Giriş

▲Əziz Səncər ▲ Yusif Məmmədəliyev | M.Lomonosov və A.Lavuazye kimi alimlər maddə kütləsinin saxlanılması qanununu irəli sürdülər, A.Avoqadro isə “mol” anlayışının təməlini qoydu. Y.Berselius və F.Völer üzvi və qeyri-üzvi kimya anlayışlarını elmə gətirdilər. D.Mendeleyev isə elementlərin dövri cədvəlini formalaşdıraraq kimyada yeni səhifə açdı. Müasir dövrdə də kimya elmi sürətlə inkişaf etməkdədir. Kimya sahəsində kəşflərinə görə bir sıra alimlərə Nobel mükafatı verilmişdir. Bu alimlərdən Mariya Kürini, Nikolay Semyonovu, Əziz Səncəri və başqalarını misal göstərmək olar. Kimya elmində Azərbaycan alimlərinin də rolu böyükdür. Kimya elminə töhfələr verən azərbaycalı alimlərdən Yusif Məmmədəliyev, Xudu Məmmədov, Murtuza Nağıyev və başqalarının adını çəkmək olar. Ölkəmiz neft ölkəsi olduğu üçün kimya sahəsində olan tədqiqatlara xüsusi önəm verilir. Siz kimyanı öyrəndikcə bir çox alimləri tanıyacaq, onların nəzəriyyə və kəşfləri ilə yaxından tanış olacaqsınız.

Kimyaçılar maddəni və çevrilmələri necə öyrənirlər?
Kimyaçılar digər elmlərdə olduğu kimi, tədqiqatlarını elmi metoddan istifadə etməklə aparırlar. Bunu xəstələnərkən diaqnozun qoyulması üçün həkimlərin keçirdiyi prosedura bənzədə bilərik. Hər hansı bir şikayətlə həkimə müraciət edərkən o, xəstəliyin əlamətləri ilə tanış olur, sonra isə bizi uyğun analizlərə və müxtəlif cihazlarda müayinələrə yönəldir. Analiz və müayinələrin nəticəsi ilə tanış olan həkim diaqnoz qoyur və xəstəliyin başvermə səbəblərini izah edir.
Alimlər də öyrənmə metodlarını həyata keçirən zaman əvvəlcə müşahidələr aparır, fərziyyə irəli sürür, aparılacaq təcrübəni planlaşdırır, təcrübə aparır və əldə olunan məlumatları sistemləşdirirlər.

Müşahidə |  | Fərziyyə |  | Təcrübə |  | Paylaşma Təcrübə ilə təsdiq olunmuş fərziyyənin paylaşılması

Bu ardıcıllığı dövri cədvəlin kəşfində də izləmək olar.
Fərziyyə
D.Mendeleyev dövrünün digər alimləri kimi elementlərin xassələri arasındakı dövriliyi nəzərə alaraq elementləri hansı şəkildə sistemləşdirəcəyini düşünürdü. Onunla eyni vaxtda digər alimlər də bu məsələləri araşdırırdılar.
Təcrübə
Həmin dövrlərdə alimlər elementlərin xüsusiyyətlərini öyrənmək üçün müxtəlif təcrübələr aparırdılar. D.Mendeleyev elementlərin xüsusiyyətləri haqqında özünün və digər alimlərin təcrübə nəticələrini toplayırdı. O, elementlərin atom kütlələri və xassələri arasında müəyyən etdiyi əlaqəni əsas götürərək onları bir cədvəl formasında sistemləşdirdi və dövri cədvəli tərtib etdi.