Dil qaydaları

| Qeyri-müəyyən yiyəlik hal

3 | a |  | “Çörək muzeyi” və “çörəyin ətri” ifadələrindəki çörək sözü ismin hansı halındadır?

Yadda saxla
Yiyəlik halda olan sözlər, adətən, ismi birləşmənin asılı tərəfi olur: pəncərənin şüşəsi, məktəbin direktoru.
Bu ismi birləşmələrin asılı tərəfi şəkilçisiz də işlənə bilər: pəncərə şüşəsi, məktəb direktoru.
Birinci halda söz birləşməsi müəyyənlik, konkretlik, ikinci halda ümumilik, qeyri-müəyyənlik bildirir. Müqayisə et:
pəncərənin şüşəsi – konkret bir pəncərəyə bərkidilmiş şüşə,
pəncərə şüşəsi – pəncərə düzəltmək üçün istifadə olunan şüşə.

Beləliklə, ismin yiyəlik halı iki cür olur: | 1. müəyyən yiyəlik hal 2. qeyri-müəyyən yiyəlik hal

| b |  | Hansı cümlələrdə birləşmələrin birinci tərəfini müəyyən yiyəlik halda da işlətmək olar? 1. Əsgərlər qala qapısının qarşısında keşik çəkirdilər. 2. Bağçadakı alma ağacı yenicə çiçəkləyirdi. 3. İstirahət günləri dostlarımla gəzintiyə çıxıram. 4. Balıq yağı çox xeyirlidir.

| c |  | Hansı birləşmələrdə tərəflər arasına sözlər artırmaqla mürəkkəb söz birləşmələri yaratmaq olar? dağın zirvəsi, meyvə şirəsi, şəhərin küçələri, sinif rəhbəri, dost köməyi, qızın saçları, həyat dərsi, kəpənəyin qanadları

Yadda saxla
Asılı tərəfi yiyəlik halda olan ismi birləşmələrin əsas tərəfi mənsubiyyət şəkilçisi qəbul edir: dünya rekordu, şəhərin mərkəzi.

| ç |  | Hansı cümlələrdə fərqləndirilmiş ismi birləşmənin asılı tərəfi yiyəlik haldadır? 1. a. Qızın barmağındakı qızıl üzük hamının diqqətini cəlb etmişdi. b. Dağın ətəyində yeni qızıl yatağı aşkar edilmişdir. 2. a. Azərbaycanda ipək istehsalı qədim dövrlərdən geniş yayılmışdır. b. İpək kəlağayı Azərbaycan qadınlarının ən sevimli baş örtüyüdür.

| d |  | Verilmiş sözləri həm müəyyən, həm də qeyri-müəyyən yiyəlik halda işlətməklə söz birləşmələri yaradın. Həmin birləşmələrlə cümlə qurun. həkim, qonaq, çiçək, dəniz, nağıl, dəftər, təyyarə, əmək, cümlə, ayaq