45

#### Praktİk dərs. yaş-cİns pİramİdasının qurulması

Yaş-cins piramidaları əhalinin yaş və cins üzrə paylanmasını göstərən diaqramlardır. Onlar əhalinin say (yaş və cins) strukturunu əyani şəkildə əks etdirir. Bu demoqrafik göstəricilər dövlət büdcəsinin (məktəbəqədər, orta və ali təhsil müəssisələrinin, səhiyyə xidmətlərinin və s.) planlaşdırılmasında, həmçinin mənzil tikintisi, kommunal xidmətlərin, ərzaqla təchizat və digər işlərin təşkili üçün vacibdir.

Əhalinin yaş-cins piramidasının təhlili.
Əhalinin yaş-cins piramidaları demoqrafik vəziyyətdən asılı olaraq müxtəlif formalarda olur.

• Piramidanın enli hissəsi həmin yaş qrupunda əhalinin sayının çox olduğunu, ensiz hissəsi isə əksinə, az olduğunu göstərir.
• Piramidaları təhlil edərkən onu üç hissəyə ayırmaq lazımdır. O-15 yaş: uşaqlar; 16-65 yaş: gənc və yetkin insanlar; 65 yaşdan yuxarı yaşlılar.

Nümunə:

1. Əhalinin yaş-cins piramidasına diqqət yetirin. Ortada yuxarıya doğru əhalinin yaş qrupları yazılmışdır.
2. Əhalinin 16-65 yaş arasında olan hissəsi əmək qabiliyyətli insanlardır. Onların da sayı üstündür (əmək qabiliyyətli əhali arasında işləyənlərin sayı nə qədər çox olursa, dövlət büdcəsinə bir o qədər çox vergi daxil olur. Vergi ilə daxil olan pullar xidmət və sosial sahələrə (yeni məktəblər, xəstəxanalar, idman kompleksləri və s.) xərclənir).
3. Əhalinin sayında 25-29 yaşlılar daha çoxdur.
4. 65 yaşdan yuxarı yaş qrupuna daxil olan əhalinin sayı azdır. Piramidanın yuxarı hissəsinin ensiz olması bunu ifadə edir.
5. Piramidada qırmızı zolaqlar qadınların, göy zolaqlar isə kişilərin sayını göstərir.
6. Əhalinin 25 yaşa qədər olan hissəsində kişilərin, 25-dən yuxarı hissəsində isə (əsasən, yuxarı yaş (75-79 yaş) qruplarında qadınların sayı kişilərdən çoxdur (bu, kişilər arasında ölüm hallarının çox olması (təhlükəli peşələr, müharibələr) və qadınların uzunömürlü olması ilə əlaqədardır).