Söz ehtiyatı • Oxu

| Söz ehtiyatı

4 | a |  | Kontekstə əsasən aşağıdakı ifadələrin mənalarını izah edin. • ürəyindən xəbər vermək • sinəsinə dağ çəkmək

| Düşün və cavab ver

| b |  | "Bəs zınqırovu kim asacaq?" ifadəsi bəzən məsəl kimi də işlədilir. Sizcə, bu məsəli hansı məqamlarda işlədirlər? Bu ifadəyə uyğun situasiya düşünüb hekayə qurun.

| Diqqət et Məsəllər müəyyən situasiyalarda deyilən məşhur ifadələrdir. Hər bir məsəlin yaranma tarixçəsi var. Məsəllərin mənşəyi müəyyən bir hadisə, lətifə, rəvayət, film və s. ilə bağlı olur.

2 | a |  | Belə bir məsəl var: "İlanın zəhləsi yarpızdan gedər, o da gəlib yuvasının ağzında bitər". Sizcə, doğrudanmı ilanın yarpızdan xoşu gəlmir? İlanın yuvasının ağzında həmişə yarpız bitir? İlanın yarpızdan zəhləsi gedir? Xoşumuza gəlməyən bir varlıq daim qarşımıza çıxanda deyirik: "İlanın zəhləsi yarpızdan gedər, o da gəlib yuvasının ağzında bitər". Doğrudanmı ilanın yuvasının ağzında yarpız bitir? Məlum olduğu kimi, ilan quru, susuz yerlərdə yaşayır. Yarpız isə, adətən, rütubətli yerlərdə bitir. Belə olduqda sual yaranır: ilanla yarpızın nə əlaqəsi var? Mahmud Kaşğarinin məşhur "Divanü lüğat-it-türk" əsərində (XI əsr) belə bir ifadə işlənmişdir: "İlan yarbuzdan qaçar, hara getsə, yarbuz qarşısına çıxar". Məsələ burasındadır ki, qədimdə "yarbuz" sözü heyvan adı bildirirdi. Hazırda həmin heyvan manqust adlanır. Bu yırtıcı heyvan quş, ilan, xırda gəmiricilərlə
qidalanır. O, ilanın yuvası ağzında saatlarca durur və ilan yuvadan çıxan kimionu tutub yeyir. Buna görə də manqust ilanın qənimi sayılır. Kaşğari də öz lüğətində "yarbuz" sözünü məhz "manqust" mənasında işlətmişdir. Zaman keçdikcə bu söz köhnələrək leksikamızdan çıxmışdır. İfadədəki "bitmək" feili isə "durmaq" mənasında işlənir: "Nə |
bitmisən gözümün qabağında?" Qədim "yarbuz" (heyva sözünün "yarpız" (bitki adı) sözü ilə oxşarlı səlin təhrif olunmasına gətirib çıxarmışdır. (Musa Adilovun "Niyə belə deyirik" kitabindan)