2

## İQLİM VƏ ONUN
TƏSƏRRÜFATDA
ROLU

10

#### Günəş İşiği və İstİlİyİnİn yer kürəsİndə paylanmasi

Cədvəl üzrə iş
Cədvəli tamamlayın:

Suallar | 21.III | 22.VI | 23.IX | 22.XII
Günəş hansı paralel üzərində zenitdə olur? |  |  |
Hansı yarımkürə daha çox günəş istiliyi və işığı alır? |  |  |
Hansı coğrafi enliklərdə qütb gündüzləri müşahidə olunur? |  |  |
Verilən günlərdə Bakıda günəş şüalarının düşmə bucağını hesablayın. |  |  |

##### Müzakirə edin:

1. Hansı coğrafi enliklərdə qütb gecələri müşahidə olunur?
2. Günəş işığı və istiliyinin qeyri-bərabər paylanması Yer səthində nə ilə nəticələnir?

Yer kürəsində günəş istiliyi və işığının miqdarı günəş şüalarının düşmə bucağından asılıdır. Günəş şüalarının düşmə bucağına isə aşağıdakı amillər təsir edir:

1) Yerin xəyali fırlanma oxunun orbit müstəvisinə meyilliyi;
2) Yerin illik hərəkəti;
3) Yerin kürə forması;
4) Yerin Günəşə nəzərən vəziyyətinin dəyişməsi;
5) Yer səthinin relyefi;

6) yamacların ekspozisiyası (yamacın üfüqün hansı tərəfinə istiqamətlənməsi) və meyilliyi.

- ##### Gün ərzində Günəşin görünmə vəziyyətinin dəyişməsi.

  Martın 21-də ekvator xətti boyunca yerləşən məntəqələrdə səhər Günəş şərqdə “çıxır”, günorta baş üzərində zenitdə olur və axşam isə qərbdə “batır”. Ekvator xəttindən şimalda yerləşən məntəqələrdə Günəş səhər üfüqün cənub-şərq tərəfində “çıxır”, günorta cənubda görünür, axşam isə cənub-qərbdə “batır”. Ekvator xəttindən cənubda yerləşən məntəqələrdə Günəşin “çıxması” şimal-şərqdə, “batması” isə şimal-qərbdə baş verir.

21 martda ekvator xətti
üzərində Günəşin gün ərzində
görünmə vəziyyəti