London XVII yüzillikdə
XVII yüzilliyin əvvəllərində Fransanın şimalında (Paris, Tuluza, Şampan) fəalliyyət göstərən kolleclərdə 25 minə yaxın şagird təhsil alırdı. XVII yüzilliyin ikinci yarısında Parisdə 160-dan çox bələdiyyə məktəbi və ibtidai təhsil verən 40 məhəllə məktəbi var idi. Fransada ümumtəhsil məktəblərinin əsas tipi kollec idi.
XVIII yüzilliyin ortalarında Fransada böyük şagird kontingenti olan müqəddəs Loyola kollecində ildə 14 minə yaxın şagird oxuyurdu. Fransadakı məktəblər bütün Avropada məşhur idi. Ölkənin ali təhsil sistemində Paris universiteti xüsusi rol oynayırdı. Burada ilahiyyat və fəlsəfənin tədrisinə xüsusi yer verilirdi.
Almaniya ərazisində təhsilin tipik nümunələri klassik tipli tədris müəssisələri olan şəhər latın məktəbi və gimnaziya idi. XVIII yüzilliyin
əvvəllərində təkcə Prussiyada 380 şəhər məktəbi və gimnaziya var idi. ilk zamanlar tədris saatlarının əsas hissəsi antik dillərin və ədəbiyyatın öyrənilməsinə ayrılırdı. Müasir təhsil verən şəhər məktəbləri və gimnaziyalar İsə başqa istiqamətdə fəaliyyət göstərirdi. 1763-cü ildə Almaniyada İlk dəfə icbari ibtidai təhsil yaradıldı.
Avropa ölkələrinin təhsil sistemlərini müqayisə edin, onların oxşar və fərqli cəhətlərinə aid cədvəl qurun.
Rusiyada yenidən qurulan təhsil sistemində dəqiq elmlərin tədrisinə önəm verilirdi. XVIII yüzilliyin əvvəllərində Moskvada naviqasiya, artilleriya, mühəndislik və tibb məktəbləri