##### Sektor modulu üzrə təlim materialı

“Vəhşi mayalar” adlandırılan mayalar zərərli rol oynayır və şirə, sirop (meyvə şərbətləri) və mürəbbələrin qıcqırmasına səbəb olur.

Viruslar - çubuqşəkilli, yumru, spiralşəkilli və bu kimi formalarda olan və elektron mikroskopun köməyi ilə müşahidə edilən olduqca kiçik mikroskopik canlı orqanizmlərdir.

Viruslar hüceyrə quruluşuna malik deyildir, buna görə də yalnız hüceyrələr və ya canlı orqanizmlərin toxumalarında inkişaf edir.

Diqqət yetirin: virusların mikroorqanizmlərdən əsas fərqi - onların orqanizmdən kənarda artıb çoxalmaq qabiliyyətinin olmamasıdır.

Viruslar bir sıra infeksiya (yoluxucu) - qrip, çiçək, qızılca, quduzluq, poliomielit (yoluxucu uşaq iflici), dabaq (ağız yarası) və bu kimi xəstəliklərə səbəb olur. Onlar eyni dərəcədə həm bitkilər, həm də heyvanlara zərbə vurur.

Virusların müsbət rolu ondan ibarətdir ki, onların bəziləri (bakteriofaq – bakteriyaları əridib məhv edən maddə) bakteriyal hüceyrələrə zərbə vurmaq və onları həll etmək qabiliyyətinə malikdir və bu da bəzi yoluxucu xəstəliklərin müalicəsi və profilaktikası üçün bakteriofaq preparatlarından istifadə etməyə imkan verir.

Mikroorqanizmlər də bütün canlı varlıqlar kimi zülallar, piylər, karbohidratlar, mineral maddələr və sudan (75-90%) ibarətdir, buna görə onların həyat qabiliyyəti üçün bütün qida maddələri lazımdır.

Qida maddələri mikrob hüceyrələrinə açıq şəkildə pərdədən osmos yolu ilə (mayelərin üzvi pərdə və ya toxumalardan sızıb keçməsi hadisəsi – diffuziya prosesi) düşür.

Nəfəs (tənəffüs) mikroblara enerji almaq üçün lazımdır, o bütün lazımi proseslərin təmin edilməsi üçün zəruridir.

Tənəffüs üsullarına görə mikroblar bölünür:

- aeroblar - onlara oksigen lazımdır (kif göbələkləri və sirkəturşulu bakteriyalar);
- anaeroblar - oksigensiz yaşayır və çoxalır (botulinus və yağturşulu bakteriyalar);
- fakultiv (şərtli) - hava ilə və havasız şəraitdə yaşayır (maya və südturşulu bakteriyalar).

Mühitin rütubətliliyi mikroorqanizmlərin həyat fəaliyyətində əhəmiyyətli rol oynayır, çünki qidalı maddələr yalnız açılmış vəziyyətdə hüceyrəyə daxil olur.

Tərkibində böyük miqdarda su olan məhsullar (bişmiş kolbasalar, ət, balıq, qiymə, süd məhsulları, tərəvəzlər və s.) tez xarab olur, çünki onlarda mikrobların inkişafı üçün əlverişli mühit vardır.

Yüksək rütubətliliklə məhsulların qorunub saxlanma müddətini artırmaq üçün konservləşdirmənin belə metodlarının köməyi ilə - qurutma prosesində məhsullardan suyun çıxarılmasında olduğu kimi istifadə edilir.

Bakteriyaların inkişafı üçün məhsullarda rütubətliliyin ən aşağı həddi 20-30%, kif göbələkləri üçün isə - 15%-dir (bəzi hallarda hətta 6%).

Rütubətliliyi aşağı həddə olan məhsullar (yarma, un məmulatları və taxıl) və quru məhsullar (quru meyvələr) çox saxlanılmır, çünki mikroblar bu məhsullarda çoxalmır.

Yadda saxlayın ki, sporlar qurudulmuş vəziyyətdə on illərlə saxlana bilir, yəni quru meyvələrdə yaşamağa qabildir, ona görə də onların rütubətliliyi mikroorqanizmlərin çoxalması və məhsulların xarab olmasına şərait yaradır.