Oxu • Söz ehtiyatı

| Dövlət idarəçiliyində qadınların rolu. Qədim türk qadınları dövlət işlərində söz sahibi olublar. Monqolustanda tapılan VII əsrə aid daş kitabələrdə dövlət işlərini bilən xatunlardan* bəhs edilir. Bu abidələrdə vacib qərarlar "xaqan və xatun buyurur" sözləri ilə başlayır. Başqa ölkələrdən gələn elçilərin qəbulu | Söz boğçası • əcdad • xaqan • kitabə • türbə • təzim etmək • bəylərbəyi
zamanı xatun xaqanın yanında olar, öz fikrini bildirərmiş. X əsr ərəb səyyahı İbn Fadlan yazır: "Türklərin adətinə görə, ziyafətlərdə xatun hökmdarın sol tərəfində oturur, görüşləri dinləyir və fikirlərini söyləyirdi". Dövlətin idarə edilməsində xidmətləri olan və el arasında

sayılıb seçilən qadınların şərəfinə türbələr, məscidlər tikilərmiş. Məsələn, Əmir Teymurun nəslindən olan Cahan şah öz xanımı Mümtaz Mahal Banu bəyimin şərəfinə türbə tikdirmişdi. Hindistanda yerləşən və Tac Mahal adlanan bu türbə dünya memarlığının şah əsəridir. |

* Türk xalqlarında hökmdar xanımının və şahzadə qızların titulu.
Mənbələrdə "xatun" sözü ilə yanaşı, banu, bəyim, xanım sözləri də işlənib.

| Söz ehtiyatı

| b |  | Aşağıdakı izah "Söz boğçası"ndakı hansı sözə aiddir? Daş üzərində oyma üsulu ilə yazılmış mətn. Belə mətnlər əksərən qədim dövrə aid olan qəbirdaşılarının üzərində yazılıb.

| c |  | Mətndə fərqləndirilmiş "yağmalamaq" sözünə yaxınmənalı olan sözləri seçin. soymaq, qurmaq, qarət etmək, saxlamaq, talamaq, hədələmək

| ç |  | Kontekstdən çıxış edərək "Söz sahibi olmaq" ifadəsinin mənasını izah edin.

| Düşün və cavab ver

2 | a |  | Mətndə nədən bəhs olunur? Fikrinizi əsaslandırın. a. Qədim türk dövlətlərinin idarəçilik sistemindən b. Qədim türk toplumunda qadınların fəal rolu və nüfuzundan c. Qədim türklərin yaşayış tərzindən, adət-ənənələrindən