Oxu • Söz ehtiyatı

Perqament düzəltmək üçün müxtəlif heyvan dәrilərindən istifadə olunurdu. Bir yazı materialı kimi dəri papirusa nisbətən daha bahalı idi; o, çətin başa gəlir, çox vaxt tələb edirdi. Lakin perqament daha uzunömürlü material idi. Ona görə də dəridən hətta kağız ixtira olunduqdan sonra da kitabçılıqda, xüsusən cildləmədə istifadə olunurdu.

Perqament üzərində yazılmış ən möhtəşəm abidələrdən biri atəşpərəstlərin müqəddəs kitabı sayılan “Avesta” idi. Bu kitab 12000 perqament üzərində yazılmışdır. Təəssüf ki, Makedoniyalı İskəndərin İrana hücumu zamanı “Avesta” yandırılaraq məhv edilmişdi.

Azərbaycan kitabçılıq tarixində də perqament xüsusi yer tutur. Hazırda Azәrbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Əlyazmalar İnstitutunda VIII әsrdә gözәl xәtlә dәri üzәrindә yazılmış “Quran” surәsi mühafizә edilir. Tәbriz kitabxanasında saxlanılan perqament kitablardan biri xanı balığı dәrisindә yazılmış “Quran” nüsxәsidir.

İpək

Miladdan əvvəl III minillikdə Çində baramadan ipək hazırlamağın yolu kəşf edildi. İlk dövrlərdə ipək, sadəcə, zərif geyimlər üçün parça kimi istifadə olunurdu. Lakin bir müddətdən sonra Yaxın Şərq ölkələrində bu parçadan yazı materialı kimi də istifadə olunmağa başladı.

Məlum olduğu kimi, Çindən Avropaya gedən İpək yolu Azərbaycandan keçirdi. Miladdan əvvəl II әsrdәn başlayaraq Çindәn gələn karvanlar hər il Azərbaycana minlərlə ton ipәk parça gətirirdi. Azərbaycan xəttatlarının ən çox istifadə etdikləri yazı materiallarından biri də ipək parça idi. Müәlliflәr vә xәttatlar onların üstünü yazandan sonra ipək səhifələri üst-üstә yığıb cildçiyә verәrdilәr. Nizami Gәncәvinin əsərlərində oxuduğumuz bir çox misralar həmin dövrdə ipәk parça üzәrindә tuşla yazının geniş yayıldığını göstərir: “...Yazırdı ipәyә qara müşk ilә”. “...Müşk ilә süslәnmiş ipәk mәktubu üç yerindәn öpüb açdı”. “...İpәk üzәrindә yazmaqdan katiblər yorğun düşdülәr”. “...Gözәl bir ipәyә bürünüb әsәr”. | Söz boğçası • delta • bürmələmək • müşk • süslənmək • tuş

“Azərbaycanda nəşriyyat işi” kitabından

| Söz ehtiyatı

| ç |  | “Papirus” sözünün izahına baxaraq “perqament” sözünü izah edin.