"Qum üzərində qurulmuş sülh” Birinci dünya müharibəsindən sonra sülh yolu ilə nizamlanma yeni sərhədlər və dövlətlər yaratmaqla XIX yüzilliyin millətçilik arzularını həyata keçirməyə çalışdı. Bu isə, öz növbəsində, yeni sərhəd mübahisələrinin yaranmasına və Şərqi Avropanın gərginlik bölgəsinə çevrilməsinə səbəb oldu. Versal müqaviləsi davamlı sülhün qurulmasını təmin etmədi. Bu, bir sıra səbəblərlə bağlı idi. Birincisi, müharibədən sonra dünyada güclü dövlətlərdən birinə çevrilən ABŞ-nin Senatı müqaviləni təsdiq etmədi. Çünki amerikalıların əksəriyyəti Avropanın işlərinə qarışmaq istəmirdi. Onlar hesab edirdilər ki, ABŞ üçün ən yaxşı sülh təminatı Avropanın işlərindən kənarda qalmaqdır. Bundan əlavə, sülh müqaviləsi, xüsusən də müharibənin günahkarı ilə bağlı maddə alman xalqında nifrət yaratdı. Mandat sistemi adı altında maskalanan Avropa müstəmləkəçiliyi Asiya və Afrikada davam etdi. Bu isə milli azadlıq mübarizələrinin yeni mərhələlərinə səbəb oldu. Antantanın bəzi müttəfiq dövlətləri də nəticədən narazı qaldı. Müharibəyə yeni ərazilər ələ keçirmək üçün daxil olan |  | Yaponiya və İtaliya istədiklərinə qismən nail olmuşdular. Ona görə də özlərini müttəfiqləri tərəfindən aldadılmış və xəyanət edilmiş kimi qəbul etdi. ABŞ və sovet Rusiyası kimi böyük dövlətlərin dəstəyindən məhrum olması Millətlər Cəmiyyətinin təsir gücünü zəiflədirdi. Ona görə də bu və digər şikayətlərlə bağlı tədbir görmək iqtidarında deyildi. Zaman göstərdi ki, təşkilatın üzvləri təcavüzə qarşı güc tətbiq etməyə razılaşa bilmədilər. Millətlər Cəmiyyətinin təsir gücünün zəifliyini, bu və digər şikayətlərlə bağlı tədbir görmək iqtidarında olmamasını müasir dövrdə BMT-nin fəaliyyəti ilə əlaqələndirərək dəyərləndirin. Paris konfransının qərarları bir müşahidəçinin qeyd etdiyi kimi: qum üzərində qurulmuş sülh” idi. Əslində, bu qərarlarla gələcəkdə yeni dünya müharibəsinin toxumları səpildi. Müqavilələrin uğursuz mirası iyirmi ildən sonra dünyanı başqa bir fəlakətli müharibəyə sürüklədi. Nə üçün Paris (Versal) konfransının qərarları "qum üzərində qurulmuş sülh" kimi dəyərləndirilirdi? Birinci dünya müharibəsinə səbəb olan problemlər Versal müqaviləsində həll olundumu?

1922-ci il. Vaşinqton konfransı