9. Hansı kol bitkilərini tanıyırsınız? Adlarını sadalayın

10. Mətndəki düzəltmə sözlər yaşıl rənglə fərqləndirilmişdir. Buna əmin olmaq istəyirsinizsə, həmin sözləri kök və şəkilçiyə ayıraraq dəftərinizə yazın.

Məsələn: dolu = dol +u

11. Mətndə üzərinə ulduz işarəsi qoyulmuş sözlərin kökünə saitlə başlanan şəkilçilər əlavə edərək yazın. Sonra hər iki variantda “q” hərfinin tələffüzü üzərində müşahidə aparın.

Hərdən Çoxbilmiş istəyirdi ki, dostlarına dilimizin gözəlliyini öyrətməklə yanaşı, onlarla yeri gələndə vətənimizin heyvanlar aləmi, təbii sərvətləri, gəzməli, görməli yerləri barədə də söhbət etsin. Bu dəfə də onların bitkiləri necə tanımalarını yoxlamaq istədi. Bunun üçün Dənizlə bitki aləmi barədə söhbətə başladı. Onların dialoqunu siz də rollar üzrə oxuyun.

### DİALOQ

- Dəniz, deyirsən ki, güllər, çiçəklər, tərəvəzlər, kollar hamısı bitkidir. Bəs deyə bilərsənmi, yer üzündə nə qədər bitki növü var?

- Doğrusu, unutmuşam. Deyəsən, biz onu “Həyat bilgisi”ndən oxumuşduq.

- Elədir. Alimlər yer üzündə yarım milyona yaxın bitki növü olduğunu söyləyirlər.

- Görəsən, bu bitkilərin hamısına bizim ölkəmizdə rast gəlmək olur?

- Bunu deyə bilmərəm. Doğrudur, ölkəmizin iqlimi və bitki örtüyü çox zəngindir. Ancaq inanmıram ki, bütün bitki növləri bir ölkədə bitsin. Görünür, bunu öyrənmək üçün çox oxumaq lazımdır. İndi isə mənim sənə sualım var:

- Buyur, cavab verməyə hazıram.

- Yaxşı, onda de görüm, dirrik bitkilərini bostan bitkilərindən fərqləndirə bilirsən?

- Əlbəttə, bunu bilməyə nə var ki?! Mən sayım, sən də qulaq as: qarpız, yemiş, qabaq, ona balqabaq da deyirlər, bostan bitkiləridir. Pomidor, xiyar, badımcan, kələm, bibər, soğan, kartof, turp, sarımsaq, müxtəlif növ göyərtilər dirrikdə yetişdirilir. Bəs sən ağac və kolları biri-birindən ayıra bilirsən?

- Alma, ərik, şaftalı, heyva, gavalı, armud, gilas, xurma, qoz, palıd, tut, çinar... Yenə sayım?

- Yox, yox, lazım deyil, görürəm ki, ağacları yaxşı tanıyırsan. Deməli, kol bitkiləri haqqında da kifayət qədər məlumatın var. Çoxbilmiş, görürəm ki, çox özündən razısan. Hər şeyi bildiyini düşünürsən. De görüm yazda ən tez çiçəkləyən bitkilər hansılardır?

- Dəniz, məni çətinliyə salmaq istəyirsən? Bu ki çox asan sualdır! Bütün dostlarımız bilir ki, yazda ən tez zoğal və alça çiçəkləyir. Yəqin, bilirsən ki, ən gec isə nar çiçək açır. Daha sözün yoxdur ki?

- Nə sözüm olacaq! Çoxbilmiş adını sənə nahaqdan verməyiblər ki!

SÖZLÜK

dirrik, iqlim, bitki örtüyü, zoğal, tərəvəz, kifayət qədər