1
geosinklinallardan ibarətdir. Platformalar litosfer tavalarının mərkəzində - tavaların sərhədlərindən uzaqda yerləşən hissələrdir. Onlar Yer qabığının daha sabit, yəni seysmik hadisələrin zəif olduğu, yaxud heç müşahidə olunmadığı sahələridir.

Platformalar daxili quruluşuna görə iki mərtəbədən (yarusdan) ibarətdir.

##### Platformanın daxili quruluşu

##### Platformanın tərkib hissələri

##### Sipər (qalxan)

##### Platforma, örtüyü,

onun üst mərtə-
bəsidir. Çökmə süxurlardan ibarət
olur. Süxurlar, əsasən, üfüqi lay
şəklində yatır. Burada çökmə mən-
şəli faydalı qazıntılar mövcuddur
(neft, təbii qaz, daş kömür və s.).

##### Kristallik bünövrə

- platformanın
alt mərtəbəsidir. O, maqmatik və
metamorfik süxurlardan ibarət
olur. Qədim, tamamilə aşınmış
dağların bünövrəsinə aid olan
süxurlar qırışıq, yatım formasına
malikdir. Burada filiz faydalı
qazıntıları mövcuddur.

##### Sipər (qalxan).

Platformaların
nisbətən yuxarı qalxmış sahələrində
üst çökmə süxur qatı olmur
və burada kristallik bünövrə Yer
səthinə çıxır. Belə sahələr sipər
(qalxan) adlanır. Sipərlərdə filiz
faydalı qazıntılar səthə yaxın olduğuna
görə onları çıxarmaq daha
asan başa gəlir.

Platformalara uyğun gələn relyef formaları nəhəng ölçülərə malik düzənliklərdir. Şimali Asiyada yerləşən Qərbi Sibir və Sibir platformaları üzərindəki geniş düzənliklər (Qərbi Sibir ovalığı və Orta Sibir yaylası) milyonlarla kv.km əraziləri əhatə edir. Orta Sibirin mütləq hündürlüyü daha yüksəkdir; onun şərqində yüksəkliyi 2500 m-ə çatan Verxoyansk silsiləsi yerləşir.

Asiyada digər platforma Cənub-Qərbi Asiyadakı Ərəbistan platformasıdır. Ərəbistan yarımadasında yerləşən bu platformanın səthi ekzogen proseslərin - fiziki aşınma və küləyin təsirinə çox məruz qalmışdır. Bu ərazilər üçün eol relyef formaları səciyyəvidir.

Cənub-Qərbi Asiyada, Türkiyə ərazisində Pont və Tavr (Toros), İran və İraq sərhədi boyunca Zaqros, İran ərazisində Elburs (və ya Əlburz) dağları uzanır. Türkiyə və İranda bu dağ sistemləri nəhəng Anadolu və İran yaylalarının ətrafında yerləşir. İranda ən hündür zirvə Dəmavənd Asiyada ən hündür vulkan zirvələrindən biri sayılır. Türkiyədə isə ən yüksək zirvə Ağrıdağdır (5165 m).

• I fəsil • Relyef və onun təsərrüfata təsiri •