5 | TÜRK DÜNYASI. QACARLAR DÖVLƏTİ “Tənzimati-xeyriyyə”, "Gənc türklər”, Balkan müharibələri, Kenesar xan, Qacarlar sülaləsi

Osmanlı imperiyası XIX yüzilliyin əwəllərində üç qitədə ərazilərə malik olan Osmanlı imperiyasının siyasi və iqtisadi cəhətdən geriliyi özünü açıq şəkildə büruzə verirdi. Dövlətin hərbi qüdrətinin artırılması məqsədilə aparılan islahatlar uğursuzluğa düçar olmuşdu. Belə bir vaxtda Avropada baş verən hadisələr Osmanlı imperiyasının xarici siyasətinə təsirsiz ötüşmədi. Napoleon Fransasının işğalçılıq müharibələri Osmanlı və Rusiya imperiyalarının yaxınlaşmasına səbəb oldu. Lakin bu vəziyyət uzun sürmədi. Rusiyanın Valaxiya (Rumıniyanın cənubunda tarixi vilayət) və Moldovaya hücumu iki dövlət arasında müharibəyə gətirib çıxardı. 1806-1812-ci illəri əhatə edən bu müharibə Osmanlının məğlubiyyəti ilə başa çatdı. Tərəflər arasında imzalanan Buxarest sülhünün şərtlərinə görə Bessarabiya Rusiyaya verildi, Moldova və Valaxiya Osmanlının tərkibində qaldı. Rus gəmiləri isə Dunay çayında sərbəst üzə bilərdi. Osmanlı dövlətinin müharibədə məğlub olmasının səbəblərini araşdırın. XIX yüzilliyin əvvəllərində Balkanlarda yaşayan xalqların Osmanlı hakimiyyətinə qarşı mübarizəsi gücləndi. Bu üsyanların baş verməsində Osmanlı imperiyasını parçalayıb ərazilərini bölüşdürmək istəyən böyük dövlətlərin də marağı var idi. Serblərin üsyanının yatırılmasından bir az sonra yunanlar Osmanlı əleyhinə mübarizəyə başladılar. Bu müharibədə İngiltərə, Fransa və Rusiya yunanların tərəfində idi. Müttəfiq dövlətlərin donanması 1827-ci ildə Navarin döyüşündə Osmanlı donanmasını |  | məğlubiyyətə uğratdı. Rusiyanın Osmanlı əleyhinə xüsusi canfəşanlıq göstərməsi 1828-ci ildə onların arasında müharibəyə səbəb oldu. Balkanlar və Cənubi Qafqaz yenidən döyüş meydanına çevrildi. Müharibə 1829-cu ildə Osmanlının məğlubiyyətini rəsmiləşdirən Ədirnə müqaviləsinin bağlanması ilə başa çatdı. Şərtlərə görə Osmanlı dövləti: Moldova, Valaxiya və Serbiyaya muxtariyyət* hüququ verdi; Təzminat ödəməli idi; Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı işğallarını tanımalı idi; Yunanıstanın müstəqilliyini qəbul etdi.
★ | Muxtariyyət dövlətin hər hansı bir hissəsinə özünüidarə hüququnun verilməsidir.
Ədirnə və Buxarest müqavilələrini müqayisə edin.
BUXAREST | ƏDİRNƏ
FƏRQLİ | OXŞAR | FƏRQLİ
Osmanlı imperiyasını bürümüş siyasi və iqtisadi böhran dövlətin möhkəmləndirilməsi üçün islahatların keçirilməsini zəruri edirdi. Bu sahədə əməli addımlar Sultan II Mahmudun (1808-1839) dövründə atıldı. Müharibələrdəki məğlubiyyətlər göstərdi ki, təkcə yeniçərilər deyil, bütün Osmanlı ordusu yararsız