Elxanın fikrini müzakirə edin və
cavabın doğruluğunu yoxlayın.
Bu usuldan istifadə etməklə ve-
rilmiş tənlikləri həll edin.
9 - 2x = 5
2x = 9 - 5
2x = 4
x = 4 : 2
x = 2
2x machul çıxılandır. Məchul
çıxılan tapmaq üçün azalan-
dan fərqi çıxaram. Məchul
vuruğu tapmaq üçün hasili
məlum vuruğa bölərəm.
a) 23 - 4x = 7
b) 17 — 3x = 5
c) 3,3 - 2x = 0,7
d) 8 — 5x = 2
e) 4- 0,5x — 3
ƏL-XARƏZMİ
(780-850)
Birməchullu tənliklərin həllinin ümumi qaydasını IX əsrdə Məhəmməd
əl-Xarəzmi vermişdir. O özünün "Əl-cəbr və əl-müqabələ" adlı əsərində tən-
liklərin həlli üçün iki üsul verir.
1) Tənlikdə çıxılan hədlər olarsa, onları tənliyin hər iki tərəfinə əlavə etmək
lazımdır.
2) Tənliyin hər iki tərəfindən bərabər hədləri çıxmaq olar, bu halda tənlik sa-
dələşir.
Əl-Xarəzminin bu dəyərli əsəri riyaziyyatda cəbrin ayrıca bir sahə kimi yaran-
masına səbəb oldu. "Cəbr" sözünün özü də əsərin adından götürülmüşdür.
Anar və Lalə tənliyini necə həll edəcəkləri haqqında fikirlərini söylədilər. Onların
hər birinin təklif etdiyi üsula uyğun həlli yazın.
Əvvəlcə verilmiş tənliyin hər iki
tərəfini 2-yə bölərəm. Sonra hər
iki tərəfə 3 əlavə etməklə tənli-
yin kökünü taparam.
Əvvəlcə tənliyin sol tərəfin-
dəki ifadəni sadələşdirməklə
alınmış tənliyin hər iki tərəfinə
əlavə edərəm. Sonra hər iki
tərəfi 2-yə bölərəm və tənliyin
kökünü taparam.
Samirin yaşı bacısının yaşının 3 mis-
lindən 2 vahid çoxdur. Samirin 11
yaşı varsa, bacısının neçə yaşı var?
Səbinə fikrində bir ədəd tutdu. Bu ədəddən 2
çıxıb alınan fərqi 3-ə vurduqda 18 alınır. Səbinə
fikrində hansı ədədi tutub?