Kompüter |  | 2

| açar sözlər • Xidməti proqramlar • Sektor (kəsim) • Cığır • Parçalanma, fraqmentlənmə • Bütünləşdirmə, defraqmentləmə |

| 8. Xidməti proqramlar. Defraqmentləmə • Proqram təminatı nədir və hansı növlərə bölünür? • Sistem proqram təminatına hansı proqramlar aiddir?

Sistem proqram təminatının mühüm hissəsini xidməti proqramlar, yaxud utilitlər təşkil edir. Onlar kompüterə xidmət göstərilməsi, qurğuların və proqramların yoxlanması və köklənməsi, texniki əməliyyatların yerinə yetirilməsi üçün nəzərdə tutulub. Bu proqramlar, adətən, istifadəçi tərəfindən idarə olunur.
Xidməti proqramların funksiyaları əməliyyat sisteminin imkanları ilə sıx bağlıdır, ona görə də xidməti proqramların bir çoxu onun tərkibinə daxildir. Ancaq müstəqil xidməti proqramlar da vardır.
Əməliyyat sistemi də daxil olmaqla kompüterdə işləyən bütün proqramlar, eləcə də onların yerinə yetirilməsindən sonra alınan verilənlər sərt diskdə saxlanılır. Buna görə də sərt disk xüsusi diqqətə layiqdir. Sərt diskə vaxtlı-vaxtında qulluq göstərilməsi kompüterin ümumi məhsuldarlığına müsbət təsir edir, ona diqqət yetirilməməsi isə kompüterin sürətini aşağı salır.
Diskdə verilənlərin saxlandığı sahənin bir hissəsinə sektor, yaxud kəsim deyilir. Diskin üst və alt üzləri var, onların hər birində dairəvi cığırlar və sektorlar var. Hər bir cığır formatlama zamanı müəyyən ölçülü (adətən, 512 bayt) sektorlara bölünür. Disklə əməliyyat zamanı oxuma/yazma

başcıqları verilmiş cığırın üzəri ilə hərəkət edə və göstərilmiş sektorun və ya sektorlar qrupunun bütün cığırlarını oxuya, yaxud yaza bilər. Beləliklə, sektor diskdə müəyyən həcmi olan ən kiçik yaddaş blokudur. Bəzən mexaniki zədələr və ya başqa səbəblərdən sərt diskin hansısa sektorları korlanır. Belə sektorlara pis sektorlar (bad sectors) deyilir və əməliyyat sistemi verilənləri saxlamaq üçün həmin sektorlardan istifadə edə bilmir. Əgər diskdəki faylın hansısa hissəsi belə sektorlarda yerləşmiş olarsa, əməliyyat sistemi onu oxuya |