24 | MƏDƏNİYYƏT Kosmosun fəthi, ilk süni peyk, kompüter, genetik mühəndislik, klonlaşdırma, "'Yaşıl inqilab", “mədəni imperializm”

Elm və texnologiya İkinci dünya müharibəsindən sonra əldə edilən elmi və texnoloji nailiyyətlər insanların həyatında inqilab etdi. Elmin əldə etdiyi nailiyyətlərdən biri də kosmosun fəth edilməsi idi. 1950-ci illərin sonlarından başlayaraq ABŞ və SSRİ kosmosun tədqiqində rəqabət aparırdı. SSRİ Yerin ilk süni peykini buraxdı və ilk insanı orbitə çıxardı. ABŞ astronavtları 1969-cu İldə Aya endi. Kosmos yarışının tələb etdiyi elm və texnologiyaya böyük diqqət bütün dünyada insanların həyatını dəyişdirən məhsulların inkişafına səbəb oldu. İlk illərdə kosmos yarışında ABŞ və Sovet İttifaqı arasında rəqabət sonradan əməkdaşlıq üçün uğurlu sahələrdən birinə çevrildi. 1975-ci ildə iki ölkənin kosmik gəmilərinin heyətləri kosmosda görüşdülər. Texnoloji irəliləyişlərin ətraf mühitə ziyanları da özünü göstərirdi. Daha çox məhsul yetişdirmək üçün istifadə olunan kimyəvi gübrələr həm də təbiətin ekoloji tarazlığını pozurdu. ABŞ və SSRİ kosmik gəmilərinin heyəti |  | XXI yüzilliyin əvvəllərində elmin qida istehsalındakı rolu ilə bağlı fikir ayrılıqları davam edirdi. Üzvi əkinçilik və genetik cəhətdən dəyişdirilmiş qida ilə bağlı mübahisələr genişlənməkdə idi. Texnoloji irəliləyişlərin ətraf mühitə ziyanlarını necə dəyərləndirirsiniz? Qlobal kommunikasiyaların genişləndirilməsi 1960-cı illərdən etibarən Yer kürəsinin orbitinə buraxılan süni peyklər dünya miqyasında kommunikasiyaya kömək edir. Peyk rabitəsi ilə tədricən qloballaşma güclənir. Bu gün dünyanın bir yerində baş verən siyasi və mədəni hadisələr qısa müddət ərzində minlərlə kilometr uzaqlıqdakı insanlar tərəfindən canlı olaraq müşahidə edilir. 1940-cı İllərdə ilk dəfə istifadəyə verilən kompüter böyük bir otağı tuturdu. Sonradan ölçüləri kiçildilmiş, lakin daha güclü hala gətirilmişdir. Bu dəyişiklik qismən kosmos proqramı ilə bağlı idi. Çünki avadanlığı kiçik məkana sığdırmaq üçün onu kiçiltmək lazım idi. 1990-cı illərdən internetdən istifadə genişlənməyə başladı. Kompüterlər və kommunikasiya şəbəkələri ilə əldə edilən irəliləyişlər təkcə insanların iş üsullarını deyil, həm də həyat tərzini dəyişdirdi. Elmin bütün sahələrində, tibdə və kənd təsərrüfatında texnoloji tərəqqi insanların həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırdı. Daha güclü mikroskoplar, lazer və ultrasəs kimi yeni texnologiyalar cərrahi üsulları inkişaf etdirdi. 1980-ci illərdə genlər üzərində tədqiqatlar vasitəsilə irsiyyəti öyrənən genetika sürətlə inkişaf edən elm sahəsinə çevrildi. Genetik mühəndislik vasitəsilə