2-ci fəsil | Hökmdarlar və alimlər

1 | a |  | Sizcə, ölkənin elm, mədəniyyət mərkəzinə çevrilməsində dövlət adamlarının rolu nədədir? Hülakü xan və Nəsirəddin Tusi Monqol yürüşləri dedikdə gözümüzün önündə xarabazara çevrilən kəndlər, şəhərlər, dağıdılan mədəniyyət abidələri canlanır. Lakin bir çox monqol sərkərdələrindən fərqli olaraq, Hülakü xanın adı tarixə elmin, mədəniyyətin himayədarı kimi düşüb. O, ilk monqol hökmdarı Çingiz xanın nəvəsidir. Yaxşı təhsil almış Hülakü xan başa düşürdü ki, bir dövləti qoruyub-saxlamaq və gücləndirmək üçün yalnız ordunun gücünə arxalanmaq olmaz. Bu səbəbdən də ensiklopedik biliklərə sahib məşhur alim Nəsirəddin Tusini şəxsi məsləhətçisi təyin etmişdi.
Hülakü xan Marağa şəhərini tutduqdan sonra onu yenidən qurdu və abadlaşdırdı. Tezliklə bu şəhər Hülakü xanın yaratdığı və ilk hökmdarı olduğu Elxanilər dövlətinin paytaxtına çevrildi. Lakin Elxanilər hökmdarı bunlarla da kifayətlənmədi. Marağanı öz dövrünün elm və mədəniyyət mərkəzinə çevirmək qərarına gəldi. Onun əmri ilə dünyanın bir çox ölkələrindən sənətkar ailələri, elm adamları Marağaya dəvət edildi. Bundan başqa, Hülakü xan ələ keçirdiyi bir çox şəhərlərin məşhur kitabxanalarını paytaxta köçürtdü. Hülakü xan elmə böyük maraq göstərdiyindən |
Nəsirəddin Tusiyə rəsədxana qurmağı tapşırdı. O, ələ keçirdiyi ölkələrdəki mülklərin icarəsindən və satılmasından əldə edilən pulların idarə olunmasını alimə həvalə etdi. Elə rəsədxananın tikintisinə çəkilən xərclər də həmin pullar hesabına ödənildi. Bundan başqa, rəsədxanada çalışan yüzdən artıq alimə ömürlük maaş kəsildi. Marağa şəhərində Şərqin ilk rəsədxanasının inşasına 1259-cu ildə başlanılmışdı. Lakin 1265-ci ildə Hülakü xan vəfat etdiyindən tikinti işlərinin tamamlandığını görmək ona nəsib olmadı. Onun yerinə taxta çıxan oğlu Abaqa xan rəsədxananın inşasını sona çatdırdı. Tikintisi 1270-ci ildə başa çatan rəsədxana qısa vaxtda böyük bir elm ocağına çevrildi. Burada astronomiya ilə
yanaşı, tibb, kimya, riyaziyyat, həndəsə və s. sahələrə aid tədqiqatlar aparılırdı. Rəsədxanada kitabxana və məktəb də fəaliyyət göstərirdi. Təkcə Bağdad kitabxanasından 500 minə yaxın kitab gətirilərək rəsədxananın kitabxanasına təhvil verilmişdi. | Söz mücrüsü • xarabazar • abadlaşdırmaq • rəsədxana • nəsib olmaq • maaş kəsmək • icarə