AVTOMOBIL

emissiyaları tənəffüs sistemdə bronxit və digər xəstəliklərə səbəb ola bilər və “turşu yağışlarının” əsas təsiredici amillərindən biridir. Yol hərəkəti ümumi SO2 emissiyalarının təqribən 5%-ni meydana gətirir (lakin bəzi ölkələrdə bu göstərici 17%-ə çatır) və dizel yanacağı benzinlə müqayisədə daha çox SO2 buraxır. Bundan əlavə, kömürlə elektrik enerjisinin əldə olunması prosesi bu qazın əsas mənbəyi hesab olunur və elektrik dəmiryolu nəqliyyatından istifadə və nəqliyyat vasitələrinin istehsalı ilə əlaqədar ətraf mühitə daha çox dolayı təsir göstərir. Daşınma zamanı meydana gələn sulfur tərkibli çirkləndiricilər, əsasən, dizellə və ya evlərin isidilməsi məqsədilə tərkibində 0.3% S olan (Fransa meyarlarının üst həddi) yağla işləyən mühərriklər vasitəsilə meydana gəlir. Adətən, benzinin tərkibində maksimum 0.08% S olur, lakin müvafiq meyarlar 0.15% (premium) və 0.2% (sadə) S miqdarlara icazə verir.
Fransanın 1987-ci il üzrə istehlak göstəriciləri ilə əlaqədar hesablamalar bəzi avtomobil yanacaqlarının 30.000 ton SO2 və dizel yanacaqlarının 72.000 ton SO2 buraxdıqlarını göstərir. 1982-ci ildə Almaniyada yol hərəkətinin meydana gətirdiyi SO2 emissiyaları ildə 100.000 ton olmuşdur ki, bu da ümumi emissiyaların 3.4%-ni təşkil edib. 1985-ci ildə yük maşınlarının buraxılan emissiyalar ildə 42.000 tona bərabər olmuşdur və dizel yanacağının emissiya faktoru 0.54 q SO2/kq olmuşdur.
ABŞ-da SO2 karbon monoksid, ozon və bərk hissəciklərlə müqayisədə hava keyfiyyəti üçün daha kiçik problem təşkil edir. 1978-1997-ci illər arasında havadakı SO2 konsentrasiyası 55% azalıb. Havadakı konsentrasiya miqdarı SO2 NAAQS səviyyəsindən yüksək olan rayonlarda yaşayan amerikalıların sayı 100.000-dən azdır. SO2 standartlarının pozuntularının aşağı olmasına baxmayaraq sulfur dioksid emissiyaları ətraf mühit üçün problemdir, çünki SO2 atmosferdə bərk hissəciklərin meydana gəlməsinə və turşu yağışlarına səbəb olur. ABŞ-da yol hərəkəti SO2 emissiyalarının nisbətən kiçik faizini təşkil edir və ölkə üzrə SO2 emissiyalarının 3%-ni təşkil edir. Nəqliyyat üçün neftin hasilatı və emal ölkə üzrə SO2 emissiyalarının təqribən 2%-ni təşkil edir.
Yol hərəkəti zamanı meydana gələn SO2 emissiyalarının miqdarı, əsasən böyük və kiçik gəmilərin emissiyalarının artması səbəbi ilə 1970-ci və 1980-ci illərdə yüksəlməyə davam edib. 1992- 1994-cü illər arasında ağır yük maşınlarından buraxılan emissiyaları əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. ƏMMA son dövrlərdə benzinin sulfur tərkibini nəzərəçarpacaq dərəcədə azaltmağı tələb edən və beləliklə motorlu nəqliyyat vasitələrinin OC, CO və NOx emissiyalarını azaltmağa kömək edəcək yeni qanun hazırlayıb, çünki benzinin tərkibindəki sulfur müasir nəqliyyat vasitələrindəki katalitik açarların fəaliyyətini zəiflədir.
Atmosferdəki sulfur dioksid oksidləşərək sulfur turşusunu meydana gətirir. Sulfur turşusu yağışın tərkibinə daxil ola və ya kiçik hissəciklər üçün quru çöküntülərə çevrilə bilər və bununla da torpağın və səth sularının turşulaşmasına səbəb ola bilər. Bu cür turşulaşma prosesləri ümumi termin olan “turşulu yağış” kimi ətraflı şəkildə ictimailəşdirilmiş problemlərlə əlaqədar olmuşdur. Avropada bu problemlər ən çox Skandinaviyada müşahidə olunub. Bu ölkə havaya az miqdarda sulfur dioksid buraxır, lakin digər ölkələrdə, xüsusilə Şərqi Avropada və BK-da meydana gələn emissiyalardan ayrılan turşulu komponentlərin çöküntülərinə malikdir. Sulfur dioksidə nəzarət məqsədilə BK-ın iri zavodlarında dəm qazlarının qeyri-sulfurlaşma avadanlıqları quraşdırılıb. Proses əhəngdaşının sulu qarışığından (suspenziya) istifadə etməklə elektrik istilik stansiyasını tullantı qazlarının sulfur dioksiddən təmizlənməsindən ibarətdir, lakin bu proses tullanma tələb edən çox miqdarda gipsin meydana gəlməsi ilə nəticələnir.
5.4 Nitrogen oksidlər (nox)
Mühərrikin daxilindəki yüksək təzyiq və yüksək temperatur şəraitində havadakı nitrogen və oksigen atomları müxtəlif nitrogen oksid növləri meydana gətirir və ümumi şəkildə NOX adlandırılır. Karbohidrogenlər kimi nitrogen oksidlər də ozon təbəqəsinin formalaşmasının əsas səbəblərindəndir. Onlar həm də turşu yağışlarının meydana gəlməsinə səbəb olurlar.