Alqoritm və proqram
Hər gün məktəbdə, evdə, küçədə müxtəlif məsələlər həll edirik. Həmin
məsələlərin həlli, adətən, bir neçə ardıcıl addımdan ibarət olur. Məsələn,
düzbucağın perimetrini hesablamaq üçün aşağıdakı hərəkətlər ardıcıllığını
yerinə yetirmək lazımdır:
1
Düzbucağın tərəflərinin uzunluğunu (a və b) müəyyən etmək.
2
Birinci tərəfi ikiyə vurmaq: 2 x a
3
İkinci tərəfi ikiyə vurmaq: 2 x b
4
2 və 3-cü addımların nəticəsini toplamaq: P = 2 x a + 2 x b
Qarşıya qoyulmuş məqsədə çatmaq üçün yerinə yetirilən sonlu sayda hərə-
kətlər ardıcıllığına alqoritm deyilir. Alqoritmdə hər bir bitkin hərəkət
addım, yaxud alqoritmin addımı adlanır.
İstənilən hərəkətlər ardıcıllığına alqoritm demək olmaz. Hərəkətlər ardıcıllı-
ğının alqoritm adlandırılması üçün hər bir hərəkət dəqiq və konkret olmalı,
onların sayı isə sonlu olmalıdır.
“Alqoritm” termini Orta Asiyada yaşamış
Məhəmməd ibn Musa əl-Xarəzminin (təxminən
783-850) adı ilə bağlıdır. Onun XII əsrdə
Avropada latın dilinə tərcümə olunmuş “Əl-cəbr
və’l əl-muqabala” əsərinə tərcüməçi “Algoritmi
de numero Indorum” (“Əl-Xarəzmi hind hesabı
haqqında”) adını vermişdi. Əl-Xarəzminin bu
əsərində ilk dəfə olaraq ərəb rəqəmlərinin
yazılışı və onlar üzərində “alt-alta” əməliyyatın
aparılması qaydası şərh olunub. İlk çağlarda
“alqoritm” dedikdə dörd hesab əməli - toplama,
çıxma, vurma və bölmə başa düşülürdü. Lakin
sonralar bu anlayış qoyulmuş məsələnin həllinə
aparıb çıxaran sonlu sayda hərəkətlər ardıcıllığını
da ifadə etməyə başladı.