Süni sistemlərin “intellektuallığını” müəyyənləşdirmək üçün ingilis riyaziyyatçısı Alan Türinq bir sınaq təklif etmişdir. Türinq sınağı (Turing test) adlandırılan bu sınaq xəyali kompüterin “intellektinin” insanın intellektindən nə dərəcədə fərqləndiyini müəyyənləşdirir.
Həm də imitasiya oyunu (imitation game) adlandırılan Türinq sınağı zamanı sınaqçı iki görünməz respondentə - insana və maşına - onlardan hansının insan, hansının maşın olduğunu müəyyənləşdirməkdən ötrü bir sıra suallar verir. İdeya ondan ibarətdir ki, maşınla əlaqədar olan kimsə onun cavablarını insanın cavablarından fərqləndirə bilməsə, onda maşın intellektual hesab edilə bilər.
Eksperimentin iştirakçıları bir neçə adam və sınaqdan keçirilən “intellektual” sistemdir. Hər bir iştirakçı ayrıca otaqda yerləşdirilir. Onların qarşısında monitor və klaviatura olur. Ekranda o biri iştirakçıların adları göstərilir. Onların hər biri bilir ki, bu adlardan biri kompüterə məxsusdur, ancaq bunun hansı ad olmasını heç kəs bilmir. İştirakçılar klaviaturadan istifadə etməklə bir-birinə istənilən sualı verə bilər, sonra isə həmin sualın düzgünlüyünü və məntiqiliyini qiymətləndirə bilər:məsələn, “Sizin fikrinizcə, sabah hava necə olacaq?” sualına həmsöhbətinizdən belə bir cavab eşitmək qəribə olardı: “Saniyədə 3 metr sürətlə qərb küləyi əsəcək, bəzi yerlərdə qısamüddətli yağış yağacaq, tufan ehtimalı var, temperatur +10...+12°C olacaq".
Verilən cavablara görə hər bir iştirakçı insan onun həmsöhbətlərindən hansının insan olmadığını sezməlidir. Əgər yetərincə uzun söhbət nəticəsində eksperimentdə iştirak edən heç bir insan (yaxud əksəriyyət) “kompüterin” hansı ad altında gizləndiyini müəyyən edə bilmirsə, demək, bu “kompüter”də insana xas intellekt var.
ARAŞDIRAQ -
öyrənək
Kompüterləri və insanları bir-birindən ayırmaq (fərqləndirmək) üçün tam avtomatlaşdırılmış açıq Türinq sınağının bir növü CAPTCHA ("kəpçə" kimi oxunur) adlanır. Bu haqda məlumat toplayın.
• CAPTCHA abreviaturasının açılışı nədir?
• Bu sınağın mahiyyəti nədən ibarətdir?
• Onun hansı variantları var?
Özünüzü yoxlayın
1. Süni intellektin hansı tədqiqat istiqamətləri var?
2. Robotlan hansı kateqoriyalara ayırırlar?
3. "Robot" termini nə vaxt yaranıb?
4. "Türinq sınağı" nədir?
5. Maşın tərcüməsi proqramları hansı növ mətnləri daha yaxşı tərcümə edir? Sizcə, niyə?