II hissə
Şəkil 6.
Eyniadlı qütblər itələnir,
müxtəlifadlı qütblər
cəzb olunur.
Şəkil 7.
Düz maqnitin maqnit
sahəsinin qüvvə xətləri
Şəkil 8.
Yerin maqnit sahəsinin
qüvvə xətləri
Şəkil 9.
Maqnit induksiyasının
istiqaməti
Qarşılıqlı təsirdə olan maqnitlərin eyniadlı qütbləri (S və S və ya N
və N) bir-birini itələyir, müxtəlifadlı qütbləri isə (N və S) bir-birini
cəzb edir (şəkil 6). Maqnit sahəsinin qüvvə xətləri maqnitin şimal
qütbündən çıxır və cənub qütbünə daxil olur (şəkil 7). Yer kürəsinə
də sabit maqnit kimi baxmaq olar. Onun maqnit sahəsinin cənub
qütbü coğrafi Şimal qütbünün, şimal qütbü isə coğrafi Cənub
qütbünün yaxınlığında yerləşir (şəkil 8).
Sual
Nə üçün istiqaməti
təyin edərkən
kompasın
yaxınlığında sabit
maqnit olmamalıdır?
İzah. Sabit maqnitin maqnit sahəsi
Yerin maqnit sahəsindən daha güclü
olduğu üçün kompasın əqrəbinə daha
böyük qüvvə ilə təsir edərək onun
Şimal qütbündən fərqli istiqaməti
göstərməsinə səbəb olur. Sabit maqniti
uzaqlaşdırdıqda isə kompasın əqrəbinə
təkcə Yerin maqnit sahəsi təsir edir və
onu şimal istiqamətinə yönəldir.
Maqnit sahəsinin induksiyası
Maqnit sahəsi maqnit induksiyası adlanan kəmiyyətlə xarakterizə
olunur. Maqnit induksiyası (B) vektorial kəmiyyətdir və BS-də
vahidi tesladır (1 Tl). Maqnit sahəsi maqnit qütblərinin
yaxınlığında daha güclü olduğu üçün qütblərin yaxınlığında B-nin
ədədi qiyməti daha böyük olur. Maqnit induksiyası maqnit
sahəsinin qüvvə xəttinə toxunan boyunca yönəlir. Onun
istiqamətini kompasın köməyi ilə müəyyən etmək olar.
Maqnit sahəsində kompasın əqrəbinin şimal qütbünün
yönəldiyi istiqamət həmin nöqtədə maqnit induksiyasının
istiqaməti ilə eynidir (şəkil 9).
Sual
"Maqnit qarşılıqlı təsiri" dedikdə
nə nəzərdə tutulur? Bu qarşıqlı
təsir məsafədən asılıdırmı?
İzah. Maqnit qarşılıqlı təsiri dedikdə maqnit qütblərinin bir-
birini qarşılıqlı cəzb etməsi va ya itələməsi nəzərdə tutulur.
Fəaliyyət zamanı maqnitləri bir-birinə yaxınlaşdırdıqda qarşılıqlı
təsir daha çox hiss olundu. Demali, məsafə azaldıqca magnitlər
arasındakı qarşılıqlı təsir qüvvəsi də artır.
DÜŞÜN • MÜZAKİRƏ ET • PAYLAŞ
Sizcə, Yerin Şimal və ya cənub maqnit qütbündə
kompasın əqrəbi hansı istiqamətə meyil edir?