3
Mətn üzrə iş

- ##### Nil

  çayı - Şimali Afrikanın ən böyük sərvətidir. Çayın sahillərində insanlar qədim zamanlardan məskunlaşmışlar. 1974-cü ildə çayın üzərində Misir və Sudan ərazisində Nasir (Asuan) su anbarı yaradılmışdır. Ondan Nil çayının axınının tənzimlənməsində, daşqınların qarşısının alınmasında, elektrik enerjisi istehsalında, suvarma, gəmiçilik və balıqçılıqda istifadə edilir. SESdə istehsal olunan enerji ölkədə çoxsaylı istehsal sahələrinin yaradılmasına imkan yaratmışdır. Su anbarından suvarma kanallarının çəkilməsi geniş sahələrdə ilboyu əkinçiliyin inkişafına təkan verir. Bu isə il ərzində 2-3 dəfə məhsul götürməyə və ərzaq probleminin həll edilməsinə imkan yaratmışdır. Sahildəki Asuan şəhəri yeni mərkəzə çevrilmişdir. Su anbarı sahilində çimərlik, hovuz, su-idman komplekslərini birləşdirən böyük turizm mərkəzi yaradılmış, yeni

mehmanxanalar tikilmişdir. Nasir su anbarı ərazinin iqliminə böyük təsir göstərmişdir. Burada buludlu və yağışlı günlərin sayı artmış, havanın orta illik temperaturu 2°C aşağı düşmüş, rütubətlilik 15 - 20% yuxarı qalxmış, sutkalıq brizlərin təsiri güclənmiş, köçəri quşların sayı artmışdır. Nasir su anbarının ətraf mühitə mənfi təsiri də vardır. Çayın gətirdiyi münbit çöküntülər bənddən yuxarıda toplandığına görə bənddən aşağıda olan torpaqların münbitliyi itir. Bu itkini əvəz etmək üçün hər il torpaqlara azot gübrələri verilir. Su anbarından aşağıda çay sularının bulanıqlığı azalmışdır. Yeni yaradılan müəssisələrdən axıdılan sənaye tullantıları suyun çirklənməsinə və canlı aləmin məhvinə səbəb olur. İlboyu suvarma şəraitinin yaradılması bəzi yoluxucu xəstəliklərin daşıyıcısı olan su orqanizmlərinin yaşayışı üçün əlverişli mühit yaratmışdır.
Mətndəki faktları qruplaşdırın və cədvəli tamamlayın:

Su anbarının təsiri | Mətndəki faktlar
1. Təsərrüfat sahələrinin inkişafına su anbarının təsiri: a) sənaye; b) kənd təsərrüfatı; c) nəqliyyat; d) xidmət sahələri; e) yaşayış məntəqələri. |
2. Su anbarlarının ərazinin təbii şəraitinə təsiri: a) iqlim; b) üzvi aləm. |
3. Nasir su anbarının tikilməsinin mənfi nəticələri: a) ətraf mühitə; b) əhaliyə. |

Uzunluğuna, axımın həcminə görə Afrika çaylarının çoxu dünyanın nəhəng çaylarından sayılır (Nil, Konqo). Çayların əksəriyyəti gəmiçilik üçün az yararlıdır, lakin nəhəng hidroenerji ehtiyatlarına malikdir.

Afrika çaylarında çoxlu astana və şəlalələr vardır. Tuqela çayı üzərindəki Tuqela şəlaləsi (947 m) hündürlüyünə görə dünyadakı şəlalələr arasında fərqlənir. Afrikanın uzunluğu və hövzəsinin sahəsinə görə fərqlənən digər çayı Nigerdir. Çay axını

• III fəsil • Su ehtiyatları və onların iqtisadi əhəmiyyəti •