7

Tələb - istehlakçının məhsulu (və ya xidmətləri) mövcud bazar qiymətləri ilə almaq istəyidir. Məhsulun qiyməti ucuz olduğu halda istehlakçı ondan daha çox miqdarda ala bilər. Bu halda, məhsula tələb artar. Alıcıların sayı, gəlirləri, zövqləri tələbin artmasına təsir edən amillərdir.

Bazar iqtisadiyyatı şəraitində təklif anlayışı istehsalçını ifadə edir. İstehsalçı məhsulu (və ya xidməti) müəyyən bir qiymətə satmağa hazırdır. Bazara çıxarılan məhsulun qiyməti nə qədər baha olarsa, istehsal daha çox gəlir gətirir və daha sərfəli olur. Təklifə xammal, avadanlıq, vergi və bazara gələn yeni rəqiblərin təklif etdiyi qiymət təsir göstərir.

Beləliklə, istehlakçı ilə istehsalçının maraqları bir-birinin əksinədir. Alıcını aşağı qiymət, satıcını isə yüksək qiymət maraqlandırır.

Tələb və təklif azad və sağlam rəqabət yaratmaqla iqtisadiyyatın inkişafına təkan verir.

- ##### Bazar

  6-7 min il əvvəl meydana gəlmişdir. Məhsulun tələbatdan artıq istehsal edilməsi, çatışmayan məhsullara yaranan ehtiyac və nəqliyyatın inkişafı bazarların yaranmasına səbəb olmuşdur. Bazarların yaranması bir sıra tarixi şərtlərlə bağlı olmuşdur: əkinçiliyin heyvandarlıqdan ayrılması, sənətkarlığın müstəqil sahə kimi yaranması, ticarətin meydana gəlməsi və s.

Tələb qrafiki: məhsulun qiyməti
nə qədər aşağı olarsa, ona tələb
daha yüksək ola bilər.
Təklif qrafiki: malların qiyməti
nə qədər yüksək olarsa, təklif də
bir o qədər yüksək ola bilər.
Tarazlıq nöqtəsi: qrafikdə tələb
və təklifin kəsişdiyi nöqtədir -
müəyyən bir qiymətdə tələb və
təklif bərabərləşir.

Rəqabət - eyni növ məhsul istehsal edən və ya eyni xidmət sahələri ilə məşğul olan müxtəlif müəssisələr arasında gedən mübarizədir. Rəqabətin məqsədi mövcud bazarda üstünlüyə malik olmaqdır. Maddi istehsal sahələrində nə qədər keyfiyyətli və ucuz məhsul istehsal edilərsə, yaxud qeyri-istehsal sahələrində keyfiyyətli xidmət göstərilərsə, onlar bazarda rəqabətə davamlı olur. Məhsulun rəqabətə davamlılığını artırmaq üçün müxtəlif tədbirlər görülür: yeni dizayn, cəlbedici qablaşdırma, müştəriyə pulsuz çatdırılma, malın üzərində hədiyyə, lotereya oyunu və s.

Bazar iqtisadiyyatının ən vacib komponentlərindən biri sahibkarlıq fəaliyyətidir. Sahibkar - gəlir əldə etmək üçün öz biznesini (istehsal, yaxud xidmət müəssisəsi) yaradan şəxsdir. Sahibkarların gəlirləri artdıqca müəssisənin dövlətə ödədiyi verginin - yəni dövlət büdcəsinə köçürülən icbari ödənişlərin miqdarı artır. Bu isə səhiyyə, təhsil, hərbi, iqtisadi və digər dövlət proqramlarının həyata keçirilməsinə

• VII fəsil • İqtisadi-sosial həyat və onun inkişaf yolları •