Beləliklə, razılaşma əldə edildi. Alfredlə Samuelin əməkdaşlığı məhsuldar oldu. Məlum oldu ki, Alfred çox ağıllı və bacarıqlı gəncdir. Bu gün Morzenin adı ilə bağlı olan teleqraf aparatının bir çox elementlərini, məsələn, kağız lent üzərində çap mexanizmini məhz Alfred düşünüb tapmışdı. Bundan başqa, o, Morzenin təklif etdiyi kod sistemini dəyişdi. Çünki ilkin variantda kodlar çox mürəkkəb və uzun idi: kiçik bir xəbəri deşifrə etmək üçün bir neçə səhifə doldurmaq lazım gəlirdi. Alfred Veyl Morzenin işarələr sistemini sadələşdirdi, bütün hərflərin və rəqəmlərin kodlarında yalnız iki işarədən – nöqtə və tiredən istifadə etdi, yəni daha yaddaqalan əlifba hazırladı. O, araşdırma apararaq ingilis dilində hərflərin işlənmə tezliyini müəyyən etdi. Tezliyi yüksək olan hərflərin kodlarında daha az elementdən istifadə etdi. Bunun nəticəsində Morze əlifbası ilə yazışma sürətli oldu.

1865-ci ildə isə Morze və Veylin hazırladığı kod sistemi Parisdə Beynəlxalq Teleqraf İttifaqı tərəfindən beynəlxalq teleqraf dili kimi qəbul olundu. Həmin vaxtdan əlifbaya çox az əlavələr edilib. Sonuncu dəfə 2004-cü ildə Beynəlxalq Elektrik Rabitəsi İttifaqı buraya nöqtə-tire-tire-nöqtə-tire-nöqtə (. – – . – .) “işarəsi” daxil edib. Həmin “işarədən” internet ünvanları ötürülərkən @ işarəsini qeyd etmək üçün istifadə olunur.

Beləliklə, əslində, “Veyl-Morze əlifbası” adlandırılmalı olan kod sistemi bütün dünyada “Morze əlifbası” kimi tanındı. Çünki Morze və Veyl arasındakı razılaşmaya əsasən teleqraf və onunla bağlı bütün ixtiraların patenti Samuel Morzenin adına alındı. |  | Sözlərin izahı Deşifrə - şifrələnmiş (kodlaşdı- rılmış) informasiyanın oxunması. Patent - ixtiraçının müəlliflik hüququnu təsdiq edən sənəd, şəhadətnamə.

Nə anladın?

| c |  | Suallara cavab verin. 1. Samuel Morze teleqraf aparatını nə vaxt sınaqdan çıxarıb? 2. Alfred Veylin Morze əlifbasının inkişafına töhfəsi nə idi? 3. Beynəlxalq Teleqraf İttifaqı Morze əlifbasını nə vaxt qəbul etmişdir? 4. 2004-cü ildə Morze əlifbasında hansı dəyişiklik edilmişdir?

Düşün və cavab ver

| ç |  | Mətnə istinad etməklə cümlələri tamamlayın. 1. Samuel Morze teleqraf aparatı üzərində işini Alfred Veyllə davam etdirdi, çünki ... . 2. Kod sistemi bütün dünyada “Morze əlifbası” kimi tanındı, çünki ... .