##### Qida maddələri və qida zəhərlənmələri

Disaxaridlər - suda həll olunan və şirin karbohidratlardır.

Disaxaridlərə aiddir:

- saxaroza (çuğundur şəkəri) - şəkər çuğundurunda olur;
- maltoza (səməni şəkəri) - səməni (cücərən dən) və patkada (tam şəkərlənməmiş nişastadan ibarət qəliz maddə) olur;
- laktoza (süd şəkəri) - süd və süd məhsullarında olur;
- treqaloza (göbələk şəkəri) - göbələklər və çörək mayalarında olur.

Monosaxarid və oliqosaxaridlər şəkər adlandırılır, çünki onlar şirin dada malikdir. Bütün şəkər maddələri aşağıda göstərilən xüsusiyyətlərə malikdir:

- suda yaxşı həll edilir;
- 200°C temperatura qədər qızdırma zamanı tünd-qəhvəyi karamel yaranır və suda yaxşı həll olunur;
- mis oksidini bərpa etmək (saxaroza və triqalozadan başqa) xassəsinə malikdir, buna görə onlar bərpaçı adlandırılır;
- bərpa edilmiş şəkər çox hiqroskopikdir, buna görə də onların məhsullardakı miqdarı (qənd, krem və marmeladda) standartlarla normaya salınır.

Polisaxaridlər - monosaxaridlərin böyük miqdarda qalıqlarından ibarət və mürəkkəb şəkərəbənzər karbohidratlardır.

Onlar suda həll olunur və şirin dada malik deyildir. Nişasta, qlikogen və sellüloza polisaxaridlərə aiddir.

Nişasta insan orqanizmində qlükozaya parçalanır və uzun müddət orqanizmin enerjiyə olan ehtiyacını təmin edir. Nişastanın mənbəyi çörək, yarmalar, makaron məmulatları və kartofdur.

Qlikogen orqanizmə çox az miqdarda daxil olur. O, ehtiyat enerji materialı qismində qlükozaya çevrilərək (qanda şəkərin miqdarının azalması zamanı) şəkərin miqdar faizini daim normada saxlayır. Qlikogen qaraciyər, ət və başqa məhsulların tərkibinə daxil olur.

Sellüloz insanın orqanizmdə həzm edilmir. Sellüloz bağırsaqların tarazlığını (sükunət halını) stimullaşdırır, xolesterini orqanizmdən kənarlaşdırır, faydalı bakteriyaların inkişafı üçün şərait yaradır və həzmi yaxşılaşdırır. Sellüloz bitki mənşəli məhsulların tərkibində olur.

Pektin maddələri orqanizmə tərəvəz və meyvələrlə daxil olur. Onlar həzm prosesini stimullaşdırır və orqanizmdən zərərli maddələrin çıxarılmasına kömək edir. Su qidanın əsas elementidir. Onun tərkibinə oksigen və hidrogen daxildir (Şəkil 1.3). Su insanın orqanizmində: hüceyrələrin yaşadığı və öz aralarında əlaqələr qurduğu mühitdir; bütün orqanlar və toxumaların tərkibində 65%-ə qədərdir; | Şəkil 1.3. Su

- orqanizmdə olan bütün mayelərin - qan, limfalar və mədə şirəsinin əsasıdır;