Məktəb, maarif işinin inkişafına görə də Şuşa digər şəhərlərdən
öndə idi:

1. 1801-ci ildə İbrahim xan məscidi nəzdində əsası qoyulmuş mək- təb əsrin ikinci yarısında da fəaliyyət göstərmişdir;
2. Azərbaycanda ilk qəza məktəbi 1830-cu ildə Şuşada açılmışdır;
3. İlk müsəlman məktəbləri Şuşada yaradılmışdır;
4. Orta məktəbi bitirənlərin əksəriyyəti təhsilini davam etdirmək istədiyi üçün Şuşada ali ibtidai məktəb açılmışdır;
5. Şuşada kiçik mətbəə fəaliyyət göstərirdi;
6. Kütləvi kitabxanaların quruculuğu işində Şuşa Şamaxı ilə bərabər ilk yeri tuturdu;
7. 1848-ci ildə Şuşada ilk teatr tamaşası təşkil edilmişdi;
8. 1882-ci ildən başlayaraq Şuşa teatr mərkəzinə çevrilir.

Şuşalı teatr həvəskarları sırasında “Otello”nun ilk tərcüməçisi, komediyalar müəllifi Haşım bəy Vəzirov, məşhur xanəndə Cabbar Qaryağdıoğlu, tanınmış ziyalılar Səfərəli bəy Vəlibəyov, Bədəlbəy Bədəlbəyov, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Firidun bəy Köçərli və başqaları var idi. 1904-cü ildə Şuşa səhnəsində ilk dəfə Şekspirin “Otello” əsəri tamaşaya qoyulmuşdu.

Musiqi mədəniyyətimizin beşiyi sayılan Şuşada xanəndə və musiqiçilərin professional məktəbi yaranmışdı. İlk musiqi məktəblərinin yaranması xalq musiqisi ənənələrinin yayılması və zənginləşməsinə təkan verdi. Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev 1897-ci ildə Şuşada Füzulinin “Leyli və Məcnun”, 1902-ci ildə isə Nizaminin “Xosrov və Şirin” poemasının bəzi hissələrini səhnələşdirmiş, hər iki tamaşada baş rolun ifaçısı Cabbar Qaryağdıoğlu olmuşdur. “Şərq konserti” adlı yeni konsert forması da 1901-ci ildə ilk dəfə Şuşada təşkil olunmuşdu ki, bu konsertin ilk səhnələşdirilmiş musiqili tamaşa kimi milli operanın yaranmasına böyük təsiri olmuşdur.

Şuşanın sosial-iqtisadi və mədəni inkişafında 1898-ci ildə yaranmış özünüidarənin böyük rolu olmuşdur. Görkəmli ziyalılar Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Haşım bəy Vəzirov, Əbdülkərim bəy Mehmandarov və başqaları özünüidarənin üzvləri idi. Cavad bəy Səfərəlibəyov 1904-1907-ci illərdə Şuşa şəhərinin başçısı olmuşdur.