20 | TÜRK DÜNYASI VƏ İRAN “Torpaq islahatı haqqında” Qanun, Demokrat Partiyası, Kipr problemi, “Ağ inqilab”, İslam inqilabı, Türk Dövlətləri Təşkilatı

İkinci dünya müharibəsindən sonra yaranmış dövlətlərə rası siyasi və iqtisadi sistem Türkiyəyə də təsir göstərdi. SSRl-nin ərazi iddiaları irəli sürməsi Türkiyəni ABŞ ilə yaxınlaşmağa məcbur etdi. ABŞ Türkiyəyə hərbi-iqtisadi yardım göstərdi. Ölkədə sosial-iqtisadi və siyasi sahələrdə islahatlar keçirildi. 1945-ci ildə “Torpaq islahatı haqqında” Qanun qəbul edildi. Qanunun məqsədi torpaqsız kəndliləri torpaq mülkiyyətçisinə çevirmək və kənd təsərrüfatında istehsalı artırmaq idi. Qanunda böyük torpaq sahiblərinin mülklərinin bir hissəsinin ödəniş müqabilində dövlət mülkiyyətinə keçməsi və dövlət torpaqlarının torpaqsız kəndlilərə paylanması nəzərdə tutulurdu. Lakin qanun torpaq sahibləri olan millət vəkillərinin təzyiqi ilə yumşaldıldı. Yalnız dövlət torpaqlarının bir hissəsi kəndlilərə verildi. Torpaq sahibləri olan millət vəkillərinin "Torpaq islahatı haqqında" Qanuna münasibətini dəyərləndirin. Siyasi sahədə demokratikləşmə həyata keçirildi. Partiyaların yaradılmasına icazə verilməklə çoxpartiyalı sistemə keçildi. 1950-ci il seçkilərində Demokrat Partiyası qalib olaraq hakimiyyətə gəldi. Bu dövrdə xarici siyasətdə ABŞ ilə yaxınlaşma gücləndi. SSRl-nin davam edən təhlükəsinə qarşı Türkiyə 1952-ci ildə NATO-ya daxil oldu. |  | İkinci dünya müharibəsindən sonra Türkiyənin daxili və xarici siyasətində baş vermiş dəyişiklikləri təhlil edin. İqtisadi sahədə dövlətin fəaliyyətini azaltmaqla özəl bölmənin inkişafı üçün müəyyən işlər görüldü. Qapalı və proteksionist iqtisadi siyasətdən imtina edildi. İqtisadiyyatı inkişaf etdirmək üçün xarici kapital təşviq edildi. Nəticədə Demokrat Partiyasının hakimiyyətinin ilk dövründə iqtisadiyyatda mühüm irəliləyişlər oldu. Lakin 1950-ci illərin ortalarından iqtisadi geriləmə və inflyasiya başladı. Bu isə əhalinin sosial vəziyyətinə mənfi təsir göstərdi. Hökumət iqtisadi rifahın mövcud olduğunu iddia etsə də, əslində, vəziyyət fərqli idi. İqtisadi vəziyyətin pisləşməsi, hakimiyyətin mətbuat, məhkəmə və ali məktəblərə təzyiqi artırması siyasi vəziyyəti gərginləşdirdi. Belə bir şəraitdə 1960-cı ildə hərbi çevriliş baş verdi və ordu hakimiyyəti ələ keçirdi. 1961-ci ildə qəbul edilən yeni Konstitusiya ilə hakimiyyət bölgüsü prinsipi gücləndirildi və icra hakimiyyətinin səlahiyyətləri məhdudlaşdırıldı. İqtisadi sahədə yenidən dövlət nəzarətinin artırılması və xarici məhsulların idxalının məhdudlaşdırılması siyasəti yürüdülməyə başlandı. Planlı və bazar iqtisadiyyatının birgə tətbiq edildiyi qarışıq iqtisadiyyata keçildi. Hakimiyyət bölgüsü prinsipi nədir? Onun əhəmiyyətini dəyərləndirin.

Türkiyənin NATO-nun üzvlüyünə
qəbul edilməsinə təsir göstərən amillər

Koreya müharibəsində türk əsgərlərinin BMT qüvvələrinin tərkibində iştirak etməsi |  | ABŞ-nin SSRİ-nin mümkün nüvə hücumuna cavab vermək üçün ona yaxın bölgələrdə hərbi bazalara ehtiyac duyması