II hissə |  |

Canlılardan biri üçün faydalı, digəri üçünsə heç bir təsiri olmayan qarşılıqlı əlaqə isə kommensalizm adlanır. Məsələn, bəzi bitkilərin meyvə və toxumları heyvanların tüklərinə yapışaraq uzaq məsafələrə yayılır. Bunun bitki üçün faydası olsa da, heyvan üçün elə bir təsiri olmur.
Canlılardan biri üçün faydalı, digəri üçün isə zərərli təsir parazitizmdir. Məsələn, birə, gənə, bit kimi parazitlər sahib orqanizmə zərər vurur.

DÜŞÜN • MÜZAKİRƏ ET • PAYLAŞ Timsah şikarını yeyib doyandan sonra ağzı açıq vəziyyətdə dayanır. Bu zaman bəzi kiçik quşlar onun dişləri arasında ilişib qalmış ət qırıntıları ilə qidalanır. Timsahla quşlar arasındakı bu qarşılıqlı əlaqə necə adlanır? Fikrinizi əsaslandırın. |

Canlı orqanizmlər də mühitə təsir göstərir, yəni onların arasında qarşılıqlı əlaqə vardır. Təbiətdə canlılar və mühit arasındakı əlaqə qırılarsa, həyat da mümkün olmaz.
Öyrəndiklərinizi tətbiq edin

Verilmiş canlılardan hansılar Günəş enerjisindən istifadə edərək qeyri-üzvi maddələrdən üzvi maddələr hazırlayır? |

Müzakirə edin:
• Şəkildəki canlılardan hansı rütubət çatışmazlığına daha dözümlüdür? Nə üçün?
• Bu canlılar arasında hansı qarşılıqlı münasibətlər ola bilər? Fikrinizi əsaslandırın.
Öyrəndiklərinizi yoxlayın
1. Abiotik amillərin canlılara təsirinə aiddir:
I. quraqlıqla əlaqədar olaraq bitkinin yarpaqlarının solması;
II. gəmiricilərin taxıl bitkiləri ilə qidalanaraq məhsuldarlığı aşağı salması;
III. yaz fəslində ilanların fəallığının artması;
IV. bitkinin toxumlarının quşlar vasitəsilə yayılması.
2. Verilmiş canlılar arasında hansı qarşılıqlı münasibətlər mövcuddur?

a) qov göbələyi - palıd ağacı b) atpıtrağı bitkisi - qoyun | c) agcaqanad-insan d) yağlı göbələk - şam ağacı