Ədəbiyyat XIX yüzillikdə Osmanlı dövlətində yeni ədəbiyyatın yaranması ölkənin mədəni, ictimai-siyasi həyatında yeni səhifə açdı. Türk ədəbiyyatına vətənpərvərlik, azadlıq və millət anlayışlarını gətirən Namiq Kamal hürriyyət şairi kimi tanınırdı. Osmanlı ədəbiyyatının qərbyönümlü inkişafında böyük xidmətləri olan Tofiq Fikrət inqilabçı ideyaları ilə dövrün bir çox ziyalılarına təsir göstərmişdi.
Namiq Kamal | Tofiq Fikrət
Qazax realist ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Abay Kunanbayev şeirləri vasitəsilə cəmiyyətdəki qüsurlara və ədalətsizliyə qarşı mübarizə aparırdı. Qafqazın sosial-iqtisadi və siyasi həyatında baş verən dəyişikliklər ədəbiyyatda da öz əksini tapırdı. Mirzə Fətəli Axundzadənin yaradıcılığı ilə Azərbaycan ədəbiyyatında yeni janrların əsası qoyuldu. Gürcü şairləri şeirləri vasitəsilə müstəmləkə zülmünə qarşı mübarizə aparır, mütləqiyyətin nadan məmurları amansızcasına qamçılanırdı. |  | Qacarlar dövlətinin yarımmüstəmləkə halına salınması və istibdad rejiminin hökm sürməsi mədəni inkişaf səviyyəsinə mənfi təsir göstərirdi. Məşrutə inqilabının təsiri altında ədəbiyyatda yeni meyillər meydana çıxmışdı. Satira janrı daha çox inkişaf etmişdi. Hind ədəbi dilinin və ədəbiyyatının inkişafı hind millətinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdı. Görkəmli hind yazıçısı Rabindranat Taqorun yaradıcılığı bu dövrdə çiçəklənmə mərhələsində idi. Onun romanları və şeirləri fəlsəfi dərinliyi, bədii kamilliyi ilə dünya şöhrəti qazanmışdı. Bütün yaradıcılığı milli istiqlaliyyətə çağırış olan R.Taqor Nobel mükafatına layiq görülmüşdü.
Abay Kunanbayev | Rabindranat Taqor
Müstəmləkə əsarətində yaşayan xalqların ədəbiyyatının xarakterik cəhətlərini müəyyən edin.