Oxu (qeyri-bədii mətn)

*** Miladdan əvvəl IV minillikdə Qədim Misir xalqı öz yazı sistemini yaratdı. Misir yazısı yüzlərcə heroqlifdən ibarət idi. Bəzi heroqliflər sözü (anlayışı), bəziləri isə səsi ifadə edirdi. İdeoqrafiya adlanan bu yazı sistemində piktoqrafiya elementləri də var idi. Belə ki, bir çox heroqliflər insan, heyvan, bitki və səma cisimlərinin şəkillərindən ibarət idi. Lakin piktoqramlardan fərqli olaraq, heroqliflər həm də mücərrəd anlayışları ifadə edirdi. Piktoqrafik yazıda günəş şəkli günəşi, quş şəkli quşu, arı şəkli arını bildirirdi. |

| Lakin ideoqrafik yazıda günəş “istilik”, quş “uçmaq”, arı isə “əməksevərlik” anlayışını ifadə edirdi. İdeoqrafiya yunanca “idea” (fikir, anlayış) və “grapho” (yazıram) sözlərindən yaranmışdır. Bu yazıdakı hər bir işarə isə ideoqram adlanır. İdeoqrafiya yazı sistemini mənimsəmək asan deyildi. Bunun üçün illərlə vaxt sərf etmək lazım idi. Ona görə də Misirdə oxumaq və yazmaq xüsusi peşə sayılırdı. Bu, dövrünə görə şərəfli və gəlirli bir iş idi. Miladdan 2000 il öncə çinlilər də heroqlif yazısı yaratdılar. Onlar bu gün də həmin yazı sistemindən istifadə edirlər. Çin heroqlif yazısında minlərlə işarə vardır.

*** Miladdan əvvəl III minilliyin əvvəllərində şumerlilərin istifadə etdikləri yazı mixi yazı adlanırdı. Mixi yazını gil lövhəciklər üzərində mismarla yazırdılar. Bu lövhəcikləri günəş şüaları altında qurudurdular. Mixi yazıda minə yaxın işarədən istifadə olunurdu. Hər bir işarə bir neçə cızıqdan ibarət olub bütöv sözü, ya da hecanı göstərirdi. Sonralar mixi yazı təkmilləşdirildi. Bu yazıdan Assuriya və Urartu dövlətlərində də geniş istifadə olunurdu. Piktoqramdan fərqli olaraq, heroqliflərlə və mixi yazı vasitəsilə fikri daha dəqiq ifadə etmək olurdu. Tarixi fakt Sonuncu Assuriya padşahı Aşşurbanipal yaxşı təhsil görmüş hökmdar idi. Onun əmrinə əsasən mixi yazı ilə tərtib olunmuş çoxlu gil “kitablar” bir yerə toplandı. Aşşurbanipalın kitabxanası dünyada ilk kitabxana hesab olunur. |