2
Mətn üzrə iş

- Temza çayı İngiltərə üçün mühüm iqtisadi və nəqliyyat əhəmiyyətinə malikdir. Qabarmalar zamanı okean gəmiləri Londona qədər (mənsəbdən 64 km) gedir. London sakinləri Temza çayından hər gün 583 milyon litr içməli su istifadə edir.
- Dunay çayının uzunluğu 2850 km-dir. O, Alp, Karpat və Balkan dağlarından çoxlu sayda qollar qəbul edir. Yazda qarların əriməsi ilə əlaqədar olaraq çayın suyunun səviyyəsi qalxır. Çayın böyük nəqliyyat əhəmiyyəti vardır. Dunay - Mayn - Reyn gəmiçilik kanalı Qara dənizdən Şimal dənizinə qısa yolla çıxmağa imkan verir.

##### Müzakirə edin:

1. Siyasi xəritədən istifadə edərək Dunayın hansı Avropa ölkələrindən keçdiyini müəyyən edin.
2. Temza və Dunay çaylarının təsərrüfat əhəmiyyətini müqayisə edin.

##### Temza çayı.

London

##### Dunay çayı.

Xəritə-sxem

Hidroenerji resurslarının Fransada 92%-i, İsveçrədə 91%-i, İtaliyada 86%-i mənimsənilmişdir.

Avropanın cənub hissəsinin dağlıq relyefi, quru, isti yayı olan subtropik iqlimi çay şəbəkəsinin formalaşmasına təsir edir. Alp dağlarının yamaclarından Balkan və Pireney yarımadalarına doğru axan çayların böyük hidroenerji ehtiyatı vardır. Cənubi Avropanın iri çaylarından olan Taxo, Po və digər çaylar böyük suvarma əhəmiyyətinə malikdir.

Şərqi Avropanın çayları düzənliklərlə sakit axır, çay dərələri genişdir. Volqa, Dnepr, Don, Peçora, Ural bu regionun iri çaylanndandır. Şərqi Avropanın ən uzun çayı Volqadır. Onun üzərində kaskad, yəni ardıcıl tikilmiş su anbarları sistemi yaradılmışdır. Kaskad sistemində yaradılan xüsusi qurğular (şlüzlər) iri gəmilərin hərəkət etməsinə imkan yaradır.

Düzənlik relyefin üstünlük təşkil etməsi müxtəlif çay sistemlərini birləşdirən gəmiçilik kanallarının yaradılmasını asanlaşdırır. Gəmiçilik kanalları iki çay sistemini birləşdirməklə məntəqələr arasında yolların maksimum qısalmasına səbəb olur.

Xəritə-sxem üzrə iş

1. Volqa-Don kanalının respublikamızın iqtisadiyyatında hansı rol oynadığına dair fikirlərinizi şərh edin.
2. Bakıdan İstanbula gedən gəminin hansı su hövzələrindən keçdiyini ardıcıl yazın.

Volqa çayını Don çayı ilə birləşdirən Volqa-Don gəmiçilik kanalının rolu böyükdür. O, Xəzər hövzəsini Qara dəniz hövzəsi ilə birləşdirir. Şərqi Avropanın çayları (Volqa, Don, Peçora, Ural və s.) qışda donur, yazda isə daşır.

Avropada göllər çoxdur. Sahəsinə görə fərqlənən iri göllərdən Ladoqa və Oneqa (Rusiya), Venem, Vettern (İsveç), Sayma, İnari (Finlandiya), Balaton (Macarıstan), Boden (Almaniya), Cenevrəni (Fransa və İsveçrənin sərhədində) misal göstərmək

• III fəsil • Su ehtiyatları və onların iqtisadi əhəmiyyəti •