##### İaşə xidməti işçilərinin fəaliyyətinin planlaşdırılması

İaşə qiymətlərinin idarə edilməsi (təhlili, planlaşdırılması və s.) işini sistemləşdirmək cəhətdən bu iriləşdirilmiş təsnifat qruplarının hər biri müəyyən qiymət maddələrinə bölünür. Həmin maddələrin məcmusu iaşə qiiymətlərinin maddələr nomenklaturunu (ümumi siyahısını) əhatə edir.

Ticarət sənayeləri və firmaları (təşkilatları) üçün 15 maddədən təşkil olunan xərc maddələrinin siyahısı (nomenklaturu) aşağıda göstərilənləri birləşdirir:

- Əməyin ödənilməsi üzrə xərclər;
- Məhsulların nəqli qiyməti;
- Əsas kapitalın (əsas fondların) saxlanılması və icarə olunması üzrə qiymətlər;
- Qeyri-maddi aktivlər və əsas kapitalın tam bərpasından ötrü amortizasiya ayırmaları;
- Əsaslı təmirə görə əsas kapitalın cari təmiri və amortizasiya ayırmaları üzrə qiymətlər;
- Tezaşılanan və azqiymətli əşyaların aşınılması və saxlanılması;
- Emal ehtiyacları üçün qaz, yanacaq və elektrik enerjisi qiymətləri;
- Malların çeşidlənməsi, saxlanması, işlənməsi və qablaşdırılması üçün qiymətlər;
- Reklam qiymətləri;
- Kredit üzrə faizlər;
- Saxlanması, daşınması və satışı zamanı “təbii itkilər” norması çərçivəsində mal itkiləri;
- Tara üzrə qiymətlər;
- Sosial tədbirlər üzrə ayırmalar;
- Əmlakın sığortası üzrə qiymətlər;
- Digər qiymətlər.

Vacib deyil ki, ticarət şirkətləri və müəssisələrinin hamısı bu siyahıda təqdim edilən bütün maddələr üzrə öz toplu qiymətlərinin uçotunu yerinə yetirsin və planlaşdırsın. Hər bir sənaye (firma) öz imkanına və istəyinə nəzərən bu maddələrin bəzisini başqası ilə planlaşdıra bilər.

İaşə qiymətlərinin strukturu deyilərkən həmin qiymətlərin ümumi həcmdə başqa-başqa xərc maddələrinin payı (faiz hesabı ilə xüsusi çəkisi) anlaşılır. Qiymətlərin planlaşdırılması və iqtisadi təhlilində onların quruluşundan istifadə olunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

İş rejiminin planlaşdırılması zamanı təkcə istehlakçılar üçün rahatlıq deyil, eləcə də müəssisə işçilərinin iş rejimi və və onların dincəlmələri üçün şərtlər nəzərə alınmalıdır.

Bununla əlaqədar olaraq müəssisələrdə ticarət zallarının iş rejimini birnövbəli (7-8 saat), biryarım növbəli (10 saat) və ikinövbəli (12-14 saat) qəbul etmək məsləhət görülür.

Açıq tipli müəssisələrdə işdə fasilə vermək məqsədəuyğun sayılmır. Ayrı-ayrı isçilərin fasiləyə çıxması tərtib olunmus qrafikə uyğun olaraq həyata keçirilməlidir. Ticarət zallarında qab-qacağın dövriyyəsinə verilməsi və təhvilinə ofisiantların müdiri nəzarət edir.

Müəssisələrin ticarət zallarına aşağıdakılar aiddir:

- Qarderob;
- Ticarət va banket zalları;
- Vestibül;
- Avanzal.