Elm, texnologiya, həyat

▲ | Avropa Nüvə Tədqiqatları Mərkəzi
▲ | Atom-elektrik stansiyası
| Radioaktivlik Elektronun, sonra isə proton və neytronun kəşfi ilə bölünməz deyilən atomun daha mürəkkəb quruluşlu olduğu sübut edildi. Atomda olan bu zərrəciklərin də daha kiçik zərrəciklərə parçalana biləcəyini düşünən alimlər müasir nüvə tədqiqatları laboratoriyalarında araşdırmalarını davam etdirmiş və çox uğurlu nəticələr əldə etmişlər. Belə tədqiqat mərkəzlərindən biri də Fransa-İsveçrə sərhədində, yerin 100 metr dərinliyində və 27 km uzunluğunda olan CERN-dir (Conseil Europeen Pour la Recherche Nucleaire – Avropa Nüvə Tədqiqatları Mərkəzi). Atomların bəzi izotopları çox davamlı olduğu halda, bəziləri davamsız olur. Bu izotopların nüvəsi zaman keçdikcə parçalanaraq başqa atoma çevrilir və bu zaman külli miqdarda enerji ayrılır. Bu hadisə radioaktivlik, davamsız izotoplar isə radioaktiv izotoplar adlanır. Bu çevrilmələr atomun nüvəsini neytron və ya müxtəlif şüalarla toqquşdurduqda da baş verir. Belə reaksiyalara nüvə reaksiyaları deyilir. Nüvə reaksiyalarından əldə edilən enerji kimyəvi reaksiyalardan əldə edilən enerjidən dəfələrlə çox olur. 1 kq uran-235 izotopundan alınan enerji 3000 ton kömürün tam yanmasından alınan enerjidən çox olur. Hazırda dünyanın ən böyük problemlərindən olan enerji problemi bu izotoplar

sayəsində həll edilir. Atom-elektrik stansiyalarında, əsasən, uranın izotoplarından istifadə edilir. Atom bombası adlanan çox təhlükəli silahlar da uran-235 izotopundan hazırlanmışdır. Bomba partladıqda gedən reaksiyalar bir dəfə başlasa, onu dayandırmaq mümkün olmur və idarə olunmayan şəkildə gedən reaksiyalar nəticəsində güclü enerjili şüalar alınır ki, bu da bəşəriyyət üçün çox təhlükəlidir.
Radioaktiv izotoplardan təbabətdə və sənayenin bir çox sahələrində istifadə olunur. Belə ki, kobalt-60 izotopu xərçəng xəstəliyinin aşkarlanmasında və müalicəsində, qida maddələrində və tibbi avadanlıqlarda olan mikrobları öldürərək onların sterilizə edilməsində, rentgen cihazlarında tətbiq olunur.
Uran-238 izotopundan istifadə edilərək Yer kürəsinin yaşı, karbon-14 izotopundan isə müxtəlif canlı orqanizmlərin ölmüş qalıqlarının yaşı təyin edilir. Belə ki, karbon-14 izotop atomlarının yarısının parçalanması üçün təxminən 5730 il vaxt lazımdır. Onun qalan hissəsinin yarısının parçalanmasına əlavə olaraq 5730 il də lazım olur.
Bu prosesin tam başa çatmasına təxminən 55000 il vaxt sərf olunur. Bu üsulla 55000 ilə qədər yaşı olan qalıqları müəyyənləşdirmək mümkündür.