1801-ci ildə fransızlar Misir uğrunda gedən döyüşlərdə ingilis ordusuna məğlub oldular. Onların Misir səfərində ələ keçirdikləri bütün qənimət, o cümlədən Rozetta daşı ingilislərə təhvil verildi.

1802-ci ildə Rozetta daşı Britaniya muzeyinə verildi. Bir çox alimlər daşın üzərindəki yazıların sirrini açmağa çalışdılar. Lakin qədim yunan dilində yazılmış mətni oxumaq mümkün olsa da, heroqliflərin sirrini açmaq heç kəsə müyəssər olmadı.

İllər keçdi. Rozetta daşı onun sirrini açacaq insanın yolunu gözləməkdə idi...

* * *

1822-ci ilin sentyabr ayı... Paris... Kitab rəflərindən divarları görünməyən bir otaqda masanın üstünə qədim yazılarla dolu papiruslar səpələnmişdi. 32 yaşlı tarixçi-şərqşünas və linqvist Jan Fransua Şampolyon neçə gün idi ki, nə doyunca yatır, nə də vaxtlı-vaxtında yemək yeyirdi. O, Rozetta daşının yazısı üzərində baş sındırırdı... Şampolyonun uşaq yaşlarından qədim dillərin öyrənilməsi və araşdırılmasına böyük marağı var idi. 16 yaşında ikən o artıq on iki dil bilirdi. Gənc alim 19 yaşında tarix üzrə professor adını almışdı. Alim əvvəlcə hər bir heroqlifin bir səsi bildirdiyini əsas götürərək bu işarələrin sirrini açmağa cəhd etdi. Amma mətni bu yolla oxumağa müvəffəq olmadı. Onda |

qərara gəldi ki, araşdırmalarını “bir işarə – bir söz” prinsipi ilə davam etdirsin. Lakin bu da öz nəticəsini vermədi.

Şampolyonun özünə inamı sarsılmışdı. O, masanın arxasından qalxdı. Otaqda yeyin addımlarla gəzişməyə başladı. Əsəbləri gərilmişdi, beynində bütün mümkün variantları analiz edirdi. Birdən addımlarını yavaşıtdı. Masaya yaxınlaşdı. Qədim yunan dilindəki yazının tərcümə olunmuş mətninə bir daha diqqətlə baxdı. Bəlkə də, yüzüncü dəfə onu nəzərdən keçirdi. Çox güman ki, Rozetta daşı üzərində Qədim Misir və yunan dillərində yazılmış mətnlər məzmunca eyni idi. Amma işarələrin mənasını bilmirsənsə, bunun nə faydası?! | Söz boğçası • papirus • istehkam • qərargah • şərqşünas • linqvist • təyinat • müyəssər olmaq

Birdən Şampolyonun ağlına bir fikir gəldi: “Bəlkə, qədim misirlilərin yazısında hər bir heroqlifin iki təyinatı var? Bəlkə, heroqliflər bəzən bütöv sözü, bəzi məqamlarda isə yalnız bir hərfi ifadə edir?” Şampolyon daha bir şey xatırladı: yəhudi və ərəb əlifbalarında sait səsləri bildirən hərflər yoxdur. Ola bilər ki, Qədim Misir yazılarında da belədir.