üçün proqramda təsvir olunmuş addımları ardıcıl şəkildə yerinə yetirir. Məntiqi proqramlaşdırmada isə proqram problem haqqında faktları və nəticə çıxarmaq üçün gərəkli ola biləcək başqa faktlardan necə istifadə etmək haqqında qaydaları kompüterə verir. Bundan sonra kompüter məsələni avtomatik həll etmək üçün müəyyən prosedur tətbiq edir; məsələn, “Türkan kəndi Azərbaycandadırmı?” sualına cavab vermək üçün Prolog “Türkan kəndi Abşerondadır” faktını və “əgər X Abşerondadırsa, onda X Azərbaycandadır” qaydasını əlaqələndirə bilər. Bu fakt və qayda Prolog dilində aşağıdakı kimi yazılır:
located_in (türkan, abşeron ).
located_in (X, azərbaycan ) :- located_in (X, abşeron ).
Sual (məntiqi proqramlaşdırmada: sorğu)
?- located_in ( türkan, azərbaycan ).
kimi verilir və cavab “yes” (“hə”) olur.
Prolog dilinin ən vacib özəlliklərindən bin də onun geridönmələrlə izləmə (backtracking), başqa sözlə, geri qayıdaraq alternativ həlli tapmağa cəhd etmək imkanına malik olmasıdır. Həllin axtarışını düzgün olmayan (yəni ona aparıb çıxarmayan) yolla apardıqda geridönmələrə zərurət yaranır.
LISP (List Processing) proqramlaşdırma dili 1959-60-cı illərdə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda (MIT) Con Makkarti (John McCarthy) tərəfindən işlənib hazırlanmışdır. İndi də araşdırmalarda və akademik dairələrdə bu dildən aktiv istifadə olunur. LISP uzun müddət süni intellekt sahəsində standart proqramlaşdırma dili hesab olunub, ancaq sonra əsas rəqibi- Prolog meydana çıxıb. Fərdi kompüterlər üçün bir sıra dialektləri vardır: MuLISP, INTERLISP, Common Lisp, MacLisp.
ARAŞDIRAQ -
öyrənək
CLIPS (CLanguage Integrated Production System) ekspert sistemlərinin işlənib-hazırlanması üçün proqram mühitidir. Bu sistem haqqında İnternetdən məlumat toplayın. Bu sistem hansı proqramlaşdırma dilində yazılıb? Məntiqi nəticəçıxarma mexanizmi necə işləyir?
Özünüzü yoxlayın
1. Ekspert sistemlərinin iki əsas komponenti nədir?
2. Ekspert sistemlərində bilik və faktlar harada saxlanılır?
3. Məntiqi nəticəçıxarma mexanizmi hansı funksiyanı yerinə yetirir?
4. Ekspert sisteminin çıxardığı nəticənin əsaslı olub-olmadığına necə inanmaq olar?
5. Xüsusi olaraq süni intellekt sistemləri üçün nəzərdə tutulmuş hansı proqramlaşdırma dilləri var?