2
15

#### AsİYANIN İQLİMİ

Mətn üzrə iş

- 7 noyabr 2013-cü ildə Filippində baş verən

  ##### tayfun

  müşahidə tarixində ən güclüsü hesab edilir. Kəndlərdə tikililərin 90%-i dağılmışdı. Fəlakətli hadisə nəticəsində 2,5 mln. nəfərin ərzaq ehtiyacı yaranmış, 545 min nəfər ev-eşiyini itirmiş, 130 min ev dağılmışdır. Su boruları və elektrik xətlərindəki qəzalar əhalini içməli sudan və elektrik enerjisindən məhrum etmişdi. Infeksiya mənşəli epidemiyalar yayılmışdı.
  Ölkədə sənaye, kənd təsərrüfatı, yaşayış məntəqələri və infrastrukturu bərpa etmək üçün xeyli miqdarda xərc tələb olunmuşdur.
  Tayfundan ziyan çəkənlərə kömək üçün 1215 təxliyə mərkəzi açılmışdır. Filippinə ilk humanitar yardım göstərən ölkələr ABŞ və Böyük Britaniya olmuşdur.

##### Filippində tayfunun fəsadları

##### Suallara cavab verin:

1. Filippindən tayfun keçərkən dağıntının daha çox şəhərlərdə yox, kənd yerlərində olması faktını nə ilə izah etmək olar?
2. Nə üçün Filippinə ilk yardımı qonşuluqda yerləşən Cənub-Şərqi Asiya ölkələri deyil, ABŞ və Böyük Britaniya göstərmişdi?
3. Filippin iqtisadiyyatının hansı sahələri tayfundan ziyan çəkmişdi?

Asiya iqliminin formalaşmasına müxtəlif amillər təsir edir. Qitənin şimaldan cənuba doğru çox uzanması onun Şimal yarımkürəsinin bütün iqlim qurşaqlarında yerləşməsinə səbəb olur. Zond arxipelaqının cənubundakı adalar Cənub yarımkürəsinin subekvatorial qurşağında yerləşir.

Ərazinin böyüklüyü və sahillərin xüsusiyyətləri Asiyanın iqliminə güclü təsir edir. Geniş quru ərazi Asiyanın mərkəzi hissəsində iqlimin kontinentallığına səbəb olur. Bu ərazilər sərt qışı və isti yayı, böyük olması ilə səciyyələnir.

Tayfunlar - güclü yağışların müşahidə
olunduğu tropik siklonlardır. Onların
diametri 300-400 km-ə, küləyin
sürəti isə 300 km/saata çatır. Tayfunlar
Asiya üçün səciyyəvi olan atmosfer
hadisələrindən biridir.

##### Sakit okean üzərində tayfunun yaranması.

Kosmosdan çəkilmiş şəkil

Asiyanın şimalında iqlimə daimi küləklərdən şimal-şərq, cənub-qərb hissəsinə isə passat küləkləri təsir göstərir. Lakin Asiyanın iqliminin formalaşmasına daha çox daimi küləklər deyil, mövsümi küləklər təsir edir. Cənubi, Cənub-Şərqi və Şərqi Asiya sahilləri üçün yay aylarında bol yağıntıları ilə seçilən mussonlar səciyyəvidir.

• II fəsil • İqlim və onun təsərrüfatda rolu •