Giriş
Kimya nəyi öyrənir?
Maddə nədir? Maddələr nədən təşkil olunur və hansı xüsusiyyətləri vardır? Bu xüsusiyyətlərdən faydalanmaqla onlar hansı sahələrdə istifadə oluna bilər? Təbiətdə hansı çevrilmələr baş verir?
İnsanların müxtəlif material və maddələr ilə tanışlığı qədim zamanlara təsadüf edir. Onlar bu materiallardan istifadə edərək əmək və ov alətləri hazırlayır, qıcqırma, çürümə, yanma kimi kimyəvi hadisələri tanıyırdılar. Sonrakı dövrlərdə insanlar müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunan yeni maddələr almağa başladılar. Bunlara dulusçuluq məmulatlarını bəzəmək və qorumaq üçün hazırlanan boyaları, küldən hazırlanan sabunu, müxtəlif xəstəliklərin müalicəsi üçün alınan dərmanları misal göstərmək olar. Tarixin müxtəlif dövrləri tunc və dəmirin adı ilə adlandırılıb. Bu da sivilizasiyanın inkişafının maddənin xassələrinin, onların çevrilmələrinin öyrənilməsindən birbaşa asılı olduğunu göstərir. Kimyanın ilk kəşfləri əlkimyaçılar tərəfindən edilmişdir. Onlar misdən qızıl almaq kimi məqsədləri olan ərəb əsilli ibtidai kimyaçı idilər. “Kimya” sözü də ərəb mənşəli “əlkimya” sözündən yaranıb. Əlkimyaçıların tədqiqatları tədricən Avropaya yayılmış və məşhurlaşmışdır. Bundan sonra alimlər maddələrin xassələrini, tərkibini, quruluşunu, onların çevrilməsi və bu zaman müşahidə olunan hadisələri araşdırmışdılar. Bunların nəticəsi olaraq maddələrin və çevrilmələrin gündəlik həyatda yeni istifadə imkanları yaranmışdır.
Kimya – maddələrin xassələrini, tərkibini, quruluşunu, çevrilmə proseslərini və bu zaman baş verən dəyişiklikləri öyrənən elmdir.

Kimyaçılar maddə haqqında nə bilirdilər? Təxminən 2500-2600 il əvvəl yunan filosofları maddənin hava, su, od və torpaq kimi dörd elementdən və müxtəlif “toxumlar”dan ibarət olduğunu iddia edirdilər. Demokrit isə maddənin “atom” adlı bölünməz zərrəcikdən əmələ gəldiyini irəli sürürdü. VIII əsr alimi Cabir ibn Həyyan maddəni elmi metodlarla araşdıran ilk alimlərdəndir. Qərbdə onu latın dilinə çevrilmiş adı ilə Qeber kimi tanıyırdılar. O, ilk dəfə qarışıqların ayrılması üçün distillə, kristallaşdırma kimi metodlardan istifadə etmiş, metal və spirt kimi anlayışların tərifini vermişdi. Kimya müstəqil bir elm kimi XVI-XVII əsrlərdə formalaşmağa başlamışdır. Con Dalton ilk dəfə XVIII əsrdə elmi metodla atom, element, maddənin tərkibi haqqında elmi əsaslar, atom-molekul təlimini irəli sürdü. Bunun əsasında sonrakı dövrlərdə atomun tərkibi, elementlərin növləri, kimyəvi birləşmələr, çevrilmələr və s. haqqında yeni biliklər formalaşdı. | ▲ Cabir ibn Həyyan ▲ Con Dalton