin qəhrəmanı hansı Cəfərdir?

O, “Hamlet”i azərbaycancaya tərcümə edirdi. Lakin qəribə idi ki, qarşısında açılmış bu qədər kitab arasında bircə dənə də lüğət, onun özünün dediyi kimi, “dilbil” yox idi. Deyəsən, Cəfər Şekspirin şah əsərini adicə tərcümə etmir, öz ana dilində yazmaq istəyirdi.

...Budur, o, ingiliscə bir kitabı açıb ucadan oxudu: “To-be-or not to-be?..”

Sonra rus dilində başqa bir kitaba baxıb pıçıldadı: “Быть, или не быть?..”

Fikrə getdi: “Olmaq və ya olmamaq?..” “Etmək və ya etməmək?..” Xeyli fikirləşdikdən sonra təkrar etdi: - Bəlkə, “Ölmək və ya ölməmək?..” Yoxsa “Almaq... İntiqam almaq və ya almamaq?..” “Öldürmək və ya öldürməmək?”

Dili tələffüz etdikcə, əli də dediklərini kağıza köçürürdü. Yazır, sonra pozurdu. Yenə kitablara baxır, təzədən deklamasiya edir, yenə yazır, yenə pozurdu...

Yenə ingiliscə və ruscanı oxudu, bəzən alçaqdan pıçıldadı, bəzən yüksəkdən deklamasiya etdi: “To-be-or not to-be?..” “Быть, или не быть?..”

Birdən ayağa qalxdı:

- А как же быть? Bəs necə yazmaq ki, həm düz olsun, həm də yaxşı səslənsin?.. Heç birisi: olmaq, etmək, həyat, yaşamaq ifadələri ürəyimə yatmır... Ola bilməz ki, dilimizdə bunun qarşılığı olmasın. Yox, vardır! Ancaq onu axtarıb tapmaq lazımdır... Bəlkə, yeni bir söz, təzə bir ibarə ixtira edilməlidir?

Stol arxasında oturdu. Papiros yandırdı. Başını əlləri arasına aldı. Xəyala daldı:

- Olmaq... Ölmək... Almaq... Aldırmaq... Öldürmək... Oldurmaq... Varlıq... Yoxluq... Ölülük... Oluluq... Olumluq... Ya gərək ölüm, ya sənin tərcümanın olum! - dedi və birdən otağın ortasında durdu.