4-cü fəsil | Bir filmin izi ilə

1 | a |  | Üzeyir Hacıbəyli haqqında nə bilirsiniz? • Böyük bəstəkarın hansı musiqi əsərlərini tanıyırsınız? • Üzeyir Hacıbəyli Azərbaycan musiqi tarixində hansı ilklərə imza atıb?
| b |  | Oxuyacağınız mətnin başlığında adı çəkilən əsər haqqında nə bilirsiniz? • Bu əsərin adı söz birləşməsi, yoxsa cümlə şəklindədir? • Həmin ifadədə son sözün qrammatik xüsusiyyətlərini şərh edin. • İfadənin mənası, işlənmə yeri haqqında təxminlərinizi söyləyin.
| Üzeyir Hacıbəyli (1885–1948)

|  |  | Dünyanı fəth edən “Arşın mal alan”
Dahi bəstəkarın məşhur əsəri “Arşın mal alan” Üzeyir Hacıbəylinin üçüncü musiqili komediyasıdır. Əsərdəki hadisələr Şuşada baş verir. Bəstəkar uşaqlıqda şahidi olduğu hadisələri təsvir etmişdir. Keçmişdə küçə alverçiləri məhəllələrdə arşınla ölçülən müxtəlif parçalar satırdılar. Onlar müştəriləri cəlb etmək üçün “Arşın mal alan” deyə çağırırdılar. Əsərin qəhrəmanı Əsgər bəy də əlində arşın ev-ev gəzərək xanımlara parça təklif edir və günlərin bir günü rast gəldiyi bir xanıma – Soltan bəyin qızına aşiq olur. 1913-cü il... Üzeyir Hacıbəyli bu əsəri 1913-cü ildə – Peterburqda təhsil alarkən yazmışdır. O, yaxın dostları – aktyor Hüseynqulu Sarabski və bəstəkar Müslüm Maqomayevə məktubunda yazırdı ki, çox maraqlı bir əsər üzərində işləyir və inanır ki, bu əsər böyük uğur qazanacaq. | Sözlərin izahı Arşın – 0,71 metrə bərabər uzunluq ölçü vahidi; parçaları ölçmək üçün həmin uzunluqda olan çubuq. Bu maraqlıdır “Arşın mal alan” operettası 1915-ci ildə Tiflisdə eyni gündə dörd yerdə, dörd dildə – Azərbaycan, rus, gürcü və erməni dillərində səhnələşdirilmişdi. Bundan sonra əsər yalnız Azərbaycanda deyil, bütün Qafqazda xeyli məşhurlaşdı. Şəhərlərdə bu adda kafelər, restoranlar, dükanlar açıldı.
1913-cü il oktyabrın 25-də Bakıda Tağıyevin Teatrında (hazırkı Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrı) “Arşın mal alan” operettasının premyerası baş tutdu. Əsgər rolunu Hüseynqulu Sarabski, Gülçöhrə rolunu Əhməd bəy Ağdamski ifa edirdi. Tamaşanın dirijoru Müslüm Maqomayev idi.