XVIII yüzillikdə dünyəvi məktəblər açıldı. Rusiyanın sosial-iqtisadi inkişafı bu bölgənin iqtisadiyyatını öyrənməyi tələb edirdi. Odur ki tibb, texniki və başqa peşə məktəbləri yaradıldı.
Qazanda açılan gimnaziyada təhsil rus dilində olsa da, tatar, ərəb və digər dillər də tədris olunurdu.
Rus məktəbləri Sibirdə də açılırdı. Bu məktəblərdə gəlmə rus əhalisi ilə birlikdə xristianlığı qəbul etmiş yerli əhalinin də övladları təhsil alırdı.
Bu dövrdə ilk tatar əlifbası tərtib edildi və Kiril qrafikası əsasında çuvaş əlifbası yaradıldı.
Şimali Qafqaz və Volqaboyu türklərinin təhsil sistemini müqayisə edin.

Şimali Qafqaz | Volqaboyu
--- | ---
Fərqli |  |
Oxşar |

Elm. Səfəvi imperiyasının ərazisində müxtəlif elm sahələri inkişaf edirdi. Onların içərisində tarix xüsusilə seçilirdi.
Dövrün məşhur tarixçilərindən biri İskəndər bəy Münşi idi. Şah I Abbasın saray tarixçisi olmuş
Qazan
gimnaziyası