Ancaq məhz dinamik informasiyamodellərinin qurulmasında kompüterlərin necə bir əvəzsiz vasitə olması, onların hesablama imkanları üzə çıxır.Hazırda interaktiv vizual kompüter modelləri geniş
Açar
sözlər
• Kompüter modelləşdirməsi
• Statik model
• Dinamik model
• Riyazi model
• Hesablama eksperiment
yayılıb. Belə modellərdə tədqiqatçı başlanğıc şərtləri və prosesin gedişinin parametrlərini dəyişə və modeldə baş verən dəyişiklikləri müşahidə edə bilər.
Bu maraqlıdır
Lozanna Federal Politexnik Məktəbində (İsveçrə) 2013-cü ildə nəhəng bir layihənin - "İnsan beyni layihəsi"nin (Human Brain Project, HBP) icrasına başlanılıb. İnsan beynini öyrənən bu elmi tədqiqat layihəsini, əsasən, Avropa İttifaqı maliyyələşdirir. Layihədə dünyanın 26 ölkəsindən və 135 tərəfdaş institutdan yüzlərlə alim iştirak edir. Layihənin başlıca məqsədi dünyada ilk dəfə insan və gəmiricilərin beyninin modelini yaratmaqdır. Miqyasına görə misilsiz olan bu layihənin büdcəsi 1.6 milyarddır və onun 2023-cü ildə tamamlanması nəzərdə tutulub.
Təbiətdə, texnikada, iqtisadi və sosial sistemlərdə baş verən bir çox prosesləri mürəkkəb riyazi münasibətlər vasitəsilə təsvir etmək mümkündür. Bu riyazi münasibətlər təsvir edilən proseslərin riyazi modeli olan tənlik, tənliklər sistemi, bərabərsizliklər sistemi ola bilər.
Riyazi model (mathematical model) modelləşdirilən prosesin riyazi dildə ifadəsidir. Riyazi modeldən istifadə etməklə sistemin davranışının kompüterdə təqlid edilməsinə kompüter modelləşdirməsi (Computer simulation) deyilir. Kompüter modelləşdirməsi fizika, kimya, biologiya, astrofizika, klimatologiya kimi sahələrdə bir çox təbii sistemlərin, eləcə də iqtisadiyyat, psixologiya, sosial elmlərdə, texnikada insanla bağlı sistemlərin riyazi modelləşdirilməsində faydalı bir alət olmuşdur. Bu modellərin köməyi ilə yeni texnologiyaları öyrənmək və yeni biliklər qazanmaq, çox mürəkkəb olan sistemlərin səmərəliliyini qiymətləndirmək mümkündür.
Kompüter modelləri, əslində, kompüter proqramlarıdır; bu proqramlar kiçik qurğularda ani olaraq yerinə yetirilən kiçik proqramlar da, kompüterlər qrupunda saatlarla və hətta günlərlə icra olunan irimiqyaslı proqramlar da ola bilər.
Modelləşdirilmiş sistemin hərəkətini (davranışını) proqnozlaşdırmaq məqsədilə kompüter modelinin köməyi ilə hesablamaların aparılmasına hesablama eksperimenti və ya kompüter eksperimenti deyilir. Hesablama eksperimentinin nəticəsində tədqiq olunan sistemin hərəkətlərinin proqnozunu almaq, sistemin müəyyən xarakteristikalarının dəyişməsinin başqa xarakteristikalara təsirini aydınlaşdırmaq olar. Bəzi hallarda hesablama eksperimenti gerçək fiziki eksperimenti əvəz edə bilər;