I Ceyms
İngiltərə kralı parlamentin icazəsi olmadan yeni vergilər təyin edə bilməzdi. Parlamentdə müxalifətin müqaviməti ilə rastlaşan kral xəzinəni doldurmaq üçün digər yollar axtarırdı. Bunun üçün hökumət torpağa görə alınan vergiləri artırmışdı.
Stüartlar sülaləsi xarici siyasət sahəsində İspaniyaya qarşı mübarizədən imtina etmiş, I Ceymsin "nikah diplomatiyası" İngiltərənin İspaniyaya yaxınlaşmasına kömək etmişdi. Ancaq İspaniya dənizdə və müstəmləkə siyasətində hələ də İngiltərənin əsas rəqibi idi.
Stüartlar sülaləsi puritançıhğa nifrət edirdi. Çünki puritançılıq sosial-etiraz hərəkatının, eləcə də müxalifətin anqlikan kilsəsinə və mütləqiyyətə qarşı mübarizəsinin ideoloji əsasını təşkil edirdi.
XVII yüzillikdə puritançılıq İngiltərədə hansı mübarizələrin ideoloji əsasını təşkil edirdi?
Parlamentdə və ölkədə kralla müxalifət arasında mübarizə dini formada aparılırdı. Puritanlar təqib edildiyindən ölkəni tərk edir, Hollandiyaya, Amerikaya mühacirət edirdilər.
Parlament hökumət tərəfindən vətəndaşların şəxsiyyət azadlığının pozulmasına etiraz edir, İngiltərənin katolik İspaniyası və Fransa ilə yaxınlaşmasına qarşı çıxırdı.
Parlamentdə müzakirə edilən əsas məsələ ölkənin siyasi sistemində parlamentin rolu, kral hakimiyyəti ilə parlamentin səlahiyyətlərinin bölüşdürülməsi məsələsi idi. Müxalifətin əsas məqsədi İngiltərəni parlamentili monarxiyaya çevirmək idi.
Stüartlar sülaləsi isə mütləqiyyətin möhkəmlənməsinə və parlamentin özündən asılı olmasına çalışırdı. Buna görə də onlar bir neçə dəfə parlamenti buraxmışdılar.
İnqilabın başlanması. Şotlandiya ilə aparılan dini müharibələr İngiltərənin xəzinəsini xeyli boşaltmışdı. Xəzinəni doldurmaq istəyən I Çarlz 1640-cı ildə vergiləri təyin etməyə icazə almaq üçün parlamenti çağırdı. Lakin istəyinə nail ola bilmədi.
Bu parlament 1653-cü ilə qədər fəaliyyət göstərdiyindən "Uzunmüddətli parlament" adlanırdı. Krala tabe olmayan parlamentin fəaliyyətə başlaması İngiltərədə inqilabın başlanmasının əyani sübutu idi. Siyasi böhran ölkənin hər yerində çıxışlara təkan verdi. Ölkə əhalisi parlament və kral tərəfdarları olmaqla İki hissəyə bölündü. Xalq parlamenti müdafiə etdi.
I Çarizm parlamenti yenidən çağırmaqda məqsədi nə idi?
Burjuaziya və yeni zadəganlar parlamentdə həlledici rol oynayırdı. İngiltərə əhalisi parlamentin qərarlarını bəyənir və müdafiə edirdi. Parlament ali qanunverici və icra hakimiyyətini əlində cəmləşdirmişdi. Parlament kralın yeni vergilər təyin etməsi hüququnu qadağan etmişdi. Parlamentin qərarı ilə siyasi məhbuslar azad edilmişdi. Yeni qanuna əsasən parlament kralın iradəsindən asılı olmayaraq, üç ildən bir çağırılmalı idi.