yerinə yetirilir və hər bir proqram və ya istifadəçiyə müəyyən məlumatlar ötürülür. Əməliyyat sistemi hər bir tətbiqi proqram üçün yaddaşın bir hissəsini ayırır, proqramlar isə digər aparat resursları olan sərt disk, printer və uzaq məsafədəki şəbəkəyə müraciəti birlikdə edirlər.

Mübadilə buferi - əməliyyat sisteminin bir hissəsi olmaqla əməliyyat sistemi tərəfindən mühafizə olunur və surəti çıxarılmış fraqmenti əməli yaddaşda saxlayır. Beləliklə, bufer yaddaş fraqmentinin yerdəyişmə və köçürülmə əməliyyatlarına vasitəçilik edir.

Virtual yaddaş - əməli yaddaşda təyin olunan cari yaddaşdan böyük həcmə malik bir neçə proqramları yerinə yetirmək və böyük həcmli verilənlərin emal edilməsində əməliyyat sistemi tərəfindən istifadə olunur.

Əgər cari (aktiv) proqramın işləməsi üçün əməli yaddaş kifayət etmirsə, o zaman mikroprosessor tərəfindən istifadə edilməyən proqram və ya onun bir hissəsi əməli yaddaşdan silinərək diskə köçürülür. Bu boşalmış yerə aktiv proqramın lazımi fraqmenti yüklənir. Bu məqsədlər üçün istifadə olunan xarici yaddaşın bir hissəsi yüklənmə faylı, bu proses özü isə svopinq (swaping) adlanır.

Plug and Play - yeni qurğuların kompüterə qoşulması zamanı sistem özü sərbəst olaraq konfiqurasiya fayllarını dəyişdirir, konkret qurğunu aydınlaşdırır və avtomatik sazlamanı təmin edir. Hər hansı konkret qurğunun əməliyyat sistemi ilə qarşılıqlı əlaqəsini yaratmaq üçün qurğunun drayveri adlandırılan xüsusi proqramdan istifadə olunur.

Şəkil 1.1. Örtük proqramının simvolu
Şəkil 1.2. Arxiv proqramının simvolu

b) Örtük proqramları: (Şəkil 1.1)

Örtük proqram əməliyyat sistemləri üzərində quraşdırılaraq istifadəçiyə keyfiyyətcə yeni interfeys təqdim edir və onu ƏS-nin əmr və əməliyyatlarını dərindən bilməsindən azad edir.

Bu örtük proqramlar faylların sürətli axtarışını, mətn fayllarının yaradılmasını, baxışını və redaktəsini, diskdə yerləşən fayllar haqqında məlumatların verilməsini, və disk sahəsi və əməli yaddaş qurğuları (ƏYQ) haqqında məlumatların verilməsini təmin edir.

Bütün örtük proqramlar müəyyən dərəcədə istifadəçi səhvlərindən mühafizəni təmin etməklə yanaşı, eyni zamanda faylların təsadüfi korlanma ehtimalını azaldır.

Həmçinin, örtük proqramları əməliyyat sistemində işi sadələşdirən proqramlardır.

c) Arxivləşdirmə proqramları:

Arxiv proqramları diskdəki faylların cəmləşdirilməsi, sıxılması və qorunması məqsədi ilə onları xüsusi arxiv qovluqlarına yığa bilən və lazım olduqda həmin qovluqları idarə edə bilən utilit proqramlardır (Şəkil 1.2).