##### Sektor modulu üzrə təlim materialı

- Doymamış yağ turşuları - ikiqat doymamış əlaqələrə malikdir və başqa maddələr və hidrogen atomlarını birləşdirə, həmçinin, orqanizmdə oksidləşə bilir.

Doymuş yağ turşularına aiddir:

- stearin;
- palmitin;
- kapron;
- yağ və başqaları.
- Doymuş yağ turşuları qısa bioloji xüsusiyyətlərə malikdir. Onlar insan oqanizmində asan sintez edilir;
- yağ mübadiləsi və qaraciyərin funksiyasına mənfi təsir edir; aterosklerozun inkişafına təsir edir və qanda xolesterini artırır.

Doymuş yağ turşuları çoxlu miqdarda qoyun, mal əti piyi, həmçinin və kokos bitki yağı olur. Yada salaq ki, bu piylərdə: yüksək ərimə temperaturu – 40-50 dərəcə; aşağı həzm olunma dərəcəsi – 86-88%-dir.

Linolen, araxidon və linol turşuları yarımdoymuş yağ turşuları adlandırılır, həyati əhəmiyyətli maddələrə aid edilir, eləcə də başqa adla, yəni F vitamini olaraq adlandırılır. Bu bioloji aktiv doymamış yağ turşuları: insan orqanizmində sintezləşdirilmir və orqanizmə qida yağları ilə daxil olunmalıdır; onlar qida və xolesterin mübadiləsində iştirak edir; elastikliyi yüksəldir və qan damarlarında keçiriciliyi aşağı salır; qan laxtalarının yaranmasından xəbər verir.

Bu turşular donuz piyi, balıq piyi, zeytun və kərə yağında olur və aşağı ərimə temperaturuna - 28-30 dərəcə və yüksək həzmetmə dərəcəsinə malikdir - 98%.

Karbohidratlar - üzvi birləşmələrdir və karbon qazı və sudan ibarət olan bitkilərdə günəş enerjisinin təsiri altında birləşir. Onların tərkibinə karbon, hidrogen və oksigen daxildir.

Karbohidratlardan insan orqanizmində turşulaşdırılaraq istifadə olunur:

- əsas enerji mənbəyi şəklində;
- tikinti materialı şəklində (hüceyrə və toxumaların tərkibi, qlyukogen qismində qanın tərkibi və qaraciyərin tərkibinə daxil olur);
- qidalanmada (ballast maddələri sayəsində);
- mübadilə prosesi üçün.

Karbohidratların miqdarı insan orqanizmində azdır, buna görə də qidamızın təqribən 70%-ni təşkil edən karbohidratlar, əsasən, bitki mənşəli qida məhsulları ilə (yarma, kartof, paxlalar, meyvə, şəkər, bal, qənnadı məmulatları və bu kimi şəkərtərkibli maddələr) orqanizmə daxil edilməlidir.

Bütün karbohidratlar monosaxaridlər, oliqosaxaridlər və polisaxaridlərə bölünür.

Monosaxaridlər - bir molekuldan ibarət sadə karbohidratlardır, dadları şirindir və suda həll olur. Qlükoza (üzüm şəkəri), fruktoza (meyvə şəkəri) və qalaktoza (süd şəkəri) bu karbohidratlara aiddir. Onlar adi şəkildə meyvə, tərəvəz, bal və başqa məhsullarda olur və məhsulların dadlarının formalaşması və onların həzm olunmasına təsir göstərir.

Oliqosaxaridlər - mürəkkəb karbohidratlardır və monosaxarid qalıqlarını az miqdarda özündə saxlayır.

Qida məhsullarının nisbətən çox yayılanı disaxaridlərdir.