23

#### ŞİMALİ AMERİKANIN DAXİLİ SULARI

Mətn və xəritə üzrə iş

- ##### Rio-Qrande

  Şimali Amerikada uzunluğuna görə üçüncü çaydır. Çay ABŞ və Meksika arasında sərhəd təşkil edir.

##### ABŞ-da Rio-Qrande çayında sərhəd xidməti.

Sərhədçilər Meksikadan sərhədi keçməyə cəhd göstərən immiqrantların qarşısını alırlar.

- ##### XIX əsrdə

  zənci-qullar Rio-Qrande çayından Meksikaya qaçaraq böyük azadlıq axtarırdılar. Müasir dövrdə isə Meksika və digər Latın Amerikası ölkələrini tərk edən yüz minlərlə insan ABŞ-da yaxşı həyat axtarmaq məqsədilə Rio-Qrandedən keçməyə çalışır.

##### Müzakirə edin:

1. Çayların təbii sərhəd kimi qəbul edilməsinin hansı üstünlüyü vardır?
2. “Türkmənçay” və “Gülüstan” müqavilələri bağlandıqdan sonra Azərbaycanın hansı çayı cənub sərhəd çayı olmuşdur?

##### “Katrina” qasırğasının nəticələri.

Yeni Orlean, 2005-ci il. Qasırğa Yeni Orlean şəhəri ilə Missisipi çayı arasındakı dambanı dağıtmış, nəticədə şəhəri su basmışdı.
Şimali Amerikada çay və göllər materik üzrə qeyri-bərabər yayılmışdır. Materikin daxili suları Sakit, Şimal Buzlu və Atlantik okeanı və daxili axarsız hövzələrə aiddir. Çaylardan ən böyüyü Missisipidir (yerli hindu dilində - “çaylar atası” ). Çay İtaska gölündən başlayır, Meksika körfəzinə tökülür. Missisipi və onun qolları Missuri və Arkanzas ilə birlikdə axıtdığı suyun həcminə görə dünyada ilk onluğa daxildir. Missisipi sularını Böyük və Mərkəzi düzənliklərdən, həmçinin Appalaç və Kordilyer dağlarından axan çaylardan yığır. Axdığı ərazilərdə sənaye, kənd təsərrüfatı və məişət əhəmiyyətinə malikdir. Təsərrüfat işlərinə daşqınların mənfi təsiri böyükdür.

Şimali Amerika ərazisində Sakit okean hövzəsinə aid dağ çayları qısa və bol sulu olması ilə fərqlənir. Bu çayların dərələrində nəhəng kanyonlar vardır. Kolumbiya və Kolorado çayları dağlıq ərazilərdən axdığına görə hidroenerji ehtiyatları ilə zəngindir. Bu çaylar üzərində tikilən SES-lər böyüklüyünə görə fərqlənir. Bunlardan Kolumbiya üzərindəki Qrand-Kuli SES (ABŞ-da ən böyük SES) xüsusilə fərqlənir.