1

Şimali Avropada yerləşən qədim Skandinaviya dağları bütün Skandinaviya yarımadası boyunca uzanır. Bu dağlar yüksək deyil, onların ən hündür zirvəsi - Qalxepiggen dağıdır (2469 m).

Skandinaviya yarımadası 20 min il əvvələ qədər buzlaqlarla örtülü olmuşdur. Hazırda bu ərazilərdə belə buzlaqlar yoxdur, lakin buzlaqların fəaliyyəti nəticəsində yaranan relyef formaları geniş yayılmışdır. Bunlar moren tirələri, təpələri və troq dərələridir. Buz örtüyü əridikdən sonra okeanda suyun səviyyəsi qalxmış, sahilboyu dərələr su altında qalmış, dərələr körfəzlərə çevrilmişdir. Quruya daxil olmuş dik, sıldırım qayalı sahillərdəki bu ensiz və dərin körfəzlər fyordlar adlanır.

Şəkil və xəritə-sxem üzrə iş

##### Soqne-fyord.

Norveç

##### Salpausselkya-moren tirəsi.

Finlandiya

##### Müzakirə edin:

1. Mətnə və şəklə əsasən fyordu təsvir edin və sxemini dəftərinizə çəkin.
2. Buzlaşma dövründən sonra Şimali Avropanın iqlim və bitki örtüyü necə dəyişmişdir?

Orta Avropanın relyefi üçün düzənliklər səciyyəvidir. Onlardan ən böyüyü Almaniya- Polşa ovalığıdır. Orta Avropanın Atlantik okeanı sahillərində qurunun tektonik əyilməsi baş verir. Tədrici enmələr sahilboyu ərazilərin su altında qalması ilə nəticələnir. Subasmaların qarşısını almaq üçün bəndlər tikilir, dəniz qurudulur və antropogen mənşəli düzənliklər yaradılır.

Mətn və şəkil üzrə iş

##### Polder.

Niderland

- ##### Polder

  - əvvəllər dənizin dayazlığı olmuş ərazilərdir. Mürəkkəb mühəndis qurğu sistemlərinin köməyi ilə insanlar bu əraziləri quruya çevirmişlər. Şəkildə gördüyünüz Niderlandın tarixi əhəmiyyətli dəyərlərindən sayılan yeldəyirmanlarının yerində bir zamanlar dəniz olmuşdur.

##### Müzakirə edin:

- Hansı təbii proses Niderland sakinlərini süni düzənliklər yaratmağa məcbur edir?

Orta Avropada - cavan, qövsvari formaya malik Alp dağları yerləşir. Bu dağlar Afrika və Avrasiya litosfer tavalarının toqquşması nəticəsində əmələ gəlmişdir.

• I fəsil • Relyef və onun təsərrüfata təsiri •