##### Qida maddələri və qida zəhərlənmələri

A vitamini (retinol) - böyümə və skeletin inkişafına kömək edir və görmə qabiliyyəti, dəri və selikli qişaya təsir edir. O, yoluxucu xəstəliklərə qarşı orqanizmin müqavimət qabiliyyətini artırır.

A vitamini heyvan mənşəli məhsulların - balıq yağı, qaraciyər, yumurta, süd, ət və s. tərkibinə daxildir. Sarı-narıncı rəngli bitki məhsullarında orqanizmdə sonradan A vitamininə çevrilən A provitamini - karotin vardır.

D vitamini (kalsiferol) - sümüklərin yaranmasında iştirak edir və insanın boy atmasını (böyüməsini) stimullaşdırır. Bu vitaminin orqanizmə daxilolma mənbəyi – balıq, mal ətinin qaraciyəri, kərə yağı, süd və yumurtalardır. Yadda saxlamaq lazımdır ki, D vitamini orqanizmdə insanın dərisində ultrabənövşəyi şüaların təsiri altında əmələ gələn provitamindən sintezləşdirilib birləşir. D vitamininin çatışmazlığı sümüklərdə dəyişiklik (yaşlı insanlarda) və raxit (uşaqlarda) xəstəliyinə səbəb olur.

E vitamini (tokoferol) - daxili sekresiya vəzilərinin işində iştirak edir və artıb-çoxalma prosesi və əsəb sisteminə təsir edir. Dənli bitkilər (taxıl) və bitki yağlarının tərkibinə daxil olur.

K vitamini (filoxinon) - qanın laxtalanmasına təsir edir. K vitamini kahının yaşıl yarpağı, ispanaq və gicitkənin tərkibində olur. K vitamini insanın bağırsaqlarında sintezləşərək birləşir.

F vitamini (linol, linolen və araxidon yağ turşuları) - piy və xolesterin mübadiləsində iştirak edir. Donuz piyi və zeytun yağı onun insan orqanizminə daxilolma mənbəyidir.

U vitamini - qidanın həzm edilməsi üçün vəzilərin funksiyasına təsir etməklə yanaşı, eyni zamanda mədə yarasının sağalmasına kömək edir. Təzə kələmin şirəsinin tərkibində olur.

H vitamini (biotin) - hüceyrələrdə maddələr mübadiləsinə kömək edir. Soyalar, əlavə məhsullar, mayalar və gül kələminin tərkibinə daxildir. H vitamini çatışmazlığının əlamətləri yorğunluq, iştahanın itməsi və əzələ və ehtiras zəifliyidir.

Fermentlər, yaxud enzimlər - zülallı mühitin maddələridir, bioloji katalizatorlar qismində çıxış edir və canlı orqanizmdə müxtəlif kimyəvi reaksiyaları aktivləşdirmək xüsusiyyətinə malikdir. Onlar yalnız bitki, heyvan və mikroorqanizmlərin canlı hüceyrələrindən yaranır.

Fermentlər məhsulların istehsalı və onların saxlanması zamanı müsbət, malların saxlanması (yağlar və piylərin acılığı və ət və balığın xarab olması) zamanı isə mənfi rol oynayır.

Təsir xarakterinə görə bütün fermentlər altı sinfə bölünür: hidrolazlar, oksid-reduktazlar, transferazlar, liazlar, izomerazlar və liqazlar.

Aşılayıcı maddələr - bir çox meyvə, çay və qəhvənin tərkibinə daxildir və onlara büzüşdürücü (qamaşdırıcı) dad verir.

Boyaq maddələri və piqmentlər - qida məhsullarının rəngini qabaqcadan müəyyən edən maddələrdir. Onlara - xlorofil (yaşıl), karotin (sarı-narıncı) və antosianin (qırmızı-bənövşəyi) aiddir. Qida məhsullarının rənglənməsi üçün təbii və sintetik boyalardan - karmin, zəfəran, indiqokarmin (göy) və tartrazindən (sarıdan) istifadə edilir.

Ətirli maddələr - qida məhsullarına ətir (aromat) verir. Onlara meyvə, tərəvəz, giləmeyvə və ədviyyatların efir yağları; ətirli maddələr, hansı ki, məhsullardan otaq şəraitində əmələ gəlir (qəhvə dənələrinin qızardılması zamanı); ətirli maddələr, hansı ki, qida məhsullarına xüsusi olaraq əlavə edilir (likör-araq və qənnadı məmulatları) aiddir.