Kərim xan Zəndin siyasi fəaliyyətini qiymətləndirin.
Kərim xan Zənd özünün mənşəyindən utanmır, İranın qərbindəki Zaqros dağlarında köçəriliklə məşğul olan o qədər də tanınmayan bir qəbiləyə aid olmasından çəkinmirdi. Bahalı paltar geyinməyə meyil etmirdi. Başına yuxarısı Kəşmir parçası ilə örtülən çalma taxır, taxtda deyil, ucuz kilim üstündə otururdu.
Qacarlar. 1778-cİ ildə Rusiya ilə aparılan danışıqlar zamanı Kərim xan Zənd Anadolunun şərqinə hücum etməyə söz versə də, qəfil ölümü buna mane oldu. Onun ölümündən sonra hakimiyyət uğrunda gedən mübarizədə Ağa Məhəmməd xan Qacar uğur qazandı.
Ağa Məhəmməd xan Qacar
1785-ci ildə Zəndlər üzərində qələbə qazanan Ağa Məhəmməd xan Qacar qısa bir müddət ərzində Azərbaycanın cənub xanlıqlarını və İranın xeyli hissəsini özünə tabe etdi.
Qacarlar bölgədə siyasi hakimiyyətin türklərin əlində saxlanılmasına nail oldular. Onların da keçmiş Türkmən xanədanları kimi Oğuz elinə və Oğuz boylarına maraq göstərdikləri aydın görünürdü.
Ordusunun əsas hissəsini qızılbaş türkmanlar təşkil edən Ağa Məhəmməd xan Qacar onların keçmiş qüdrətini bərpa etmək üçün 1794-cü ildə Zəndlər sülaləsinin sonuncu nümayəndəsini hakimiyyətdən uzaqlaşdırdı.
Zəndlər sülaləsinin hakimiyyətinə son qoyulmasının tarixi əhəmiyyəti nədir?
Ağa Məhəmməd xan Qacar Qızılbaş Səfəvi və Əfşar dövlətlərinin tarixi sərhədlərini tam bərpa etmək üçün Cənubi Qafqaz üzərinə yürüşə başladı. 1795-ci ilin əvvəllərində İrəvanı tutan Ağa Məhəmməd xan ordusunun bir hissəsini Şuşanın mühasirəsində saxlayıb, Tiflis üzərinə hücum etdi.
Ağa Məhəmməd xan Qacarın Gürcüstandakı Rusiya valisinə yazdığı məktubda deyilirdi:
"Zati-aliniz gözəl bilir ki, yüz illər boyu bizə tabe olmusunuz. İndi isə təəssüflə bildiririk ki, əllərindən ticarətdən başqa, heç nə gəlməyən ruslara qoşulmusunuz... Sizdən istəyimiz budur ki, ruslarla əlaqələrinizi kəsəsiniz. Əgər buna əməl etməsəniz, Gürcüstana qarşı hərbi əməliyyata başlayıb, rusların və gürcülərin qanından Kür boyda çaylar yaradacağıq...
Gürcüstan əyaləti Səfəvi dövlətinə tabe idi... Biz fars əyalətlərinin fəthi ilə məşğul olduğumuzdan bu bölgəyə yaxınlaşmırdıq. İndi fars əyalətlərinin çoxu bizim ixtiyarımıza keçdiyi üçün siz indi keçmişdəki kimi Gürcüstanı dövlətimizin bir hissəsi hesab edib əzəmətlə hüzurumuza çıxmalısınız. İtaətə razı olsan, Gürcüstan valisi olaraq qala bilərsən. Əgər bunu etməsən, səninlə də başqaları kimi davranılacaq".