XVII yüzilliyin birinci yarısında İngiltərədə sosial quruluşun mühüm xüsusiyyətləri nə idi?
Siyasi vəziyyət. Kapitalizmin inkişaf etməsi İngiltərədə əhalinin feodal-mütləqiyyət qaydalarının tərəfdarlarına və əleyhdarlarına bölünməsinə səbəb oldu, iri torpaq sahiblərinin əksəriyyəti feodal- mütləqiyyət qaydalarının saxlanmasında və möhkəmlənməsində maraqlı idi. Feodal qaydalarının digər dayağı isə anqlikan kilsəsi idi.
XVII yüzilliyin birinci yarısında İngiltərə siyasi cəhətdən mütləqiyyət ölkəsi idi. Ancaq burada mütləqiyyət Fransa və Avstriyadakı qədər güclü deyildi. Krala tabe olan parlament silki orqan idi. İngiltərənin siyasi həyatına təsir edən mühüm amillərdən biri kapitalizmin inkişafı idi. Burjuaziya və yeni zadəganlar hökumətdən təkidlə onların mənafelərinin nəzərə alınmasını tələb edirdilər. Burjuaziya hökumətin istehsal və ticarət sahəsində ayrı-ayrı şəxslərə inhisar hüququ satmasından narazı idi. Çünki inhisar hüququ sahibkarların bir qisminə böyük məbləğdə pula satılırdı. Bu, daxili bazarda qiymətlərin artmasına səbəb olmuşdu.
İnhisar hər hansı xidmətin, məhsulun istehsalı və satışına nəzarətin bir şəxsə, şirkətə və ya şirkətlər qrupuna verilməsidir.
İngiltərədə digər Avropa dövlətləri ilə müqayisədə mütləqiyyətin zəif olmasının səbəbi nə idi?
Burjuaziyanı narahat edən amillərdən biri də hökumətin sex sənətkarlığını müdafiə etməsi idi. Hökumət "sex nizamnaməsi"nə əməl olunmasına ciddi şəkildə nəzarət edirdi.
Sexlər feodalizm cəmiyyətində şəhərlərdə iqtisadi cəhətdən müstəqil olan xırda istehsalçıların - sənətkarların peşə təşkilatlarıdır.
Sex qaydalarını pozanlardan alınan cərimələr büdcənin gəlir mənbələrindən biri idi. Hökumətin bu addımları sənaye və ticarətin inkişafına mane olurdu.
Mövcud vəziyyətdən narazı qalan burjuaziya və yeni zadəganlar iqtisadi imkanlarına arxalanıb məqsədlərinə çatmağı mümkün hesab edirdilər.
İngiltərənin iqtisadi və sosial-siyasi həyatındakı dəyişikliklər dini sahədə puritançıhğın geniş yayılması ilə müşayiət edilirdi.
Puritanlar ingilis protestantlarıdır. Anqlikan kilsəsinin dəbdəbəli kilsə ayinləri zamanı israfçılığa qarşı çıxan bidətçilər İngiltərədə puritan adlanırdı.
Puritanlar anqlikan kilsəsinə qarşı çıxış edirdilər. Anqlikan kilsəsinin bütün vəzifəli şəxsləri kral tərəfindən təyin edilirdi. Kilsə dövlət tərəfindən maliyyələşdirilir və əhalidən 1/10 vergisi alınırdı.
Puritanlar anqlikan kilsəsinin quruluşunu tənqid edir, bahalı ibadətlərin ləğvini tələb edirdilər. Onların ucuz kilsə tələb etməsi, qənaətcilliyi və təşəbbüskarlığı təbliğ etməsi burjuaziyanın və yeni zadəganların mənafeyinə uyğun idi.
İqtisadi inkişaf İngiltərənin Hollandiya, İspaniya və Fransa ilə rəqabətə girməsinə gətirib çıxardı. Ölkənin uğurları kapitalizmin inkişafından asılı idi. Lakin köhnə iqtisadi sistemin qalması mütərəqqi təsərrüfat formalarının inkişafını ləngidirdi. Ölkənin iqtisadi və siyasi inkişafı yolunda əsas maneə mütləqiyyət idi. İqtisadi, siyasi və dini ziddiyyətlərin kəskinləşməsi və cərəyan edən hadisələr XVII yüzilliyin 30-cu illərinin sonunda İngiltərədə inqilabi şəraitin yaranmasını göstərirdi.
Krala qarşı olan parlament müxalifəti açıq şəkildə sahibkarlıq fəaliyyəti üçün azadlıq tələb edirdi. 1603-cü ildə hakimiyyətə gəlmiş Stüartlar sülaləsi isə iri torpaq sahiblərinin mənafeyini müdafiə edir və kral hakimiyyətinin möhkəmlənməsinə çalışırdı. Stüartlar sülaləsinin ilk nümayəndəsi olan I Ceyms (1603-1625) hesab edirdi ki, krallar ilahi hüquqa malikdir, yəni kral hakimiyyəti Allah tərəfindən yaradılıb və bunun üçün də parlamentin hakimiyyəti ləğv edilməlidir.
I Ceyms hakimiyyətin krallara məxsus olduğunu nə ilə əsaslandırırdı?