Kimyəvi elementlər | 1

Allotropiya Oksigenin ikiatomlu molekul formasından başqa, üçatomlu molekullardan təşkil olunan forması da mövcuddur. Bu maddə ozon adlanır və tərkibi O3 kimi ifadə olunur. Ozon açıq-mavi rəngli qazdır, xarakterik kəskin qoxusu var. |

Bir elementin müxtəlif formalarda mövcud olmasına allotropiya, bu maddələrə isə allotropik şəkildəyişmələr deyilir.
Qeyri-metallardan karbon, kükürd və fosfor da oksigen kimi müxtəlif allotropik şəkildəyişmələr əmələ gətirir. Bu şəkildəyişmələr bir-birindən atomların yerləşməsinə görə fərqlənir.
Karbonun allotropik şəkildəyişmələri
Karbonun ən mühüm allotropik şəkildəyişmələri olan almaz və qrafit sizə tanışdır. Zinət əşyalarının hazırlanmasında istifadə olunan brilyant – cilalanmış almazdır. Almaz bərk halda olan şəffaf, rəngsiz maddədir. Onu cilaladıqda daha da şəffaflaşır və işıq şüaları altında parıldayaraq zinət əşyalarına xüsusi gözəllik verir. O, böyük bərkliyə və yüksək ərimə temperaturuna malikdir. Almaz elektrik cərəyanını keçirmir.

Qrafit isə karandaşların içliklərini təşkil edir. O, bərk halda olan zəif metal parıltılı, boz rəngli maddədir. Yumşaq və kövrək olduğu üçün karandaşın ucluğunu kağıza toxundurub hərəkət etdirdikdə kağızda qrafitin izi qalır. Qrafit elektrik cərəyanını keçirir. Kükürdün allotropik şəkildəyişmələri Kükürdün kristallik və plastik (amorf) kükürd adlanan allotropik şəkildəyişmələri mövcuddur. |
▲ Almaz | ▲ Qrafit

Fəaliyyət Kükürdün allotropik şəkildəyişmələri bir-birinə necə çevrilir? Ləvazimat: kükürd tozu, soyuq su, metal qaşıq, sınaq şüşəsi, tutqac, spirt lampası, kimyəvi stəkan. Təlimat: Addım 1. Kükürd tozundan bir qədər sınaq şüşəsinə tökün. Sınaq şüşəsini tutucuya bərkidin, tutucunun dəstəyindən tutaraq sınaq şüşəsinin aşağı hissəsini qızdırın. Addım 2. Ərimiş kükürd qaynamağa başladıqda qızdırmağı dayandırın. Maye kükürdü içərisində soyuq su olan stəkana ehtiyatla əlavə edin. Alınmış bərk kütləni sudan ayırın və əlinizlə onun plastikliyini yoxlayın. Bu maddəni açıq havada bir müddət saxlayın. | Müzakirə edin: 1. Sınaq şüşəsini qızdırdıqda hansı dəyişiklik baş verdi? 2. Maye kükürdü içərisində soyuq su olan stəkana əlavə etdikdə alınan bərk kütlə hansı fiziki xassələrə malik oldu? 3. Alınmış bərk kütləni sudan ayırıb bir müddət saxladıqda nə müşahidə olundu?