II hissə |  |

6.1 Ekosistemlərdə qida münasibətləri. Qida zəncirləri | Açar sözlər avtotrof, heterotrof, herbivor, karnivor, omnivor, detrivor

Yer kürəsində hara baxsanız, hər hansı bir yaşayış mühitində müxtəlif canlıların yaşamaq üçün bir-birindən asılı olduğunu görərsiniz.
• Canlılar arasında hansı növ qarşılıqlı münasibətlər yaranır?
• Sizcə, bu münasibətlər həmişə faydalıdırmı?

▲ Bitkilər fotosintez prosesi vasitəsilə qida hazırlayır | Birhüceyrəli canlılardan tutmuş nəhəng balinalara qədər hər canlının yaşaması üçün qidaya ehtiyacı var. Orqanizmin ekosistemdəki rolu onun qidasını necə əldə etməsindən asılıdır. Çünki bu onun ekosistemdəki digər orqanizmlərlə qarşılıqlı əlaqəsinə təsir göstərir. Bitkilər və heyvanlar qidanı yaşadıqları mühitdən iki fərqli yolla əldə edirlər. Buna görə də onların ekosistemdə çox fərqli rolları var. Ekosistemdə qida əlaqələri sayəsində qarşılıqlı münasibətdə olan canlılar arasında qida zənciri əmələ gəlir. Produsentlər Qida zəncirinin ilkin halqasını təşkil edən produsentlər avtotrof yolla - qeyri-üzvi maddələrdən üzvi maddələr hazırlayır. Məsələn, yaşıl bitkilər günəş enerjisi ilə yanaşı, torpaqdakı su və havadakı karbon qazından da istifadə edərək öz qidalarını hazırlayır. Bitkilərin istehsal etdiyi qida şəkər və nişastadır. Fotosintez nəticəsində yaşıl bitkilərdə əmələ gələn oksigen də ətraf mühitə buraxılır. İnsanlar və heyvanların əksəriyyəti bitkilərin istehsal etdiyi oksigenlə tənəffüs edirlər. Avtotrof orqanizmlərə quruda və suda yaşayan əksər bitkilər və bəzi bakteriyalar aiddir.

Konsumentlər
Qida zəncirinin növbəti halqalarını təşkil edən konsumentlər heterotrof yolla - hazır üzvi maddələrlə qidalanır. Heterotrof orqanizmlər olan konsumentlərə heyvanların əksəriyyəti, bəzi göbələk və bakteriyalar aiddir. Əgər heyvanlar bitki mənşəli qida ilə qidalanırsa, herbivor, heyvanlarla qidalanırsa, karnivor, həm bitki, həm də heyvanlarla qidalanırsa, omnivor adlanır.
▲ Zebr, qoyun, kərgədan kimi herbivorlar bitkilərlə, kəpənək isə nektarla qidalanır.