BÖLMƏ 4 | Kainatı seyr edirəm |

Günəş şüalarının Yer kürəsinə düşməsi | Yer səthi Günəş şüaları tərəfindən işıq və istilik alır. C sxemində Günəş şüalarının Yer kürəsinə düşməsi təsvir edilmişdir: 1. Ekvator xətti boyunca Günəş şüaları düz bucağa yaxın bucaq altında düşərək kiçik bir sahəni qızdırır. Bu ərazidə havanın temperaturu ilboyu yüksək olur. 2 və 3. Ekvatordan qütblərə doğru Günəş şüalarının düşmə bucağı kiçilir və böyük ərazini əhatə edir. Bu ərazilərdə hər kv.km-ə düşən enerji daha az olur. Buna görə də, məsələn, Azərbaycanda havanın temperaturu Afrikada yerləşən Çaddan hər zaman daha aşağı olur. Yer kürəsi Günəş ətrafında dövr edərkən orbit müstəvisinə meyilli hərəkət edir. Ona görə də gecə və gündüz saatlarının uzunluğu hər yerdə eyni deyil: ekvator xətti üzərində ilboyu gecə və gündüzün uzunluğu bərabərdir, yəni hər biri 12 saatdır. Şimal qütbünə doğru getdikcə isə yayda gündüzlərin, qışda gecələrin uzunluğu artır. Cənub qütbünə doğru getdikcə isə əksinə olur. 22 iyunda gündüz saatlarının uzunluğunun coğrafi enliklər üzrə müddəti Yerin Şimal və Cənub qütb nöqtələrində təqribən yarım il gündüz, yarım il gecə davam edir. Məsələn, Şimal qütbündə gündüz martın 21-dən başlayaraq sentyabrın 23-dək davam edir. Bu zaman Cənub qütb nöqtəsində gecə müşahidə olunur. Antarktidada yay fəsli

5 | A, B, C, D təsvirlərinə əsasən Yer kürəsində fəsillərin dəyişməsinin səbəbini şərh edin.
6 | D şəklinə əsasən müəyyənləşdirin: iyunun 22-də Bakıda gündüz saatlarının uzunluğu nə qədərdir?
7 | D şəklinə əsasən Şimal və Cənub yarımkürələrini müqayisə edin. a) Gündüzün uzunluğu ekvatordan qütblərə doğru necə dəyişir? b) Nə üçün 60° şm.e. və 60° c.e.-də gecənin uzunluqları fərqlidir?
8 | C, D və E şəkillərinə əsasən Antarktidada gündüzün uzunluğunun çox, lakin səthin üzərinin qar ilə örtülü olmasının səbəbini izah edin.