Oxuyub-qavrama (qeyri-bədii mətn)

ç |  | Nə üçün mətndə ürək "mühərrik"ə bənzədilir? İdman hərəkətləri ürəyin fəaliyyətinə necə təsir göstərir?

2. Hərəkət və mədə-bağırsaq sistemi

Mədə və bağırsaqlar başlıca həzm orqanlarıdır. Onların vəzifəsi qidanı həzm etmək, həzm olunmuş qidanı qana sormaq və qalıq hissəsini bədəndən xaric etməkdir. Bu prosesi asanlaşdıran vasitələrdən biri də idmandır. İdman maddələr mübadiləsini yaxşılaşdırır, piylənmə və artıq çəkinin qarşısını alır. Oturaq həyat keçirən insan iştahasız olur, çünki bədəndə həzm prosesi zəif gedir. İdmanla məşğul olarkən insan enerji sərf edir. Onun yerini doldurmaq üçün qidaya ehtiyac yaranır. Ona görə də fiziki |

məşqlər insanın iştahasını artırır. Bu halda həzm orqanları qidanı yaxşı mənimsəyir, qaraciyər və böyrəklərin işi fəallaşır.

d |  | Təbiət fənni üzrə biliklərinizdən istifadə etməklə oxuduğunuz hissəni genişləndirin: • Həzm prosesi nə deməkdir? Bu prosesdə hansı orqanlar iştirak edir? • Fiziki məşqlər həzm prosesinə necə təsir edir?

3. Fiziki məşqlər və tənəffüs sistemi

Bütün canlılar nəfəs alır və verir, yəni tənəffüs edirlər. Bu proses tənəffüs orqanları: burun və ağız boşluğu, nəfəs borusu və ağciyərlər vasitəsilə baş verir. Tənəffüs sistemi qan-damar sistemi ilə sıx bağlıdır. Belə ki, insan nəfəs alarkən ağciyərlərə daxil olan oksigen qana keçir və bütün orqanizmə - hər bir hüceyrəyə çatdırılır. Oksigen isə orqanizmi enerji ilə təmin edən çox vacib maddədir. İdmanla məşğul olan insan daha çox nəfəs alır. |

Beləliklə, ağciyər daha aktiv işləyir, onun tutumu artır, fəaliyyəti güclənir. Bədəndə oksigenin miqdarı artır. Bu isə bütün orqanların oksigenlə daha çox təmin olunmasına gətirib çıxarır. İdman təngnəfəsliyi aradan qaldırır, insanı gümrah edir.

e |  | İdman tənəffüs prosesini necə gücləndirir?

ə |  | "Tənəffüs" sözünün başqa hansı mənası var? Bu sözü müxtəlif mənalarda cümlələrdə işlədin. Sizcə, "tənəffüs" çoxmənalı sözdür, yoxsa omonim?