#### İÇƏRİŞƏHƏR MƏHV EDİLMƏKDƏN
NECƏ XİLAS OLDU?

1 Bakının nə zaman tarix meydanına çıxması, eləcə də şəhərə çevrilməsi barədə dəqiq məlumat vermək çətindir. Ancaq paleontologiya1, arxeologiya2 və numizmatikanın3 xeyli sayda fakt və məlumatları, rahat limanın mövcudluğu çox qədim vaxtlardan insanların burada məskunlaşdığını göstərir.

2 Sara Aşurbəyli yazır: “Şübhəsiz ki, Bakı artıq I əsrdə liman şəhəri idi və onun təşəkkülü daha erkən dövrlərə aiddir”.

3 Uzun sürən təkamül və təşəkkül yolu keçmiş Bakının bir şəhər kimi inkişafı barədə danışmağa imkan verən erkən abidələrdən biri Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyində saxlanılan daş lövhədir. Lövhənin üzərində şəhər qalasını ucaltmağı əmr edən Şirvanşah III Mənuçöhrün adı yazılmış müfəssəl ərəb dilli yazı var.

4 Bakı erkən orta əsrlərdə Abşeron yarımadasının, XII-XVI əsrlərdə isə Şirvanşahlar dövlətinin mühüm mərkəzlərindən biri idi. Dəniz sahilində, həmçinin Şərq ilə Qərb arasındakı ticarət yolları üzərində yerləşməsi Bakını həm liman, həm də İpək yolu ticarət mərkəzlərindən birinə çevirmişdi.

Bakı qalası dedikdə hara
nəzərdə tutulur?

5 Bakı qalasında əsaslı arxeoloji tədqiqat işylən ilk dəfə olaraq 1920-cı ildə başlamışdır. Belə ki tədqiqatçı alimlər E.A.Paxomov, İ.M.Cəfərzadə, F.Ə.İbrahimov, Ö.S.İsmizadə İçərişəhərin tarixini öyrənmiş, uzun illər burada aparılan arxeoloji qazıntı işlərinə rəhbərlik etmişlər. Bu qazıntılar zamanı aşkarlanmış maddi-mədəniyyət nümunələrinin öyrənilməsi göstərir ki, orta əsrlərdə Bakı insanların sıx məskunlaşdığı yaşayış yeri olmuş, burada ticarət, pul dövriyyəsi, müxtəlif sənətlər və şəhər təsərrüfatının digər sahələri dövrünə görə yüksək inkişaf dərəcəsinə çatmışdı.

6 Azərbaycan Rusiyaya birləşdirildikdən sonra, 1850-ci illərdə çar hökuməti Bakıda, İçərişəhərin ən hündür yerində Aleksandr Nevski adına kilsə ucaltmağı qərara alır. Burada yüksək relyefdə4 Şirvanşahlar sarayı yerləşdiyi üçün kilsə məhz sarayın ərazisində tikilməli idi.

7 Beləliklə, saray daxilində kilsənin inşası üçün torpaq işləri başlanıldı.

Lakin qəfildən iş dayandırıldı.