Oxuyub-qavrama • Yazı

2 | a |  | Oxuduğunuz mətnləri “Qədimdə yazı materialları” adı altında birləşdirsəydiniz, mətnin giriş hissəsində nə yazardınız?

| Diqqət et Mətnin müəyyən strukturu olur. Dəqiq düşünülmüş struktur mətnin rahat qavranılmasına kömək edir, fikirlərin təkrar olunmasının qarşısını alır. Məsələn, bu fəsildə oxuduğunuz mətnlər aşağıdakı struktura uyğun tərtib olunub: 1. Yazı materialının ixtirası; 2. Dünyada həmin yazı materialından istifadə; 3. Azərbaycanda bu yazı materialından istifadə ilə bağlı məlumatlar.

| b |  | Aşağıda “Kağızın ixtirası” mövzusunda məlumatlar verilmişdir. Bu məlumatları “Diqqət et” rubrikasında verilmiş plana uyğun sıralayın.

A

Avropa xalqları arasında kağız istehsalını ilk olaraq ispanlar mənimsəmişlər. İtaliyada kağız istehsalına 1154-cü ildə başlandı. Daha sonra İngiltərədə və Almaniyada kağız fabrikləri quruldu.

B

XIV əsrdə Azərbaycan alimi və dövlət xadimi Fəzlullah Rəşidəddin kağız fabriki tikdirmişdi. Burada istehsal olunan kağız “Təbriz kağızı” adı ilə şöhrət qazanmışdı.

C

Kağızın Çində ixtira edilməsi təsadüfi deyildi. Əvvəla, Çin lap qədim zamanlardan öz yazı və kitab mədəniyyəti ilə məşhur idi. İkincisi, bu ölkədə ipəyin ixtirası sonradan müxtəlif bitki liflərindən kağızın alınmasına yol açmışdı.

Ç

751-ci ildə Tyan-Şan dağları ətəyində baş vermiş döyüşlər zamanı ərəblər bir neçə çinlini əsir almışdılar. Onların arasında kağız ustaları var idi. Ərəblər onlardan kağız istehsalının sirlərini öyrəndilər.

D

Kağız Çində ixtira olunmuşdur. Onun ixtiraçısı və ixtira olunduğu il dəqiq bilinir: imperator sarayının məmuru Tsay Lun, Miladdan sonra 105-ci il.

E

IX əsrin sonu – X əsrin əvvəllərində Azərbaycanın Xunəc şəhərində kağız fabriki fəaliyyət göstərmişdir. Sonradan bu şəhər Kağızkunan adlandırılmışdır.

| Yazı

| c |  | Mətn üçün giriş və sonluq hissələr düşünüb yazın. • Girişdə bəşər tarixində mövcud olan yazı materialları haqqında qısa məlumat verin və onların arasında kağızın xüsusi rolunu və üstünlüklərini qeyd edin. • Sonluqda kağızın dünya mədəniyyətində, elm və təhsilin inkişafında rolunu qeyd edin.