3

##### Müzakirə edin:

1. Cədvəldə adları qeyd olunan iri su anbarları hansı çayların üzərində yerləşir? Cədvəli dəftərinizdə tamamlayın.

##### Su
anabrları

Tutduğu
sahə, km2

Hansı
çayın
üzərin-
dədir?

2. Respublikanın bütün su anbarlarının (30-dan çox) ümumi sahəsi 1070

   km2

   təşkil edir. Su anbarlarının sahəsi Azərbaycanın ümumi sahəsinin neçə faizini təşkil edir?

2. Respublikada su anbarlarının əksəriyyəti suvarma işlərində istifadə olunur. Bu məqsədlə su anbarlarından kanallar çəkilmişdir. Su kanallarının ümumi uzunluğu respublika üzrə 50 min km-ə yaxındır. Suvarılan torpaqların ümumi sahəsi 1,4 milyon hektardan çoxdur.

##### Azərbaycan Respublikasının iri suvarma kanalları

№ | Kanalın adı | Başlandığı su hövzəsi | Uzunluq, km-lə | Suvarılan sahə, (min hektarla) | Suvarıldığı ərazilər
1. | Samur-Abşeron |  | 182 | 92 |
2. | Yuxarı Qarabağ |  | 175 | 85 | Mil, Qarabağ
3. | Yuxarı Şirvan |  | 126 | 127 |
4. | Baş Mil |  | 38 | 76 |
5. | Baş Muğan |  | 37 | 65 |

- Azərbaycan Respublikasında iri suvarma kanallarını xəritədə tapın və cədvəli tamamlayın.

3. Azərbaycan ərazisində olan çaylardakı su-elektrik stansiyalarından hazırda istehsal edilən enerjinin miqdarı 1,9 milyard kV/saat-dır (istehsal olunan ümumi ener- jinin təqribən 7%-i). Lakin bu rəqəm 16 milyard kVt/saat ola bilər.

Ölkənin ən böyük su-elektrik stansiyaları Kür (Şəmkir SES, Mingəçevir SES, Varvara SES, Yenikənd SES), Tərtər (Sərsəng SES) və Araz (Araz su qovşağı) çayı üzərində tikilmişdir.

Orta ölçülü SES-lərin tikintisi də ölkə iqtisadiyyatında mühüm rol oynayır. Belə stansiyalara Ordubad SES, Taxtakörpü SES misal göstərilə bilər.

SES-lərin tikintisi baha başa gəlir, bu stansiyaların işində ekoloji cəhətdən təmiz su mənbələrindən istifadə olunur. Neft-qaz ehtiyatının böyük olmasına baxmayaraq son illər kiçik SES-lərin tikintisinə start verilmişdir. Bu da mazut və təbii qazın qənaəti, sel axınlarını nəzarətdə saxlamaq və yeni suvarma sistemlərinin yaradılması baxımından əhəmiyyətli sayılır. Kiçik SES-lərə nümunə kimi Balakən (“Balakən-1”), Göyçay (“Göyçay-1”), İsmayıllı, Oğuz və Astarada tikilən stansiyaları göstərmək olar.

• III fəsil • Su ehtiyatları və onların iqtisadi əhəmiyyəti •