3
Diaqram üzrə iş
Dəniz yükdaşımalarında yükün tərkibi
■
maye yüklər (neft və neft məhsulları, mayeləşdirilmiş qaz və s.)
■
əsas yüklər (ərzaq, yarımfabrıkat, hazır məhsullar)
■
xammal (dəmir filizi, daş kömür, boksit, fosforit və s.)
■
digər yüklər

##### Müzakirə edin:

1. Dəniz nəqliyyatını “ölkələrarası
   ticarətin güzgüsü” adlandırırlar.
   Bu ifadəni necə əsaslandıra
   bilərsiniz?

Böyük coğrafi kəşflər dövründən başlayaraq Atlantik okeanı gəmiçilikdə əsas yer tuturdu. Asiya - Avropa, ABŞ - Avropa, Afrika - ABŞ, Afrika - Latın Amerikası və s. ticarət yolları Atlantik okeanından keçir.

Hazırda dəniz yükdaşımasında Atlantik okeanı ilkin yer tutur. Burada əsas yüklər Şərqi Asiyanın “yeni sənayeləşmiş ölkələri” ilə Amerikanın qərb sahilləri arasında daşınır. Hind okeanında ən çox yükdaşıma İran körfəzi zonasındadır. Dəniz nəqliyyatının coğrafiyasına beynəlxalq kanallar, xüsusilə Süveyş və Panama kanalları mühüm təsir göstərir. Onlar gəmilərin yolunu xeyli (müvafiq olaraq 30 və 18 min km) qısaldır.

Dəniz nəqliyyatı coğrafiyasına konteynerləşdirmə, yəni yüklərin konteynerlərlə daşınması ciddi təsir göstərmişdir. Su nəqliyyatının inkişafı Sinqapur, Rotterdam, Honkonq, Şanxay, Kobe, Pusan, Los-Anceles, Nyu-York, Hamburq, İokoqama, Tokio kimi nəhəng dəniz limanlarının yaranmasına səbəb olmuşdur.

Son zamanlar Dünya okeanı sahillərindən istirahət və turizm məqsədləri üçün istifadə edilməsi imkanları artır.

Biliklərin tətbiq edilməsi və yoxlanılması
Cədvəl üzrə iş

1. ##### Dünyanın ən iri
   limanlarını xəritədə
   tapıb cədvəli
   tamamlayın:

1. Dünyanın ən iri
   limanlarının Çin,
   Yaponiya və ABŞ-da
   olmasını nə ilə izah
   etmək olar?

Yük dövriyyəsi 50 mln. tondan çox olan universal dəniz limanları
| Liman | Hansı ölkənin ərazisindədir | Hansı su hövzəsinin sahilindədir
1 | Şanxay |  |
2 | Sinqapur |  |
3 | Rotterdam |  |
4 | Honkonq |  |
5 | Nyu-York |  |
6 | Kobe |  |
7 | Naqoya |  |
8 | Hyuston |  |
9 | İokoqama |  |
10 | Nyu-Orlean |  |

##### 2. Sxemi dəftərinizə çəkin və mövzu əsasında tamamlayın.

##### Dünya okeanının resursları

##### Dəniz suyu Mineral resurslar Enerji resursları Bioloji resurslar

• III fəsil • Su ehtiyatları və onların iqtisadi əhəmiyyəti •