1

#### II dərs

#### T ə h l i l ü z r ə i ş

#### • Əsərin təhlilinə hazırlaşın.

1. Mətni oxuyun. Tapşırıqları yerinə yetirərkən ordakı fikirlərdən faydalanın.

İkinci Dünya müharibəsi illərində faşizmə qarşı mübarizə Azərbaycan poeziyasının əsas mövzusu idi. Səməd Vurğunun müharibənin başlandığı gün yazdığı:

...Bilsin ana torpaq, eşitsin Vətən,
Müsəlləh əsgərəm mən də bu gündən...
- misraları həmin dövrdə yaranan poeziyanın devizinə çevrilmişdi. Cəbhədə - döyüşçülərin qarşısında qələbəyə çağırış ruhlu şeirləri ilə çıxış edən Səməd Vurğunun “Ananın öyüdü” əsəri az bir vaxtda geniş yayılmış, həm əsgərlərin, həm də arxa cəbhədə qələbə arzusu ilə yaşayan insanların dilindən düşməmişdir. Bu şeir müharibə əleyhinə yazılmış əsərlərin 1943-cü ildə ABŞ-da keçirilən müsabiqəsində yüksək dəyərləndirilmiş, dünya ədəbiyyatında bu mövzuya həsr edilən ən qiymətli əsərlərdən biri kimi Nyu-Yorkda çap edilərək hərbçilər arasında yayılmışdır.

Vətənə sədaqət, qəhrəmanlıq, fədakarlıq hisslərinin səmimi ifadəsi şeirin sevilməsinin mühüm səbəblərindəndir.

Əsərin üzərində işlədikcə təsvir və ifadə vasitələrinin orijinallığı, zənginliyi diqqətinizi cəlb edəcəkdir. Onlardan biri də inversiyadır. "İnversiya ” latın sözüdür, mənası "yerdəyişmə ” deməkdir. Əsərin (nitqin) bədii təsir gücünü artırmaq üçün cümlədə (misrada) sözlərin qrammatik ardıcıllığının pozulmasına inversiya deyilir. İnversiya bədii ifadə vasitəsi kimi nitqin emosionallığını, estetik təsir gücünü artırır.

Geyib əsgər paltarını, silahlandı qəhrəman,
Onun polad sinəsinə sığışmadı ürəyi...
...Öz yerində olsun gərək igidin yar-yarağı,
Hər gün yeni bir zəfərlə gəlsin onun sorağı...

Azərbaycan dilinin sintaktik qaydalarına görə, xəbər cümlənin sonunda gəlməlidir. Yuxarıdakı nümunənin birinci, üçüncü misralarında xəbər misranın əvvəlində, ikinci, dördüncü misralarda isə ortada işlənmişdir. Şair qrammatik sıralanmanı qəsdən pozmaqla şeirin emosionallığını, fikrin təsir gücünü artırmışdır.

#### Araşdırın • Fikirləşin • Cavab verin

2. Əsərdə diqqəti cəlb edən başlıca problem nədir? Müəllif həmin problemin həllində nəyə üstünlük verir? Cədvəldən istifadə edin.

s.s. | Şair diqqəti hansı mühüm problemə cəlb edir? | Siz bu problem barədə nə düşünürsünüz?

3. Şeirdən nümunələr gətirməklə ana obrazını səciyyələndirin. Cədvəldən istifadə edin:

Obraz: Ana
Anaya xas olan cəhətlər | Oğluna münasibəti | Vətənə münasibəti | Şairin anaya münasibəti | Sizin anaya münasibətiniz

4. Əsgər oğul obrazı üçün səciyyəvi olan cəhətləri göstərin. Cədvəldən istifadə edin.

Obraz: Əsgər oğul
Xarakterindəki əsas cəhətlər | Ananın ona münasibəti | Şairin ona münasibəti | Sizin ona münasibətiniz