4

1. Xəritə-sxemdə qeyd olunan məntəqələri zonal,
   azonal, intrazonal landşaftların yayılmasına görə
   qruplaşdırın:

zonal | azonal | intrazonal

33

#### Ekolojİ SİYASƏT

- Aral gölünün quruması, Afrikada səhralaşma, Amazon meşələrinin qırılması problemlərinin yaranma səbəblərinə aid mülahizələrinizi şərh edin.

##### Müzakirə edin:

1. Bu problemlərin qarşısını almaq üçün hakimiyyət orqanları nə etməlidir?
2. “Ekoloji siyasət düzgün aparılsaydı, bu problemlər yaranmazdı” fikrinə münasibət bildirin.

XX əsrdə elm və texnikanın, sənaye və kənd təsərrüfatının intensiv inkişafı, həmçinin dünya əhalisinin sayının kəskin artması insanın təbiətə təsirini gücləndirmişdir. Bir çox ekoloji problemlər kəskinləşmiş, bəziləri isə ekoloji böhran xarakteri almışdır.

Ekoloji böhran - ətraf mühitin böhran vəziyyətində nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişməsidir ki, nəticədə təbii komplekslər, oradakı canlı orqanizmlərin gələcək mövcudluğu təhlükə altında qalır. Yer kürəsində ekoloji vəziyyətin dərəcələri müxtəlifdir. Ətraf mühiti ekoloji vəziyyətinə görə 5 qrupa ayırmaq olar:

1. Təbii vəziyyət - insan fəaliyyətinin olmadığı və ya çox zəif olduğu ərazilərdir. Yer kürəsinin ekstremal ərazilərində (yüksək dağlar, arktik və tropik səhralar, ekvatorial cəngəlliklər və s.) təbiət, demək olar ki, dəyişməmişdir.

2. Müvazinət vəziyyəti - insan fəaliyyətinin təsiri olsa da, təbiət özünü bərpa edə bilir. Müvazinət vəziyyəti mülayim qurşağın iynəyarpaqlı meşələrində, rütubətli ekvatorial meşələrin savanna ilə sərhədində müşahidə olunur.

3. Böhran vəziyyəti - insan fəaliyyətinin təsiri böyükdür. Belə ərazilərdə təbiətdə dəyişiklik dərəcəsi yüksək olur. Lakin ilkin təbii komplekslərin mövcudluğu hiss olunur. Böhran vəziyyətinə çöl, meşə-çöl, savanna və seyrək meşələr aid ola bilər.

4. Faciəli vəziyyət - mühitin əvvəlki vəziyyətinə bərpa olunması üçün uzun illər tələb olunur. İri şəhərlərin kənarlarında faydalı qazıntıların çıxarıldığı ərazilər nümunə ola bilər.

5. Kollaps vəziyyəti - bioloji məhsuldarlığını əbədi itirən ərazilərdir. Kollaps vəziyyətə malik olan ərazilərdə insanların yaşaması təhlükəlidir. Belə ərazilərə misal olaraq Çemobılı göstərmək olar. Bu şəhərdə atom-elektrik stansiyasında baş verən

• IV fəsil • Bioehtiyatların müxtəlifliyi və ondan istifadə •