Elektrik yükü və elektrik sahəsi
5.2 Sürtünmə ilə elektriklənmə
Azər saçını daradığı zaman
güzgüdə belə bir hadisə
müşahidə etdi: o, plastmas
darağı bir neçə dəfə saçına
çəkdikdən sonra yenidən saçına
yaxınlaşdırdıqda daraq saçı
cəzb etdi.

- Darağın saçı cəzb
  etməsinin səbəbi nə ola
  bilər?
- Niyə darağı saça birinci
  dəfə yaxınlaşdırdıqda
  saçı cəzb etmədi, ancaq
  saçı bir neçə dəfə
  daradıqdan sonra cəzb
  etdi?

Saçımızı daradıqda daraq və saçımızda görünüşcə heç bir
dəyişiklik baş verməsə də, darağı saçımıza yaxınlaşdırdıqda onlar
bir-birini cəzb edir. Bu hadisədən məlum olur ki, sürtünən
cisimlərdə dəyişiklik baş verib. Bu dəyişikliyin nədən ibarət
olduğunu və necə baş verdiyini bilmək üçün cisimlərin elektrik*
xassələrini öyrənmək lazımdır.
Sürtünmə ilə elektriklənmə necə baş verir?
Miladdan əvvəl qədim yunanlar kəhrəbanı yun parça ilə sürtdükdə
həmin kəhrəbanın başqa cisimləri cəzb etdiyini müşahidə
etmişdilər. Bu hadisəyə sürtünmə nəticəsində kəhrəbanın
elektriklənməsi səbəb olur. Saçımızı daradıqda daraqla saçımız
arasında da sürtünmə baş verdiyi üçün həm daraq, həm də saçımız
elektriklənir. Daraq və saçın elektrik yükləri əks işarəli olur və onlar
bir-birini cəzb edir.
Açar sözlər
dielektrik, sürtünmə,
elektriklənmə
"Elektrik" sözü "elektron"
sözündən yaranıb. "Elektron"
isə yunancadır, azərbaycanca
"kəhrəba" deməkdir.
Sürtünmə ilə elektriklənmənin müşahidə edilməsi
Ləvazimat: ştativ, bir ədəd şüşə çubuq, iki ədəd plastmas qələm, kiçik yun parça.
İşin gedişi:
1. Plastmas qələmi şəkildəki kimi ştativdən asın.
2. Qələmi ipdən asılı vəziyyətdə 10 - 15 saniyə ərzində yun parça ilə sürtün.
3. Əlinizi ehmallıca elə çəkin ki, qələm yellənməsin. Əlinizi qələmin yun parça ilə sürtülmüş
hissəsinə toxundurmayın.
4. Yerdəki plastmas qələmi yun parça ilə sürtərək ştativdən asılmış qələmin yun parça ilə
sürtdüyünüz hissəsinə yaxınlaşdırın, ancaq toxundurmayın. Müşahidə etdiyiniz hadisəni qeyd edin.