Sakarya döyüşü

1920-ci ilin aprelində Ankarada Türkiyə Böyük Millət Məclisi açıldı. M.Kamal onun sədri seçildi. TBMM ölkəni azad etmək üçün ayağa qalxmış sosial qrupları təmsil edirdi. Ölkənin siyasi gələcəyi üçün fərqli baxışlara malik olsalar da, onları Türkiyənin azadlığı birləşdirirdi. 1920-ci ilin avqustunda sultan hökuməti Antanta dövlətləri ilə Sevr müqaviləsi imzaladı. Müqavilədə Osmanlı dövlətinin əraziləri İngiltərə, Fransa, Yunanıstan və İtaliya arasında bölüşdürülürdü. Həmçinin onun ərazisində qondarma Ermənistan və Kürdüstan dövlətləri yaradılmalı idi. TBMM hökuməti bu müqaviləni qəbul etmədi və onu imzalayan sultan hökumətini vətən xaini elan etdi. Vətənin müdafiəsi uğrunda vuruşan türk milli qüvvələri ilk qələbəsini şərq cəbhəsində qazandı. Antanta tərəfindən silahlandırılan erməni silahlı dəstələri türk ordusu tərəfindən məğlub edildi. Daşnak erməni dövləti 1920-ci ilin dekabrında təslim oldu və Gümrü müqaviləsini imzalamağa məcbur oldu. Erməni hökuməti Anadoluya ərazi iddialarından əl çəkdi. 1921-ci ildə Sakarya döyüşündə yunan ordusu məğlubiyyətə uğradıldı. Yaralanmasına baxmayaraq, sona qədər döyüş meydanını tərk etməyən Mustafa Kamala marşal rütbəsi və qazi adı verildi. 1922-ci ilin avqustunda M.Kamalın komandanlığı ilə türk ordusunun böyük əks-hücumu nəticəsində Anadolu tamamilə azad edildi. |  | Xətti müdafiə yoxdur, səthi müdafiə vardır. Bu səth bütün vətəndir. Vətənin hər qarış torpağı vətəndaşın qanı ilə islanmadıqca tərk edilməz. Bütün hərbi birliklər dayandıqları mövqelərdə döyüşü davam etdirməlidir. Bu mövqedə sonuna qədər dayanmağa məcburdur. (Mustafa Kamalın Sakarya döyüşü zamanı əmri) 1923-cü ildə Lozanna sülh müqaviləsi ilə Türkiyənin müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü tanındı. Beləliklə, Türkiyə Birinci dünya müharibəsində məğlub olmuş dövlətlər içərisində yeganə olaraq qaliblərin diktə etdiyi müqaviləni qəbul etmədi. Qurtuluş hərəkatı nəticəsində ədalətsiz və təslimçi Sevr müqaviləsi qüvvədən düşdü. Lozanna sülh müqaviləsinin türk xalqı üçün əhəmiyyəti nə idi? Sevr və Lozanna sülh müqavilələrini müqayisə edin. Əlavə məlumatlar əsasında Mustafa Kamalla bağlı esse hazırlayın.