İzahetmə |  |  |  | DƏRƏCƏ TORUNUN ELEMENTLƏRİ |

Yer kürəsi üzərində hər hansı məntəqənin yerini müəyyən etmək üçün xəyali xətlər çəkilir. Bu xətlər aşağıdakılardır.
1. Ekvator – Yer kürəsini iki yarımkürəyə ayırır. Ekvatordan şimal ucqar nöqtəyə, yəni Şimal qütbünə qədər Şimal yarımkürəsi, cənubda ən ucqar nöqtəyə, yəni Cənub qütbünə qədər isə Cənub yarımkürəsi yerləşir. Təbiətdə baş verən fiziki və coğrafi hadisələrin əksəriyyəti Şimal və Cənub yarımkürələrində fərqli və yaxud da bir-birinin əksi olur. Məsələn, fəsillərin dəyişməsi və s.
2. Paralellər – ekvatora paralel çəkilən çevrələrdir. Onların uzunluğu qütblərə doğru kiçilir.
3. Meridianlar – Şimal və Cənub qütblərini birləşdirən eyni uzunluğa malik olan yarımçevrələrdir.

4. Qrinviç meridianı – London şəhərinin yaxınlığında Qrinviç rəsədxanasından keçən meridiandır. Qrinviç meridianı Yer kürəsini Şərq və Qərb yarımkürələrinə ayırır. Qrinviçdən sağ tərəf Şərq yarımkürəsi, sol tərəf isə Qərb yarımkürəsidir. Qrinviç meridianını sıfırıncı meridian da adlandırırlar. 1884-cü il Beynəlxalq Meridian Konfransında verilən qərara qədər sıfırıncı meridianın haradan keçməsi müxtəlif ölkələrdə fərqli olmuşdur. Amerikalılar Vaşinqtonu, fransızlar Parisi, ərəblər Qüdsü başlanğıc meridianın keçdiyi şəhər kimi qəbul edirdilər. Ekvator xəttinin kəsdiyi Şimal və Cənub yarımkürələrindən fərqli olaraq, Qrinviç meridianının ayırdığı Şərq və Qərb yarımkürələrində coğrafi hadisə və prosseslər müxtəlif deyil. Paralel və meridianların kəsişməsi dərəcə torunu yaradır. |

Fəaliyyət

1 | A şəklində verilən A, B, C nöqtələrinin hansı yarımkürələrdə olduğunu təyin edin.
2 | Dünyanın siyasi xəritəsindən istifadə edərək ölkələrin yerini tapın və cədvəllərin hansı xanalarına uyğun gəldiyini müəyyən edin.
1. Almaniya 4. Argentina | 2. Türkiyə 5. Yaponiya | 3. Qazaxıstan 6. Avstraliya
I variant
Şərq yarımkürəsi | Qərb yarımkürəsi
II variant
Şimal yarımkürəsi | Cənub yarımkürəsi