II hissə
Ardıcıl birləşdirilmiş lampalarda cərəyan
Ləvazimat: qalvanik element, iki ədəd lampa, birləşdirici naqillər, üç ədəd ampermetr, açar.
İşin gedişi:
1. Sxemə əsasən elektrik dövrəsini yığın.
2. Açarı qapayın və ampermetrlərin göstəricilərini dəftərinizdə qeyd edin.
3. Lampalardan birini dövrədən ayırın və baş verən hadisəni müşahidə edin.
Müzakirə edin:
1. Dövrədəki elementlər necə birləşdirilib?
2. Ampermetrlərin göstəriciləri bir-birindən fərqlidirmi? Sizcə, niyə?
3. Lampalardan biri dövrədən çıxarıldıqda nə baş verdi? Sizcə, niyə?
Fəaliyyət zamanı elementlərin ardıcıl birləşdirildiyi dövrədə ampermetrlərin göstəricilərinin bərabər
olduğunu müşahidə etdiniz. Buradan aşağıdakı nəticə alınır:
Ardıcıl birləşmədə dövrənin istənilən hissəsində cərəyan şiddəti eynidir:
Cərəyan mənbəyinin qütblərindəki gərginlik(U) ilə lampaların uclarındakı
gərginliklər (U1 və U2) arasındakı əlaqəni tapmaq üçün şəkil 3-dəki sxemdən
istifadə etmək olar. Bu sxemə uyğun yığılmış dövrədə lampaların uclarındakı
gərginlikləri ölçüb cərəyan mənbəyinin qütblərindəki gərginlik ilə müqayisə
etsək, aşağıdakı nəticəni alarıq:
Ardıcıl birləşmədə lampaların uclarındakı gərginliklərin cəmi cərəyan
mənbəyinin qütblərindəki gərginliyə bərabərdir:
Müşahidələr göstərir ki, ardıcıl birləşdirilən lampaların sayı artdıqca onların parlaqlığı azalır (şəkil 4). Buna
səbəb dövrənin ümumi müqavimətinin artmasıdır. 1 və 2 lampalarının müqavimətlərini uyğun olaraq R1 və
R2, onların ümumi müqavimətini Ra ilə işarə edək. Om qanununa görə, mənbənin uclarındakı gərginlik
dövrədəki cərəyan şiddəti ilə ümumi müqavimətin hasilinə bərabər olar:
və ifadələrini ifadəsində yerini yazmaqla bərabərliyini alarıq.
Bərabərliyin hər iki tərəfindən cərəyan şiddətlərini ixtisar etsək,
ifadəsini alırıq.
Alınan qanunauyğunluğu aşağıdakı kimi ifadə etmək olar:
Ardıcıl birləşmədə lampaların ümumi müqaviməti ayrı-ayrı lampaların
müqavimətləri cəminə bərabərdir.