Bioloji müxtəliflik | 5

Rütubət də canlıların həyatında mühüm rol oynayan abiotik amillərdən biridir. Səhra və çöllərdə yaşayan canlılar quraqlıqda yaşamağa uyğunlaşmışdır. Məsələn, bir çox səhra bitkisində torpağın daha dərin qatlarına gedən kök sistemi və su itkisinin qarşısını almaq üçün tikan şəklində yarpaqlar olur. Səhrada yaşayan heyvanların bəziləri suya olan tələbatını bədənində toplanan

piyin parçalanması hesabına ödəyir. İlan və kərtənkələ kimi bəzi heyvanlar suya olan ehtiyacını qidalardan təmin edirlər. Ümumiyyətlə, canlıların yaşadıqları mühitdə bir çox abiotik amillər tək-tək deyil, birlikdə təsir göstərir. Əksər səhra heyvanlarının bədən örtüyü orqanizmdən su itkisinin qarşısını alır. |

Fəaliyyət Ətraf mühit temperaturunun canlılara təsiri İşin gedişi: • Qrafiki diqqətlə nəzərdən keçirin və aşağıdakıları müəyyən edin. 1. Bu zaman aralığında ətraf mühitin ən yüksək və ən aşağı temperaturunu. 2. Ətraf mühit temperaturu 5°C olduqda göyərçin və insanın bədən temperaturunu. 3. Bu zaman aralığında qurbağanın maksimum bədən temperaturunu. Müzakirə edin: • Ətraf mühit temperaturunun aşağı düşməsi bu canlılardan hansının orqanizmində baş verən proseslərə daha çox təsir edir? Nə üçün? Fikrinizi əsaslandırın. |

Biotik amillər
Təbiətdə canlılar ayrı yaşamır. Məsələn, meşədə işıqsevən ağacların çətirləri altında kölgəsevən ot bitkiləri bitir. Ağacların yaxınlğında göbələklərə də tez-tez rast gəlinir. Ağac kökləri göbələklərdən su və mineral maddələri alır, onlara isə üzvi maddələr verir. Torpaqda bakteriyalar kimi mikroorqanizmlər də yaşayır. Onlar torpağın üzərinə tökülmüş bitki və heyvan qalıqlarını mineral maddələrə parçalayır. Bitkilər də kökləri ilə həmin mineral maddələrlə qidalanır.
Canlılar arasında qarşılıqlı təsir onların bir-birinə fayda və ya zərər verməsinə, həmçinin neytral olmasına əsaslanır. Yırtıcıların öz şikarlarını ovlaması, həşəratların bitkiləri tozlandırması biotik amillərə misaldır.
Bəzi canlılar bir-biri ilə müştərək həyat tərzi sürürlər. Belə qarşılıqlı əlaqə hər iki canlı üçün faydalıdırsa, buna mutualizm deyilir. Məsələn, kəpənəklər çiçəklərin çarpaz tozlanmasında iştirak edir, özləri isə nektarla qidalanırlar.