C

### MƏNTİQİ ƏMƏLLƏR

Müasir kompüterlərdə Corc Bul (1815-1864) tərəfindən yaradılmış məntiq sistemi tətbiq olunur. Kompüterdə verilənlərin emalı zamanı prosessor riyazi və məntiqi əməlləri yerinə yetirir.
Məntiq təfəkkürün qanunları və formaları haqqında elmdir. "Məntiq" termini ərəb dilindən tərcümədə “söyləmə, danışma” anlamını verən “nitq” sözündəndir.
Bul məntiqinin əsas obyekti mülahizədir. Mülahizə doğru, yaxud yalan ola bilən hər hansı nəqli cümlədir. Mülahizədə nəsə ya təsdiq, ya da inkar olunur; məsələn: “a səsi saitdir” doğru mülahizə, “Araz çayı Qara dənizə tökülür” isə yalan mülahizədir.
Yalnız iki mümkün məntiqi qiymət vardır: doğru və yalan. Onlan çox zaman "True" və "False" ingilis sözləri ilə göstərir və qısaca "T" və "F" kimi yazırlar. Məntiqi qiymətləri ikilik hesabın simvolları - sıfır (0) və birlə (1) də ifadə etmək olar. Bir (1) olaraq doğru, yaxud yalan götürülməsi o qədər də önəmli deyil. Adətən, "doğru" olaraq "1", "yalan" olaraq isə "0" qəbul edilir.
Mülahizələr məntiqi əməllər vasitəsilə birləşib məntiqi ifadələr əmələ gətirir. Mülahizələr üzərində üç əsas əməl yerinə yetirmək olar:
• inversiya (məntiqi inkar);
• dizyunksiya (məntiqi toplama);
• konyuksiya (məntiqi vurma).
Məntiqi inkar. Məntiqi inkar unar (biryerli) əməldir, çünki onda bir mülahizə iştirak edir, başqa sözlə, onun bir arqumenti var. Mülahizələri, adətən, böyük və ya kiçik latın hərfləri ilə işarə edirlər; məsələn: A, B, C, x,y, z.
Məntiqi inkar əməlini DEYİL ədatı (A DEYİL), simvolu ( A), yaxud mülahizənin üzərində xətlə (A ) işarə edirlər. İnkar əməli nəticəsində mülahizənin məntiqi qiyməti əksinə çevrilir, yəni doğru mülahizə yalan, yalan mülahizə isə doğru olur. Bunu aşağıdakı cədvəlin köməyi ilə də göstərmək olar:

Məntiqi inkar əməlinin doğruluq cədvəli
A | A
Doğru | Yalan
Yalan | Doğru

İlkin ifadələrin bütün mümkün qiymətlərindən və əməliyyat nəticəsində alınan qiymətlərdən ibarət cədvələ doğruluq cədvəli deyilir.
Məntiqi toplama (dizyunksiya). Məntiqi toplama binar əməldir, çünki onda iki mülahizə iştirak edir, yəni onun iki arqumenti var. Bu əməli "VƏ YA" bağlayıcısı, simvolu, bəzən isə "+" simvolu ilə işarə edirlər.

# Layihələr üçün yardımçı materiallar