7

Azərbaycanın hazırkı iqtisadi inkişafı müəyyən mərhələlərdən keçmişdir. Hər mərhələdə təsərrüfat sahələrinin quruluşu bir-birindən fərqli olmuşdur.

1900-cü ilə qədərki dövrü əhatə edən

##### I mərhələdə

Azərbaycan aqrar ölkəsi idi. Kənd təsərrüfatı şəxsi təsərrüfatlarda cəmləşmişdi. Yüngül və qida sənayesi qismən inkişaf etmişdi. Həmin dövrdə Azərbaycandan xarici ölkələrə neft, yun, ipək parça, xalça, kürü ixrac edilirdi.

##### II mərhələ

1900-1940-cı illəri əhatə edir. Ölkə neft hasilatına görə dünyanın ən qabaqcıl dövlətlərindən birinə çevrilmişdi. Xüsusilə 1920-ci illərdə Azərbaycan nefti ölkəyə xeyli miqdarda gəlir gətirirdi. Neft hasilatının artması neft-mədən avadanlığı istehsalına tələbatın artmasına səbəb oldu. Azərbaycan aqrar ölkədən aqrar-sanaye ölkəsinə çevrildi. Ölkədə istehsal edilən neft maşınqayırması məhsulları daxili bazarı təmin etməklə yanaşı, həm də xarici ölkələrə satılmağa başladı.
1940-1990-cı illəri əhatə edən

##### III mərhələ

Azərbaycanda sənayenin digər sahələrinin inkişafı ilə fərqlənir. Bu dövr ərzində ölkənin təsərrüfat strukturunda mühüm dəyişikliklər baş verdi. Bununla yanaşı, neft maşınqayırması ölkənin ixtisaslaşmış sahəsinə çevrildi. Bu mərhələdə qeyrineft sektorunun inkişafına da diqqət artırıldı. Gəncə alüminium, Daşkəsən filizsaflaşdırma, Sumqayıt boru-prokat və sintetik kauçuk zavodları, Mingəçevir SES-i, Bakı məişət kondisionerləri və digər iri müəssisələr fəaliyyətə başladı. Bu müəssisələri ixtisaslı kadrlarla təmin etmək üçün mütəxəssis hazırlığına diqqət artırıldı.
Hazırda Azərbaycan iqtisadi inkişafının

##### IV mərhələsindədir.

Bu mərhələ ölkə iqtisadiyyatının dünyaya inteqrasiyası kimi səciyyələnir. Azərbaycanın zəngin təbii sərvətləri, aqroiqlimi, rekreasiya ehtiyatları və əlverişli iqtisadi mövqeyi xarici kapital axınını ölkəyə cəlb edir. 1994-cü ilin 20 sentyabrında Azərbaycan Respublikası ilə dünyanın 20-dək ölkəsinin neft şirkətləri arasında bağlanan “Əsrin müqaviləsi” iqtisadiyyatda dönüş yaratdı. Müqaviləyə əsasən, yeni neft yataqlarının (“Azəri”, “Günəşli”, “Çıraq”) istismarı üçün investisiyalar qoyuldu. Müasir dövrdə ölkədə nəhəng beynəlxalq nəqliyyat layihələri həyata keçirilir. Bakı- Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Ərzurum qaz kəməri, Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryol xətti, TANAP və s.
Diaqram üzrə iş

##### Azərbaycan Respublikasının istehsal olunan məhsul və göstərilən xidmətlərin dəyərində təsərrüfat sahələrinin payı

##### Müzakirə edin:

1. Diaqrama əsasən istehsal və qeyri-istehsal sahələrinin payını hesablayın.
2. Sənayenin payının yüksək olması hansı amillərlə əlaqədardır?

Sənaye
Ticarət və xidmət
Tikinti
Kənd təsərrüfatı
Nəqliyyat
Rabitə və informasiya
texnologiyaları
Digər sahələr

Bu isə qeyri-neft sektorunu (nəqliyyat, aqrar, turizm, ticarət və s.) inkişaf etdirmək üçün iqtisadi islahatlar həyata keçirməyə imkan yaratdı. Sosial problemlərin həllində böyük nailiyyətlər əldə edildi. Yeni mülkiyyət formalarının inkişafına diqqətin artırılması da əhalinin gəlirlərinin artmasına səbəb olmuşdur.

• VII fəsil • İqtisadi-sosial həyat və onun inkişaf yolları •