#### AZƏRBAYCANLILARIN QƏDİM
YAŞAYIŞ MƏSKƏNİ (ixtisarla)

Azərbaycan ərazisində xanlıqlar yarandığı zaman yalnız Qarabağ xanlığında inzibati mərkəz kimi şəhər inşa edildi. Xanlığın təhlükəsizliyini

Çərçivəyə alınmış sözə
əsaslanaraq Pənahəli
xanın yeni qala inşa
etmək istəyinin səbə-
bini deyin.
təmin etmək məqsədilə Cavanşirlər tayfasından olan Pənahəli xan ilk iqamətgahı kimi Bayat qalasını ərsəyə gətirdi, lakin daha bir istinadgah inşa etdirmək qərarına gəldi. Bu məqsədlə dəniz səviyyəsindən 1400 m hündürlükdə, təbii müdafiə sədlərinə malik, meşə, uçurum və qayalıqlarla əhatəli bir ərazidə qala divarları ucaldıldı.

Şuşa qədim yaşayış məskəni olsa da, bir şəhər və inzibati mərkəz kimi XVIII əsrin II yarısında salınmışdır.

Şuşa nə üçün daha çox
Qala adı ilə tanınırdı?

Xalq arasında həm də “Qala” adı ilə məşhur olan bu şəhərdə əhalinin məskunlaşdırılması da özəlliyi ilə seçilirdi.

Əvvəlcə zadəgan və sənətkarların yerləşdiyi şəhərə Azərbaycanın müxtəlif yerlərindən köçənlər məhəllə-məhəllə yerləşdirilirdilər. Şuşada spesifik bir mədəniyyət - kübar mədəniyyət formalaşırdı. Bu mədəniyyəti qalada yaşayan zadəganlar, sənətkarlar və tacirlər birlikdə yaradırdı.

Şuşa şəhərinin müdafiə vəziyyəti də onun tərəqqisinə imkan verən mühüm amil idi. Qalanın inşasından başlayaraq 1797-ci ilədək buraya bir dəfə də olsun, düşmən ordusu soxula bilməmişdi. Əmin-amanlıq sayəsində Şuşanın mədəni quruculuq səviyyəsi sürətlə yüksəlirdi. Xan sarayı, “Gövhərağa” məscidi, türbələr, minarələr, karvansaralar, bulaqlar dövrün unikal memarlıq nümunələridir. Bəzən “Şuşa xanlığı” kimi adlandırılan Qarabağ xanlığının ləğvindən sonra Şuşa şəhəri hələ də inzibati mərkəz idi və iqtisadi baxımdan da inkişaf edirdi. İpək parça istehsalı, toxuculuğu, xalçaçılığı ilə məşhur olan Şuşa sənaye mərkəzi kimi də tanınmışdır. Bunun bariz göstəricisi idi ki, XIX əsrin sonlarında bu şəhərdə 2 minə yaxın sənətkar yaşayırdı.