Dil qaydaları

| Sözün həqiqi və məcazi mənası

4 | a |  | "Parlaq" sözünü izah edin. Daha sonra "8 rəqəmi və tariximiz" mətnində göy rənglə verilmiş cümləni oxuyun və bu cümlədəki "parlaq" sözünün kontekstə görə mənasını izah edin. Bu sözün mənalarını müqayisə edin.

Yadda saxla
Sözlər müəyyən anlayışları ifadə etmək üçün yaranır. Məsələn, "şirin" sözünün ilkin mənası dad bildirir: şirin çay. Buna həqiqi məna deyilir. Ancaq "şirin söhbət" ifadəsində bu söz artıq yeni məna ifadə edir. Sözün sonradan yaranan mənası məcazi məna adlanır.
Sözün həqiqi və məcazi mənaları arasında müəyyən əlamətə görə yaxınlıq, bağlılıq olur. Məsələn, "şirin" sözü həqiqi mənada xoşagələn, ləzzətli, məcazi mənada isə xoş, ürəyəyatan deməkdir.

| b |  | Verilmiş cümlədə fərqləndirilmiş sözün həqiqi, yoxsa məcazi mənada işləndiyini müəyyən edin. Fikrinizi əsaslandırın. Aramsız güllə yağışı əsgərlərimizə bir an belə başlarını səngərdən çıxarmağa imkan vermirdi.

| c |  | Verilmiş sözlərin izahlarından həqiqi mənada işlənənləri seçin.
sərt | 1. Yumşaq olmayan, möhkəm. Sərt qaya. 2. Ağır, kəskin. Sərt adam.
şit | 1. Duzu olmayan. Şit yağ. 2. Maraqsız. Şit zarafat.
dəmir | 1. Möhkəm, güclü. Dəmir iradə. 2. Metal, material. Dəmir qapı.
bürümək | 1. Bükmək. Ana körpəsini yorğana bürüdü. 2. Hansısa hissin təsirində olmaq. Mənim qəlbimi fərəh bürüdü.

| ç |  | Nöqtələrin yerinə elə uyğun söz seçib yazın ki, feil məcazi məna ifadə etsin.
1. ... səhərə yaxın yatdı. 2. ... yavaş-yavaş oyanırdı. 3. ... qapını döyürdü. 4. ... boylandı. | ana // külək təbiət // körpə qonşu // qış günəş // uşaq

| d |  | Cümlələrdə fərqləndirilmiş sözlərin həqiqi, yoxsa məcazi mənada işləndiyini müəyyən edin. Bu mənalar arasındakı yaxınlığı izah edin. 1. a. Mən acı bibəri xoşlayıram. b. Acı söz qəlbə toxunur. 2. a. Dostlar arasında soyuq münasibət yaranmışdı. b. Soyuq su dişlərimizi göynədirdi. 3. a. Qara günlər keçmişdə qaldı. b. Qara karandaşın ucu qırılmışdı.