maarifçilik tədricən digər Avropa ölkələrinə və Rusiyaya yayıldı. Bu sahədə Fransa maarifçiləri daha çox fərqlənirdi. Dövrün ziyalıları mədəni və sosial inkişafın əsas yolunu təhsilin inkişafında görürdülər.
Maarifçilər xalqın maarifləndirilməsinin, əqlin inkişafının cəmiyyət həyatının bütün sahələrinin inkişafına nüfuzedici təsir göstərəcəyinə inanırdılar.
Lokk
Didro
Maarifçilər öz təbliğatlarında insanları savadlandırmaq, onlarda fikir azadlığı formalaşdırmaq, müstəqil düşüncə tərzi, cəsarət tərbiyə etmək məqsədi güdürdülər.
Bu dövrdə İngiltərədə Lokk, Almaniyada Höte, Fransada Monteskyö, Volter, Didro, Russo kimi mütəfəkkirlər yetişdi.
Maarifçilik mədəniyyəti öz elmliliyi ilə fərqlənirdi. Alimlərin əməyi sayəsində elmi idrakın və dünyagörüşün əsası qoyuldu. Təbiət hadisələrinin təbii başvermə səbəblərini izah etmək zərurəti dərk edildi.
Avropa maarifçilərinin əsas məqsədləri nə idi?
Təhsil. XVII—XVIII yüzilliklərdə maarifçilik ideyalarının geniş yayılması Avropada təhsilin inkişafına böyük təsir göstərdi. İngiltərədə olan klassik tipli tədris müəssisələri qrammatika məktəbləri idi. Bu məktəblərin arasında London, Vestminster və başqaları daha çox fərqlənirdi. Belə böyük məktəblərdə oxuyan şagirdlərin sayı bəzən 3000 nəfərə çatırdı. İngilis qrammatika məktəbləri, onların bir növü olan kütləvi məktəblər şəhər məktəb və gimnaziyalarının mənsub olduğu eyni tip tədris müəssisələrinə daxil idi.