İnformasiya texnologiyaları |  | 5

Qeyd olunduğu kimi, qrafin bütün təpələrinin birləşməsi vacib deyil, ancaq qrafın istənilən iki təpəsi arasında yol varsa, onda belə qraf bağlantılı adlanır. Bəzən hər hansı təpədən çıxan til həmin təpəyə qayıdır. Belə tilə ilgək deyilir. Əgər tilin müəyyən istiqaməti varsa (məsələn, til B təpəsindən A təpəsinə deyil, A təpəsindən B təpəsinə gedirsə), belə tilə qövs deyilir. Başqa sözlə, til, sadəcə, qrafın iki təpəsini birləşdirir, qövs isə bir təpədən başlayır, o biri təpədə bitir. Bütün tilləri qövs olan qrafa yönəli qraf və ya diqraf deyilir. Yönəldilmiş qrafları yaddaşda saxlamaq üçün müəyyən dəyişikliklərlə bu üsullardan istifadə etmək olar: |

• qonşuluq siyahılarında hər bir təpə üçün ondan çıxan tillərin getdiyi təpələr saxlanılır;
• qonşuluq matrisində i-dən j-a til adjacency_matrix[i][j] == 1 deməkdir və əgər qrafda geriyə til yoxdursa, adjacency_matrix[j][i] == 0 bərabərliyi doğru olacaq;
• tillər siyahısında hər bir til [başlanğıc, son] şəklində saxlanılır.
Ağac (ağacşəkilli struktur) qrafın bir növüdür, yəni ağac heç bir dövrəsi olmayan bağlantılı qrafdır. Belə ki, ağacın istənilən iki təpəsi arasında yol var, ancaq ağacda heç bir qapalı yol yoxdur.
Qraf (şəbəkə) informasiya modelindən həyatımızın müxtəlif sahələrində geniş istifadə olunur. Məsələn, yeni salınan, yaxud mövcud yaşayış sahəsində evləri və başqa tikililəri qrafın təpələri, onlar arasındakı yolları, elektrik, su, rabitə və başqa xətləri isə qrafın tilləri kimi göstərmək olar. Belə qraf üzərində optimal nəqliyyat marşrutlarını, obyektlər arasındakı ən qısa yolları planlaşdırmaq olar.
Araşdıraq - öyrənək
Azərbaycanın yuxarıda göstərilmiş şəhərləri arasındakı məsafələri internetdən (məsələn, www.gomap.az saytından) öyrənin və onların əsasında qraf qurun. Həmin qraf üzərində Ağdaş və Şamaxı şəhərləri arasında ən qısa yolu göstərin.
Öyrəndiklərinizi yoxlayın
1. Qraf nədir və hansı elementlərdən ibarətdir?
2. Dövrəsi olmayan bağlantılı qraf necə adlanır?
3. Qraflar kompüterin yaddaşında hansı formada saxlanılır?
4. Yaşadığınız bölgənin qrafını və uyğun qonşuluq matrisini qurun.