Elektrik yükü və elektrik sahəsi
5.6 İnduksiya ilə elektriklənmə
Qələmi yun parçaya sürtərək elektrikləndirmək
mümkündür. Yüklü qələmi neytral kağız qırıntılarına
yaxınlaşdırdıqda qırıntılar qələm tərəfindən cəzb
olunaraq ona yapışır.

- Yüklü qələmin neytral kağız
  qırıntılarını cəzb etməsinin
  səbəbi nə ola bilər?

Elektrik yüklərinin ətrafında həmişə elektrik sahəsi mövcud olur.
Ona görə də elektrik yükü olan cisimlər elektrik sahəsi vasitəsilə
bir-birinə təsir edir. Onlar bir-birini cəzb edir və ya itələyir.
Deməli, iki cisim arasında elektrik cəzbetmə və ya itələmə
qüvvəsinin olması üçün həmin cisimlərin hər ikisi elektriklənmiş
olmalıdır. Bu qayda zərrəciklərə də aiddir. Elektrik yükü olmasa,
elektrik cəzbetmə qüvvəsi də mövcud olmaz. Məsələn, protonla
neytron arasında elektrik qüvvəsi mövcud deyil (şəkil 1).
Neytronun elektrik yükü olmadığından onun elektrik sahəsi
yoxdur. Elektrik sahəsi olmadıqda isə elektrik qarşılıqlı təsir də
yaranmır. Lakin neytral cismə yüklü cisim yaxınlaşdırdıqda neytral
cismin yüklərinin yenidən paylanması baş verdiyindən o cəzb
olunur.
Bilirsiniz ki, maddələr atomlardan, atomlar isə elektronlardan və
nüvədən təşkil olunub. Yüklü cismi neytral cismə (şəkil 2)
yaxınlaşdırdıqda neytral cismin elektronları elektrik qüvvəsinin
təsiri ilə ya cəzb olunur, ya da itələnir.
Mənfi yüklü cismi neytral cismə yaxınlaşdırdıqda elektrik itələmə
qüvvəsinin təsiri ilə elektronlar neytral cismin əks tərəfinə yığılır
(şəkil 3). Beləliklə, neytral cismin bir tərəfi müsbət, digər tərəfi
isə mənfi yüklənmiş olur. Mənfi yüklü cisim ilə neytral cismin
müsbət yüklənmiş hissəsi arasında elektrik cəzbetmə qüvvəsi
yaranır və onlar bir-birini cəzb edir.
Açar sözlər
induksiya ilə elektriklənmə
Şəkil 1.
Şəkil 2.
Neytral cisim
Şəkil 3.
Mənfi yüklü cismin təsiri ilə neytral
cismin bir tərəfi müsbət, digər tərəfi
isə mənfi yüklənir.