2

Günəş radiasiyasının illik miqdarı əksər hallarda düzənlikdən orta dağlığa doğru azalır. Bunun səbəbi buludluluğun artmasıdır. Lakin orta dağlıqdan yüksək dağlığa doğru yenidən artır. Çünki yüksək dağlıqlarda buludluluq azdır.

Düz və səpələnən radiasiyanın kəmiyyəti və il ərzində dəyişməsi iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində, xüsusilə əkinçiliyin yerləşdirilməsində nəzərə alınır. Günəşin düz radiasiyası insan orqanizmində D vitamininin yaradıcısıdır. Bitkilərin məhsuldarlığı bilavasitə günəş enerjisindən asılıdır.

- Pambıq bitkisi günəş istiliyinə çox tələbkardır. Onun yarpaqları günəş şüalarına perpendikulyar dayanmaqla daha çox enerji alır. Pambıq cərgələri tarlada qərbdən şərqə doğru əkilir. Bununla da kollar günorta vaxtı kifayət qədər işıq və istilik ala bilir. Təcrübələr göstərir ki, kölgədə qalan pambıq kolunda orta hesabla 23 qoza, günəşli sahədə əkilən kolda isə 34 pambıq qozası əmələ gəlir.

Günəş radiasiyasının çox qəbul olunması mənfi fəsadlar da törədə bilir. Açıq havada işləyənlər arasında tez-tez günvurma hadisələri baş verir. Buna görə də yoltikinti işləri, əkinçilik fəaliyyəti ilə məşğul olanların iş qrafıkində dəyişiklik edilir.

Yer səthinə çatan ümumi günəş radiasiyasının müəyyən miqdarı əks olunur, qalanı isə səthin rəngindən, istilik tutumundan asılı olaraq səthin qızmasına, buxarlanmaya sərf olunur. Suyun istilik tutumu çox yüksəkdir. O, radiasiyanın 85%-ni udur, 15%-ni isə əks etdirir.

Şəkil üzrə iş

##### Müzakirə edin:

1. Buzun istilikudma qabiliyyəti su ilə eyni olsaydı, Yer kürəsində hansı dəyişikliklər baş verərdi?

##### Su və buz səthində istiliyin udulması və əks olunması

Əks olunan radiasiyanın miqdarı səthin xarakterindən (qum, ot örtüyü və s.) asılı olaraq dəyişir. Yerin quru və su sahələrinin günəş şüalarını əksetdirmə qabiliyyəti albedo adlanır. Albedo açıqrəngli səth örtüyündə (qar, buzlaq) daha yüksəkdir.

Günəşdən gələn radiasiya
Əks olunan radiasiya
• II fəsil • İqlim və onun təsərrüfatda rolu •