3
22

#### AsİYANIN DAXİLİ SULARI

Xəritə-sxem üzrə iş
Cədvəli dəftərinizə çəkin və tamamlayın.
100-dən çox
100
50
25
10
5

Su təminatı (hər nəfərə görə min m3/il | Ölkələr

Asiyanın su təminatı ilə Avropanın su təmmatını müqayisə edin və fikirlərinizi əsaslandırın.

##### Müzakirə edin:

1. Asiyanın hansı regionları və ölkələri su ilə ən az və ən çox təmin olunmuşdur?

•Su anbarları

Asiyanın bütün iqlim qurşaqlarında yerləşməsi, hündür dağ və geniş düzənliklərə malik olması daxili sulara təsir edir. Şimali Asiyada Sibir çaylarının (Ob, Yenisey, Lena, Yana, İndiqirka, Kolıma və s.) əksəriyyəti Şimal Buzlu okeanına tökülür. Uzunluqlarına görə Ob (5410 km) və Lena (4400 km) çaylan fərqlənir. Sutoplayıcı sahənin böyüklüyünə görə Ob, bol sululuğuna görə isə Yenisey çayı fərqlənir. Sibir çaylarının qidalanmasında qar və yağış sulan üstünlük təşkil edir. Yazda çaylar daşır, suyun səviyyəsi 7-18m qalxaraq ətraf sahələri basır.

Sibirin çayları üzərində nəhəng SES-lər tikilir. Su axınının təzyiqini artırmaq üçün çay dərəsində bənd tikilir. Bənddən yuxarıda - dərənin daha enli hissəsində yaradılan “anbarda” su toplanır. Su anbarında toplanan suyun təzyiqi artır və SES-in gücünün artmasına imkan verir. Su anbarları balıqçılıq, turizm, içməli su, suvarma məqsədləri üçün də istifadə edilir.

Şəkil üzrə iş

##### Müzakirə edin:

1. Çay hansı istiqamətə axır?
2. Nə üçün SES-lər su anbarının aşağı hissəsində tikilir?

SES-lər nəhəng sənaye komplekslərinin formalaşmasına təsir edir. Onların yaxınlığında enerji tələb edən sənaye sahələri yaradılır. Məsələn, Yenisey çayı üzərində tikilmiş Sayan-Şuşenski SES-in yaxınlığında onun enerjisindən istifadə edən alüminium zavodları və molibden kombinatı fəaliyyət göstərir.

Şərqi, Cənub-Şərqi və Cənubi Asiyanın iri çayları - Amur, Xuanxe, Yantszı, Mekonq, Qanq, Hind və s. yay aylarında daşır. Bu, musson yağışları ilə əlaqədardır. Daşqınlar zamanı çaylar ətrafda fəlakətli təbiət hadisəsi yaradır, milyonlarla hektar

• III fəsil • Su ehtiyatları və onların iqtisadi əhəmiyyəti •