Hər bir mövzuda dinləyiciyə çatdırılmalı bir əsas fikir, ideya olur. Digər fikirlər həmin fikrin, ideyanın bitkin bir şəkildə ifadə olunmasına xidmət edir.

Nitqin düzgün qurulması üçün hər kəs münasib söz seçməyi, sözün mənasına fikir verməyi, onu düzgün səsləndirməyi bacarmalı, işlətdiyi sözlərin ifadə edəcəyi fikrə uyğun olmasına çalışmalıdır.

Mədəni və məzmunlu nitqin əsas xüsusiyyətlərindən biri onun rabitəli olmasıdır. Yəni mövzudakı fikirlər müəyyən ardıcıllıqla şərh olunmalı, onların arasında məntiqi bağlılıq gözlənilməlidir. İkinci fikir birincidən, üçüncü ikincidən, dördüncü fikir üçüncüdən doğmalı, onu davam etdirməli, tamamlamalı, genişləndirməli və dəqiqləşdirməlidir.

Rabitəli nitq üçün aşa-
ğıdakı meyarları əsas gö-
türmək lazımdır:

1. Məzmun. Bu, əsas element sayılır. Natiqin biliyi və söz ehtiyatı nitqin bu elementi ilə müəyyənləşir. 2. Kompozisiya. Mövzunun əsas məqsədini bilmək, suallara konkret cavab vermək. 3. Yığcamlıq. Geniş fikri az sözlə ifadə etmək. 4. Aydınlıq. Fikrin dəqiq verilməsi, aydın diksiya. 5. Təbiilik. Özünə inam, dinləyicilərin marağına və səviyyəsinə uyğun danışmaq. 6. Kobud sözlərə yol verməmək. 7. Normal temp. Bir dəqiqədə 100-150, orta hesabla 125 söz işlətmək. Dinləyicilərin diqqətini səfərbər etmək, nitqi anlamağı asanlaşdırmaq məqsədilə müvafiq intonasiya çalarlarından istifadə etmək. 8. Mimika. İfadə edənin sifətində emosional rənglərin, çalarların nəzərə çarpması. 9. Jest. Artıq jestə yol verilməməli, jestlər məna ilə sinxron olmalı, sözü, fikri tamamlamalı, nəzərə çarpdırmalıdır. 10. İntonasiya. Danışanın səsində emosional rənglərin, çalarların nəzərə çarpması. 11. Səsin yüksəkliyi. Bu yüksəklik hamının eşidə biləcəyi bir ölçüdə olmalıdır. Natiq özü üçün rahat bir tərzdə deyil, eşidənin qəbul edə biləcəyi bir fromada danışmalıdır. Natiq dildən, dilin imkanlarından məharətlə istifadə etməyi bacarmalıdır.
Rabitəli nitq
Yazılı nitq Şifahi nitq
məzmunlu
kompozisiyalı
aydın
yığcam
loru, kobud
sözlərə yol
verməmək
əsaslandırılmış
mimika
jest
intonasiya
səs çalarları