Rusiya XIX yüzilliyin ikinci yarısında XIX yüzilliyin ortalarında da Rusiyanın xarici siyasətinin əsasını işğalçılıq müharibələrinin aparılması təşkil edirdi. Bu dövrdə Osmanlı imperiyasının hakimiyyəti altında olan torpaqların bölüşdürülməsi və Yaxın Şərqdə nüfuz qazanmaq uğrunda Avropa dövlətləri arasında mübarizə gedirdi. “Şərq məsələsi” adlanan bu siyasətin həyata keçirilməsində Rusiya fəallığı ilə seçilirdi. Böyük Britaniya və Fransa Rusiyanın bu məsələni təkbaşına həll etmək istəyinə qarşı çıxırdı. Ona görə də onlar Krım müharibəsində (1853- 1856) Osmanlı dövlətinə yardım etdilər. Rusiya məğlub oldu. Parisdə sülh müqaviləsi imzalandı. |  | Parisdə sülh müqaviləsinin müzakirəsi

PARİS SÜLH MÜQAVİLƏSİNİN ƏSAS ŞƏRTLƏRİ

- Tərəflər işğal etdikləri torpaqları geri qaytaracaq;
- Osmanlı imperiyasının ərazi bütövlüyünə və müstəqilliyinə Avropa dövlətləri tərəfindən zəmanət veriləcək və onun daxili işlərinə qarışılmayacaq;
- Qara dənizdə heç bir dövlət hərbi donanma saxlamayacaq;
- Bosfor və Dardanel boğazları sülh dövründə xarici hərbi gəmilərə bağlanacaq.

Müqavilənin Avropa üçün əsas əhəmiyyəti Rusiyanın pozduğu beynəlxalq tarazlığın bərpası idi. Rusiyanın Qara dənizdə hərbi donanma saxlamaq hüququ 1871-ci ildə Londonda keçirilən beynəlxalq konfransda bərpa olundu. Paris sülhünün Rusiya üçün nəticələrini təhlil edin. Krım müharibəsindəki məğlubiyyət Rusiyanın Qərbi Avropa dövlətlərindən geri qaldığını göstərdi. Ona görə də çar II Aleksandr (1855- 1881) ölkədə burjua islahatlarını həyata keçirməyə başladı. 1861-ci ildə çar təhkimçiliyin ləğv edilməsi barədə “Əsasnamə” verdi. Buna görə təhkimli kəndlilər şəxsi azadlıq əldə etdilər. Onlara əmlaka sahib olmaq hüququ verildi. Kəndlilər mülkədarlardan aldıqları pay torpağının |  | əvəzində onlara pul ödəməli, pay torpaqlarını əldə etmək üçün dövlətdən aldıqları borcu 49 ilə qaytarmalı idilər. Sahibkara pulu ödəyənə qədər kəndlilər əvvəlki mükəlləfiyyətləri yerinə yetirirdilər. Onlar bu müddət ərzində “müvəqqəti mükəlləfiyyətli” adlanırdı. Bu vəziyyətə 1881-ci ildə son qoyuldu. Şəxsi asılılığın ləğvi kənddə kapitalist münasibətlərinin inkişafına necə təsir göstərdi? 1864-cü ildə çar seçkili yerli özünüidarəetmə orqanı haqqında əsasnaməni təsdiq etdi. Onlar təsərrüfat və mədəniyyət məsələləri ilə məşğul olurdu. Quberniya və qəza ərazisində torpağı və başqa daşınmaz əmlakı olan bütün təbəqələrin nümayəndələrinə seçkilərdə iştirak hüququ verildi.