4
34

#### Ekolojİ monİtorİnq

1. Sizcə, bu avtomobil
   hansı funksiyanı
   yerinə yetirir?

##### Müzakirə edin:

1. IV bəndə aid hansı
   nümunəni misal
   gətirə bilərsiniz?

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 39-cu maddəsi (fraqment).

##### Maddə 39. Sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququ

1. Hər kəsin sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququ vardır
2. Hər kəsin ətraf mühitin əsl vəziyyəti haqqında məlumat toplamaq və ekoloji hüquqpozma ilə əlaqədar onun sağlamlığına və əmlakına vurulmuş zərərin əvəzini almaq hüququ vardır.
3. Heç kəs ətraf mühitə, təbii ehtiyatlara qanunla müəyyən edilmiş hədlərdən artıq təhlükə törədə və ya zərər vura bilməz.
4. Dövlət ekoloji tarazlığın saxlanılmasına, yabanı bitkilərin və vəhşi heyvanların qanunla müəyyən edilmiş növlərinin qorunmasına təminat verir.

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Azərbaycan vətəndaşlarına sağlam ətraf mühitdə yaşamaq təminatı verir. Lakin əhalinin yaşadığı mühitin yaşayış üçün nə dərəcədə əlverişli olduğunu müəyyən etmək lazımdır. Bunun üçün ərazi ekoloji cəhətdən qiymətləndirilir. Ərazinin ekoloji vəziyyəti onu formalaşdıran təbii komponentlərin vəziyyəti ilə müəyyən olunur, yəni ekoloji monitorinq aparılır.

Ərazinin ekoloji monitorinqi - ətraf mühitin arasıkəsilmədən müşahidə olunması sistemidir. Ekoloji qiymətləndirmə aşağıdakı kimi aparılır:

1. Qiymətləndiriləcək təbii komponentlər (torpaq, su, hava) seçilir. Bu komponentlərin siyahısı tərtib olunur.

2. Qiymətləndirmə meyarları seçdir. Meyarlar əsasında qiymətləndirmə aparılır; məsələn, torpaqların qiymətləndirilməsi - onların duzluluğu və eroziyaya uğrama dərəcəsi müəyyənləşdirilir. Bitkilərin qiymətləndirilməsi meyarları - qırılmış meşələrin faizlə nisbəti və bitki növlərinin məhv olunmasına əsasən müəyyənləşdirilir. Atmosferin qiymətləndirilməsi meyarları havada olan qazların tərkibinin miqdarına görə müəyyən edilir. Suyun qiymətləndirilməsi meyarı isə suyun kimyəvi və fiziki tərkibinin dəyişməsi ilə müəyyən edilir.

Ekoloji monitorinqin təşkil edilməsi.

1. Ərazidə torpaq və bitki nümunələri yığılır, hava və su mənbələri seçilir, bitkilərin ziyanvericilər tərəfindən zədələnmə dərəcələri müəyyən olunur, kəsilmiş meşələrin sahələri hesablanır, otlaqların normadan artıq otanldığı sahələr aşkarlanır.

2. Nümunələrin yoxlanılması və təhlili, adətən, laboratoriyalarda aparılır. Lakin dünyada ekoloji vəziyyətin pisləşməsi ilə əlaqədar torpaqların, suyun, havanın və digər təbiət mənbələrinin təhlilinə ehtiyac artmışdır. Ekoloji qiymətləndirmə təşkilatlarının sayı çoxalmış, bir çox ölkədə qanunvericilik orqanları ekoloji mühiti çirkləndirən idarə və təşkilatların özlərinin məhz bu problemlərlə məşğul olması tələbini irəli sürmüşdür. Ekoloji qiymətləndirmə aparmaq üçün lazımi avadanlığa tələbat artmış,

• IV fəsil • Bioehtiyatların müxtəlifliyi və ondan istifadə •