#### ÇOXBİLMİŞ DÜŞÜNDÜRÜR

1. Mətndəki əsas fikri müəyyənləşdirin və mətnə ad qoyun.

2. Mətnə əsasən suallara cavab verin.

1) Gənc oğlanın qəmgin olmasının səbəbi nə idi?
2) Gənc oğlan təhsilini niyə yarımçıq qoymaq istəyirdi?
3) Cavid müəllim gəncin təhsilini yarımçıq qoymasına niyə razı olmur?
4) Müəllim gənc oğlana necə kömək edir?

3. Cavid müəllimin hərəkətini necə qiymətləndirirsiniz? Bəs müəllimin yerində olsaydınız, siz necə hərəkət edərdiniz?

4. Gənc oğlan nə üçün təhsilini yarımçıq qoymadı: Cavid müəllim ona pul verdiyi üçün, yoxsa ...? Fikrinizi əsaslandırın.

5. Mətndə mənası sizə məlum olmayan hansı sözlərlə qarşılaşdınız? Həmin sözləri tapıb səsləndirin. Mənalarını anlamaqda Çoxbilmişin köməyindən istifadə edin. Sonra bu sözlərə aid özünüz cümlələr qurun.

6. “Təəccüblə” sözündəki iki “ə” saiti bir uzun səs kimi tələffüz olunur. Bunu unutmayın və aşağıdakı sözləri düzgün tələffüz etməyə çalışın.

Sözlər: saat, camaat, maarif, təəssüf, təbii, mətbəə, bədii, zoopark, zootexnik

7. Çoxbilmiş sizi bir qədər düşündürmək və yoxlamaq üçün yenə də bir tapmaca göndərib. Onun cavabında da qoşa sait var. Bu nədir?

Mənim adım: iki heca,
Yol gedirəm gündüz-gecə,
Yorulmuram bircə yol da,

Gah cibdəyəm, gah da qolda,
Gah dirəkdə, gah divarda
Yol gedirəm - görsən harda... ♦ ♦ ♦ ♦

Məmməd Aslan

SÖZLÜK

dirək, qoşa

SÖZ EHTİYATI

bircə yol, gah, gah da

8. Mətndə narıncı, yaşıl, sarı və çəhrayı rəngdə verilmiş sözləri ayrı-ayrı sütunlarda yazın. Sözlərdə eyni hissələrin altından bir, dəyişən hissələrin altından isə iki xətt çəkin. Mətndəki digər sözlər üzərində də müşahidə aparın və fikirlərinizi əsaslandırın: dəyişən kökdür, yoxsa şəkilçilər?

#### ÇOXBİLMİŞ ÖYRƏDİR

Əziz dostlar, 8-ci çalışmanı yerinə yetirərkən gördünüz ki, yazdığınız sözlərin eyni hissələri dəyişmir. Mətndəki digər sözlər üzərində apardığınız müşahidələr də bunu təsdiq etdi. Çoxbilmiş deyir ki, Azərbaycan dilində söz kökləri dəyişmir və sabit qalır. Çoxbilmişə inanmaq istəmirsinizsə, nümunələrə diqqətlə baxın: 1. Ana müqəddəsdir. 2. Anam həkimdir. 3. Sənin Anan gözəldir. 4. Anana kömək et. 5. Anandan soruş. Gördüyünüz kimi, cümlələrdə “ana” sözünə müxtəlif şəkilçilər artırılmışdır, lakin sözün kökü dəyişməmişdir.

Çoxbilmiş istəyir, onu da biləsiniz ki, Azərbaycan dilində şəkilçilər sözün sonuna artırılır. Həm də bir sözə eyni zamanda bir neçə şəkilçi artırıla bilir. Misallara baxaq: vətən + imiz, ana + sı + nın, məktəb + li* + lər + ə, leylək + lər + in, yaz + ı* + çı* + lar + ımız + dan