Materikin digər iri çayı Paranadır. Onun mənbəyi Braziliya yaylasındadır. Cənuba doğru axaraq subekvatorial, tropik və subtropik iqlim qurşaqlarından keçir və La-Plata körfəzinə tökülür. Əsasən, yağış suları ilə qidalanır. Parana çayının bolsululuq dövrü Cənub yarımkürəsinin yay ayları olan dekabr - fevral aylarına düşür.

- Parana çayının Braziliya və Argentinanın iqtisadiyyatında rolu böyükdür. Çayın təsərrüfatda rolu yalnız enerji istehsalı ilə məhdudlaşmır. Parana və onun qolları ağac axıdılması, suvarma, balıqçılıq, nəqliyyat və məişət məqsədilə istifadə edilir.

- ##### İtaypu

  - Braziliya və Paraqvay sərhədində Parana çayı üzərində SES-dir. Burada istehsal olunan elektrik enerjisi Braziliyanın tələbatının 20%-ni, Paraqvayın isə 90%-ni ödəyir.

Cənubi Amerikanın şimalında Qviana yaylasından başlayaraq eyniadlı düzənliklə Orinoko çayı axır. Çay mənsəbində delta yaradır. Şimal yarımkürəsinin subekvatorial iqlim qurşağında yerləşdiyinə görə Orinokonun hövzəsinə yay aylarında bol yağıntı düşür. Dünyanın ən hündür şəlaləsi olan Anhel (974 m) Orinoko çayının qolu üzərində (Çurun qolu) yerləşir. Çayın hövzəsi sıx meşələrlə örtülmüşdür. Orinokonun yerləşdiyi Venesuelanın meşə məhsulları ixracatçısı olması da bununla əlaqədardır. Çayın hidroenerji resurslarından az istifadə edilir.

- Anhel şəlaləsi YUNESKO-nun ümumdünya irs siyahısına daxil olan Kanayına Milli Parkının ərazisində yerləşir. Bu, dünyada sahəsinə görə ən böyük parklardan biridir və buraya hər il milyonlarla turist gəlir.

##### Anhel şəlaləsi.

Venesuela

Cənubi Amerika çaylarının əksəriyyəti Atlantik okeanı hövzəsinə aiddir. Bu, materikin qərbdən şərqə doğru meyilli və And dağlarının Atlantik və Sakit okeanlar arasında suayırıcı olması ilə əlaqədardır. Materikdə Sakit okeana tökülən iri çayların formalaşması mümkün deyil.

Cənubi Amerikanın gölləri çox deyildir. Burada iri göllər yoxdur. Sahəsinə görə ən böyük gölləri Marakaybo və Titikaka gölləridir.

Mətn üzrə iş

- ##### Titikaka

  - dünyanın ən hündür dağ göllərindən sayılır. Çox yüksəkdə yerləşdiyi üçün onun suyu həmişə soyuq olur.

1. Siyasi xəritəyə əsasən Titikakanın hansı dövlətlərin ərazisində yerləşdiyini müəyyən edin.
2. Nə üçün Titikaka gölü təsərrüfatda az istifadə olunur?

##### Titikaka gölü.

Gölün ətrafında
Cənubi Ame-
rikanın endemik
heyvanı olan la-
maya (alpaqa)
rast gəlinir.

Marakaybo gölü materikin şimalında yerləşir, ensiz və dayaz kanal vasitəsilə Venesuela körfəzi və Karib dənizi ilə birləşsə də, göl adlanır. O, Cənubi Amerikanın ən iri gölüdür.