4
TAPŞIRIQ 3.

#### Antarktidanın buz örtüyü.

Antarktidanın mərkəzi hissəsi maksimum qalınlığı 4500 m-ə çatan qalın buz qatı ilə örtülüdür. Yer kürəsində mövcud olan buz örtüyünün 90%-i buradadır. Antarktidada buz örtüyünün tarixi 20 milyon ildən artıqdır. Buz örtüyü günbəzi xatırladır. Onun qalınlığı Cənub qütbü ətrafında maksimuma çatır, kənarlara doğru isə nazikləşir və sahil boyunda nəhəng aysberqləryaradır. Materikin buz örtüyü şirin su ehtiyatıdır, lakin bu ehtiyatlardan istifadə olunmur. Aysberq - suda üzən buz dağıdır. Onun 2/3 hissəsi suyun altında olur.
1. Antarktida buzlaqlarını dünyanın şirin suya ehtiyacı olan ərazilərinə gətirmək üçün hansı layihəni verərdiniz?
2. Antarktida buzlaqlarının əriməsi Yer kürəsində hansı problemlərin yaranmasına səbəb ola bilər?

##### Məsələ.

- Aysberqin sudan üstdəki hissəsi 34 m-ə bərabərdir. Onun ümumi qalınlığı nə qədərdir?
TAPŞIRIQ 4.

#### Antarktidanın mineral ehtiyatları.

Antarktida mineral ehtiyatlarla zəngindir. Bura təkcə maqmatik süxurlarda rast gəlinən faydalı qazıntılarla deyil, həm də üzvi mənşəli çökmə süxurlarda mövcud olan daş kömür, neft, təbii qaz ehtiyatları ilə də zəngindir.
1. Antarktida qalın buz qatı ilə örtülü olduğu halda, bu materikdə üzvi mənşəli faydalı qazıntıların olması nə ilə əlaqədar ola bilər?
2. Antarktidanın zəngin mineral ehtiyatlarından niyə istifadə olunmur? Buna səbəb nədir?
TAPŞIRIQ 5.

#### Antarktidanın iqlimi.

Antarktida materikini “Yerin soyuducusu” adlandırırlar. Bura dünyanın ən soyuq ərazisidir. Materikin daxili hissəsində iqlim daha sərtdir. Yayda (yanvarda) -30°C, qışda (iyulda) -89,2 °C (“Vostok” stansiyasında) müşahidə olunmuşdur. 2013-cü ildə Yaponiyaya məxsus stansiyada peykdən alınmış nəticələrə əsasən temperaturun -91,2°C olması müəyyən olunmuşdur. Yayda materikin səthinə günəş şüası kifayət qədər düşür, lakin qar və buz örtüyü günəş istiliyini əks etdirərək geri qaytarır və ərazi qızmır. Materikin mərkəzi ilə sahilləri arasında kəskin təzyiq fərqi vardır. Cənub qütbündən 60° c.e.-yə doğru əsən cənub-şərq küləklərinin sürəti saniyədə 65 m-ə bərabər olur və onlar buz hissəcikləri ilə müşayiət edilir.
1. Antarktida hansı iqlim qurşaqlarında yerləşir?
2. Antarktidanın səthinə qara örtük (kömür tozu, qara qum və s.) çəkilərsə, nə baş verər?
3. Antarktidada güclü küləklərin baş verməsi nə ilə əlaqədardır?
TAPŞIRIQ 6.

#### Antarktidanın üzvi aləmi.

Bütün materiklər arasında üzvi aləminə görə ən kasıb materikdir. Sahilboyunda buz örtüyü arasında yerləşən Antarktida vahələrində mamır, şibyə və ibtidai yosun istisna olmaqla materikdə bitki örtüyü yoxdur. Bu ərazilərin daimi sakini pinqvinlərdir. Sahilboyu sularda mavi balina, kaşalot və s. rast gəlinir. Bu ərazilərdə sular planktonlarla zəngindir.
• IV fəsil • Bioehtiyatların müxtəlifliyi və ondan istifadə •