ÇİN Birinci Tiryək müharibəsi XIX yüzilliyin əvvəllərində Çində rüşvətxorluq və korrupsiya halları üsyanlara səbəb oldu. Əhalinin say artımı isə əkinəyararlı torpaqların çatışmazlığı problemini kəskinləşdirdi. Ost-Hind şirkətinin Hindistandan Çinə “Ağ ölüm” adlandırılan tiryək ixracını genişləndirməsi əvvəllər Mancur Tsin sülaləsinin və bəzi yerli məmurların mənafeyinə uyğun idi. Onlar bu sahəyə qazanc mənbəyi kimi baxırdılar. Tiryək alveri insanları qan tökmədən öldürmək vasitəsinə çevrilmişdi. İngilislər Çin mallarını gümüş pul ilə alırdılar. Bu, İngiltərədən böyük miqdarda gümüşün çıxarılmasına səbəb olurdu. Bunun qarşısını almaq üçün Çinə tiryək satmağa başladılar. Tiryək ticarətindən varlanmaq üçün ingilislərlə əlbir olan yerli məmurlardan fərqli olaraq, xalqın gələcəyini düşünən mütərəqqi fikirli əyanlar da vardı. Məhz onların təzyiqləri nəticəsində Çin imperatorunun tiryək ticarətini qadağan etməsi, əcnəbi tacirlərdən bu zərərli məhsulun idxalı və ixracı ilə məşğul olmayacaqları barədə iltizam tələb etməsi İngiltərə-Çin münasibətlərini pisləşdirdi. Birinci Tiryək müharibəsi nəticəsində İngiltərə Çini məğlub edərək, onunla 1842-ci ildə Nankin sülh müqaviləsini imzaladı. Bu müqaviləyə görə Çin İngiltərəyə böyük məbləğdə təzminat ödəyib Syanqan (Honkonq) şəhərini güzəştə getdi və beş limanını ticarət üçün açmağa məcbur oldu. Nankin sülhü ilə Çinin yarımmüstəmləkəyə çevrilməsinin əsası qoyuldu. Bu, Çin dövləti üçün qeyri-bərabər hüquqlu müqavilə idi. Çinin "Ağ ölüm'lə müharibədə məğlub olmasının səbəblərini müəyyən edin. Nankin sülh müqaviləsinin imzalanması |  | Çinin bölüşdürülməsinə aid karikatura “Kəndlilərin imperiyası” XIX yüzilliyin ortalarında Tsin sülaləsinin ağır vergi siyasəti və xarici təcavüz kəndli üsyanına səbəb oldu. Taypinlər üsyanının (1850-1864) əsas məqsədi ümumi bərabərlik ideyası əsasında dövlət yaratmaq idi. Üsyançılar Nankin (“cənub paytaxtı”) şəhərini tutub, öz dövlətlərini yaratdılar. Taypinlərin islahatları nəticəsində vergilər azaldıldı və qadınlara kişilərlə bərabər hüquq verildi. Lakin monarxiya ləğv edilmədi. Böyük Britaniya, Fransa və ABŞ yeni iqtisadi güzəştlər əldə etmək üçün Çin imperatoruna bu üsyanı yatırmaqda kömək etdi. Cənubi Azərbaycanda baş vermiş Babilər hərəkatı ilə Taypinlər üsyanının oxşar cəhətləri hansılardır?