5
V-VI əsrlərdə türklər Altay dağlarından Avropaya qədər yayılaraq indiki Şərq, Qərb, Slavyan-pravoslav sivilizasiyalarının qovuşduğu ərazilərdə məskunlaşmışlar. Türklər məskunlaşdıqları ərazilərə əvvəlki yurdlarının izlərini aparmışlar. Rusiyada və Mərkəzi Asiyada təkrarlanan coğrafi adlar bunu sübut edir.
Müzakirə edin

#### Coğrafiya və Linqvistika

Rus dilindəki coğrafi adları dəftərinizə yazın və türk mənşəli adlara uyğunluğunu müəyyən edin. Onları xəritədə göstərin.

##### Rus dilindəki coğrafi adlar

□ Байкал
□ Астрахань
□ Каракул
□ Тюмень
□ Енисей
□ Иссык-Кул

##### Türk mənşəli adlar

1. Yenisu
2. Bəygöl
3. Qaragül
4. Tümən
5. Hacı Tərxan
6. İstigöl

Türk sivilizasiyası Avropa və Asiya xalqlarına yaxınlaşmış, özündə onların bəzi xüsusiyyətlərini birləşdirmişdir. Bu proses müasir türk xalqlarının zahiri görünüşündə, din, dil, mədəniyyət və iqtisadiyyatında da öz əksini tapır.

Zahiri əlamətlərinə görə müasir türk xalqları bir-birindən fərqlənir. Türk xalqlarının bir qismi (uyğurlar, yakutlar, qırğızlar və s.) monqoloid, müəyyən bir hissəsi (qaqauzlar, karaimlər və b.) avropoid irqinin əlamətlərinə malikdirlər. Türkiyə türkləri, azərbaycanlılar, türkmanlar, tatarlar isə zahiri görünüşlərinə görə hər iki irqin əlamətlərini daşıyırlar.

Eyni ərazilərdə məskunlaşmış türk və digər xalqların dil və adət-ənənələri, şifahi xalq ədəbiyyatı, yazı mədəniyyəti də bir-birinin təsirinə məruz qalmışdır. Belə ki, rus dilində yüzlərlə türk, eləcə də türk dilində ərəb, fars, latın mənşəli sözlər indiyədək istifadə olunmaqdadır.

#### Coğrafiya və Tarix

- ##### Orxon-Yenisey

  ##### yazıları

  Türk siviliza-
  siyasının ən qədim
  abidələrindən biridir.
  Abidələr Rusiyada
  Yenisey çayının yuxarı
  axarında, Monqolustanda
  Orxon çayı sahil-
  lərindədir. Türk
  ədəbiyyatında bu yazı-
  lar “Milli vəsiyyət
  namə” hesab olunur.

##### VII əsrdə yaşamış sərkərdə

##### Kül Tiginin abidəsi.

Orxon
çayı hövzəsi

- ##### Kurqanlar

  - Altaydan Qafqaza qədər
  uzanan Böyük çölün hər yerində rast gə-
  linir. Kurqanlar bürünc, qızıl və gümüş
  bəzək əşyaları ilə zəngindir.

##### Qədim Türk arxeoloji abidələri

Dağlıq
Altayda daha rəngarəngdir, yaxşı
qorunmuşdur.

##### Müzakirə edin:

1. Türk xalqları üçün ümumi olan daha hansı yazı nümunələrini və tarixi abidələri tanıyırsınız?

• V fəsil • Qədim və müasir sivilizasiyalar •