2
17

#### CƏNUBİ AMERİKANIN İQLİMİ

Mətn üzrə iş

- Cənubi Amerikanın qərbində dünyanın ən quraq

  ##### Atakama

  ##### səhrası

  yerləşir. O, Çilidə Sakit okeanın sahilindədir. Son 100 ildə bu səhrada cəmi 5 dəfə leysan yağış yağmışdır. Atakamanın yaranmasının səbəbi Cənubi Amerikanın qərb sahilləri boyunca hərəkət edən soyuq Peru cərəyanıdır. Sərin, ağır hava hündürə qalxa bilmir, ona görə də bulud yaranmır və səhraya yağış düşmür. Lakin bura dünyanın ən dumanlı yerlərindən biridir. Hava kütlələri And dağlarının yamacı boyunca yuxarı qalxdıqca hava soyuyur, sıx duman yaranır.

- Şəkildəki torun nə
  üçün istifadə olun-
  duğunu ehtimal edin.

- ##### Duman

  - atmosfer hadisəsidir. O, havadakı su buxarının kondensasiyası nəticəsində yaranır.
  Quraqlıqdan əziyyət çəkən əhali şirin su problemini həll etmək üçün “duman tutan” şəbəkə yaradır. Şəbəkələrin altında kondensasiya olunmuş suyun toplanması üçün çənlər yerləşdirilir. Onlar sistem halında olur. Bu suları yerli əhali həm içməli su kimi, həm də kənd təsərrüfatında suvarma məqsədilə istifadə edir.

##### Müzakirə edin:

1. Dünyanın quraq regionlarında su əldə edilməsinin hansı qeyri-adi üsulları barədə eşitmisiniz?
2. Azərbaycanın quraq rayonlarında suyun əldə edilməsinə dair fərziyyələr irəli sürün. Aran və Abşeron kimi quraq zonalarda suya olan tələbat haradan ödənilir?

Cənubi Amerika coğrafi mövqeyinə görə çoxlu istilik ala bilir. Materik üzərində müxtəlif enliklərdə ekvatorial, tropik və mülayim hava kütlələri formalaşır. İqlimə meridional istiqamətdə uzanan And dağları böyük təsir göstərir.

Materik ərazisinə yağıntıların düşməsində Atlantik okeanının rolu böyükdür. Sahil boyunca axan isti cərəyanlar bol rütubətin düşməsinə səbəb olur.

Ekvatorial iqlim qurşağı Amazon ovalığının böyük bir hissəsini əhatə edir. Burada orta illik temperatur +24°... +26°C-dir. Yağıntının miqdarı 1500 mm-dən 3000 mm-ə qədər dəyişir.

Xəritə-sxem üzrə iş
Cənubi Amerikaya Şimal

##### (a)

və Cənub

##### (b)

passatları, Qərb küləkləri

##### (c)

təsir göstərir. Passat küləkləri isti cərəyanlar üzərində rütubətlə zənginləşir və materikə çoxlu yağıntı gətirir.

1. Xəritə-sxemdə göstərilən cərəyanların adlarını müəyyən edin (1, 2, 3).
2. Hansı yayla Şimal passatlarının təsirinə məruz qalır?
3. Braziliya yaylasının hansı hissəsinə Cənub passatları yağıntı gətirir?

• II fəsil • İqlim və onun təsərrüfatda rolu •