##### Qida maddələri və qida zəhərlənmələri

Maqnezium - əsəb, əzələ və ürək fəaliyyəti, fermentlərin aktivliyi və su balansının tənzimlənməsinə təsir edir.

Kalium - orqanizmin su mübadiləsində iştirak edir, mayenin orqanizmdən çıxmasını sürətləndirir, həmçinin, ürəyin fəaliyyətini yaxşılaşdırır. O, quru meyvələr, noxud, lobya, balıq və ətdə olur.

Natrium - kaliumla birlikdə su mübadiləsini nizama salır, orqanizmdə suyu saxlayır və qidanın dadını yaxşılaşdırır. Qida məhsullarında natriumun miqdarı azdır. Natriumun daxilolma mənbəyi mətbəx duzudur.

Xlor - orqanizmin toxumalarında osmotik təzyiq və mədədə duz turşusunun əmələ gəlməsinin nizama salınmasında iştirak edir. Xlor orqanizmə mətbəx duzu ilə daxil olur.

Kükürd - vitamin B2 və insulin hormonu kimi bəzi aminturşuların tərkibinə daxildir. Kükürd noxud, yulaf yarması, yumurta, pendir, balıq və ətdə olur.

Mikroelementlər - yod qalxanvari vəzinin tərkibinə daxil olub onun funksiyasında iştirak edir. Yod dəniz suyu, dəniz kələmi, dəniz balığı, meyvələr, yumurta, süd və tərəvəzlərdə olur. Yod çatışmazlığı qalxanvari vəzi xəstəliyinin əmələ gəlməsinə səbəb olur.

Ftor - dişlər və sümük skeletinin formalaşmasında iştirak edir. Ftor içməli suda olur. Orqanizmdə ftor çatışmazlığı dişlərin korlanmasına səbəb olur.

Mis və kobalt - qanın yaranmasında iştirak edir. Onlar az miqdarda dananın qaraciyəri, balıq və çuğundurda olur.

Sink - fermentlərin tərkib hissəsidir və hüceyrədə karbohidratlar və zülalları parçalamaqla yanaşı, eyni zamanda insulinin sintezində iştirak edir. Sink mal əti, qaraciyər, balıq və süd məhsullarında olur.

Ultramikro elementlər - insan orqanizminə milliqramlarla daxildir.

Qalay, arsen, qurğuşun, sink və misin orqanizmə artıq (bol şəkildə) daxil olması zəhərlənməyə səbəb ola bilər. Arsen və qurğuşundan başqa, qalay, mis və sinkin qida məhsullarının tərkibində olması standartlarla norma və qaydaya salınır.

Mineral maddələrin miqdarına görə bir çox məhsulun (kakao tozu və şəkər) sıxlıq səviyyəsi haqqında mülahizə yürüdülür və ya məhsulun (un və nişasta) növü müəyyən edilir.

Üzvi turşular - alma, limon, çaxır, süd, sirkə turşuları və bu kimi bir çox məhsulun - meyvə və tərəvəzin tərkibinə daxildir; qida məhsullarının (kələmin turşuya qoyulması, kefir istehsalı və s.) emalı prosesində əmələ gəlir; saxlama rejiminin pozulması zamanı (ona görə turşuluq bir çox məhsul üçün vacib keyfiyyət göstəricisidir və standartlarla normaya salınır) bəzi məhsullarda (şirələr, pivə, xama və s.) toplanıb yığılır.

Vitaminlər - latınca “vita” (həyat), “aminlər” sözü isə (kimyəvi birləşmə) deməkdir - müxtəlif kimyəvi mühitin kiçik molekulyar maddələridir və onlar insanın orqanizmində həyat proseslərinin bioloji tənzimləyiciləri rolunu yerinə yetirir. Vitaminlərin 30-a qədər növü məlumdur. Vitaminlərin öz kimyəvi adları və bir çoxunun latın əlifbası ilə hərfi adları vardır.

Həllolma qabiliyyətlərindən asılı olaraq bütün vitaminlər aşağıdakı növlərə bölünür: suda həllolanlar – C, P, B1, B6, B12, B2, PP və s.; yağlı həllolanlar – A, D, E, K və vitaminşəkilli maddələr– U, F və B (xolin).