7
Sxem və cədvəl üzrə iş

##### Bir ton əlvan metal əldə etmək üçün tələb
olunan süxur və enerji

Sxemdəki rəqəmlər əsasında ağır və yüngül əlvan metal istehsal edən müəssisələrin harada yerləşdirilməsinə aid nəticə çıxarın və cədvəli dəftərinizdə tamamlayın.

Əlvan metallar | Xammal mənbə- lərində | Enerji mənbə- lərində
Qalay |  |
Mis |  |
Sink |  |
Qurğuşun |  |
Titan |  |
Maqnezium |  |
Alüminium |  |

##### Müzakirə edin:

1. Ağır əlvan metallar yüngül əlvan metallardan hansı xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir?

İstehsal müəssisələrinin yerləşdirilməsində ərazinin təbii şəraiti mühüm rol oynayır. Faydalı qazıntıların çıxarıldığı mədənlərin iqlim şəraiti onların maya dəyərinə birbaşa təsir göstərir. Onların emal prosesi isə, əsasən, xüsusi binalarda yerləşir. Belə müəssisələrin yerləşdirilməsində ərazinin iqlim şəraiti deyil, relyef amili daha mühüm rola malikdir.

Şəkil üzrə iş

##### Müzakirə edin:

1. Təsvir edilmiş məntəqələrin hansında yaşayış məntəqəsini salmaq daha məqsədəuyğundur?
2. Hansı nöqtələrdə yaşayış məntəqəsinin yerləşdirilməsinə relyef amili mane olur?
3. Hansı məntəqədə daşqın təhlükəsi böyükdür? Fikirlərinizi əsaslandırın.

İstehsal sexləri, anbar və əlavə yardımçı binaların tikintisi üçün geniş və düzən ərazinin olması vacibdir. Tikinti üçün yollar, xammal, detallar, su, qaz kəmərləri, elektrik xətləri əsas şərtdir. İstehsal üçün vacib detalların müəssisəyə gətirilməsi və ya hazır məhsulların daşınması üçün nəqliyyat magistralları tələb olunur.

Nəqliyyatın inkişafına təsir edən amillər çoxdur. Məsələn, dağlıq ərazilərdə yamacların meyilliliyi 18-20°-dən çox olduqda dəmir yollarının çəkilməsi çətindir. Avtomobil yollarının çəkilməsində relyefdən əlavə, iqlim şəraiti də nəzərə alınmalıdır. Çünki dağlıq ərazilərdə iqlim sərtdir. Duman və şaxtalı günlərdə yollar daha təhlükəli olur.

• VII fəsil • İqtisadi-sosial həyat və onun inkişaf yolları •