6
47

#### Avropa, Şİmalİ Amerİka və Avstralİyanın Əhalİsİ

Diaqram üzrə iş

##### Dünya əhalisinin sayında Avropanın payı

Digər regionlar
Avropa

##### Müzakirə edin:

1. "Əhali təzələnməsinin birinci tipi", "əhalinin təbii azalması", "demoqrafik böhran" terminlərindən istifadə edərək dünya əhali sayında Avropa ölkələrinin payının dəyişməsini izah edin.

Avropa, Şimali Amerika və Avstraliya həyat səviyyəsinin yüksək olduğu regionlardır. Bu regionlarda doğum və ölümün aşağı göstəriciləri və bunun nəticəsi kimi təbii artımın azlığı müşahidə olunur. Keyfiyyətli qidalanma və tibbi xidmət səviyyəsinin yüksəlməsi orta ömür müddətinin artmasına səbəb olmuşdur. 2023-cü ilin göstəricilərinə görə, orta ömür müddəti İtaliyada 83,8 il, Fransada isə 82,2 il təşkil edir.

Son illərdə Avropa, Şimali Amerika və Avstraliyada doğulanların sayının azalması isə bir çox amillərlə bağlıdır:

- qadınların ictimai fəallığının artması (ali təhsil almaları, müxtəlif vəzifələrdə çalışmaları və s.);

- gecikmiş nikahların üstünlük təşkil etməsi (təhsilin gec başa çatması, gələcək üçün karyera və yüksək maddi təminat istəyi);

- uşaqların təhsil və tərbiyəsinə sərf olunan xərclərin artması;

- ailə təməllərinin zəifləməsi;

- əhalinin maddi və mədəni tələbatlarının artması;

- yaşlı valideynlərin övladlarının deyil, dövlət himayəsində yaşaması.

Bəzi Avropa ölkələrində təbii artım sıfıra bərabərdir, yəni doğulan və ölənlərin sayı eynidir. Məsələn, İspaniya, Avstriya, Danimarka və s. ölkələrdə, sadəcə, nəsillərin əvəz olunması baş verir. Bir sıra ölkələrdə isə əhalinin təbii artımı sıfırdan aşağıdır, yəni təbii azalma prosesi baş verir.

ABŞ, Avstraliya, Avropa ölkələrində doğulanların sayının azalması və orta ömür müddətinin artması əhalinin yaş tərkibinə də təsir edir. Onlar üçün uşaq və gənclərin xüsusi çəkisinin azalması, yaşlıların isə artması səciyyəvidir. Bu proses “millətin qocalması” adlanır. Yaşlıların xüsusi çəkisinin 12-14% olması demoqrafik qocalmanın başlanğıcı, 16-18%-dən artıq olması isə yüksək həddi hesab edilir.

Əhalinin yaş tərkibində baş verən dəyişikliklər əmək ehtiyatlarının azalmasına, demoqrafik yükün artmasına və digər sosial problemlərin yaranmasına səbəb olur:

- Dövlət büdcəsindən təqaüdlərə ayrılan vəsaitin artması tələb olunur.
- Yaşlılara göstərilən tibbi və sosial xidmətlərin genişləndirilməsi tələb olunur.
- İşləyən əhalidən dövlət büdcəsinə vergi daxilomalannın miqdarı azal

• VI fəsil • Dünya əhalisinin müxtəlifliyi •