2

##### Müzakirə edin:

1. A məntəqəsində dayanan müşahidəçi martın 21-də səhər Günəşin çıxmasını üfüqün hansı istiqamətində görür?
2. B məntəqəsində dayanan müşahidəçi yaz gecə-gündüz bərabərliyində Günəşin batmasını hansı istiqamətdə görür?

- ##### Gün ərzində obyektlərin kölgə istiqamətlərinin dəyişməsi.

  Obyektlərin kölgəsi günəş işığının əks tərəfində düşür.

Günəş - Şm-Ş
kölgə - C-Q
Günəş - Şm
kölgə - C
Günəş - Şm-Q
kölgə - C-Ş
Şimal yarımkürəsində yerləşən Bakı şəhərində 21 martda səhər saat 1000-da Günəş üfüqün cənub-şərq tərəfində görünür. Bu zaman obyektərin kölgəsi şimal-qərbə düşür. Günorta Günəş cənubda göründüyü vaxt obyektlərin kölgəsi şimala tərəf olur, günortadan sonra isə, məsələn, saat 1600-da Günəş cənub-qərbdə olduğu vaxt kölgələr şimal-şərqə düşür.

- Gündüzün ilk və son saatlarında ən uzun, günorta vaxtı isə ən qısa (Günəşin baş üzərində olduğu enlikdə isə kölgə olmur) kölgə olur. Kölgələrin uzunluğunun gün ərzində dəyişməsi kənd təsərrüfatının, xüsusilə də əkinçiliyin ərazi təşkilində nəzərə alınır: meyvə bağlarında ağacların aralarındakı məsafə, üzüm plantasiyalarında tənəklərin sıralarının istiqaməti və s. Binalarda pəncərə və eyvanlara günəş işığının düşməsi tikililərin layihələrinə qoyulan əsas tələblərdən biridir.

- ##### Kölgə uzunluğunun dəyişməsinin diaqram və qrafiklə təsviri

Martın 21-də günorta Günəş ekvator xətti üzərində zenit vəziyyətində olur. Həmin gün yaz gecə-gündüz bərabərliyi günü adlanır. Bu gün Yer kürəsinin Şimal və Cənub yarımkürələri bərabər işıqlanır.

Yaz gecə-gündüz bərabərliyi günündən sonra Günəş Şimal yarımkürəsinə “keçir”. 3 aydan sonra - iyunun 22-də günorta Günəş 23,5° şm.e. dairəsi üzərində zenitdə olur. Bu gün yay gündönümü günü adlanır. Şimal yarımkürəsi daha çox istilik və işıq alır, obyektlərin kölgəsinin uzunluğu minimuma çatır, ən uzun gündüzlər müşahidə olunur. Şimal qütb dairəsindən (66,5° şm.e.) Şimal qütbünə (90° şm.e.) qədər olan ərazilərdə isə günəş batmır, 24 saat işıqlı olur və qütb gündüzləri müşahidə olunur. Lakin bu ərazilərdə günəş şüalarının düşmə bucağı kiçik olduğuna görə havanın temperaturu aşağı olur. Yay fəsli Şimal yarımkürəsində təsərrüfat işlərinin aktivləşməsi ilə səciyyələnir.

• II fəsil • İqlim və onun təsərrüfatda rolu •