9
Fermada gün ərzində sağılan süd hər birinin tutumu 40 l olan 50 bidona töküldü.
a) Gün ərzində sağılan süd tutumu 2 dəfə kiçik olan bidonlara yığılarsa, bidonların sayı necə dəyişər?
b) Bidonların tutumu ilə onların sayı düz, yoxsa tərs mütənasibdir?
c) Mütənasiblik əmsalını tapın və mənasını izah edin.
d) Bidonların sayının (n) onların tutumundan (m) asılılıq düsturunu yazın.
e) m = 20; 25; 50 olduqda düstura əsasən n-in qiymətini tapın.
10
Hansı kəmiyyətlər düz, hansılar tərs mütənasibdir?
a) Müəyyən sayda karandaşın ümumi məbləği ilə bir karandaşın qiyməti.
b) Sahəsi sabit qalmaqla düzbucaqlının eni ilə uzunluğu.
c) Eyni məsafəni qət etmək üçün avtomobilin sürəti ilə tələb olunan zaman.
d) Düzbucaqlının eni sabit qalmaqla sahəsi ilə onun uzunluğu.
Tərs mütənasib asılılığın qrafiki
Tərs mütənasib kəmiyyətlər arasındakı asılılığı cədvəl və ya qrafiklə təsvir etmək olar. Məsələn, bayram tədbiri üçün 12 rəngli bayraq düzəltmək tələb olunur. Hər şagird bərabər sayda bayraq düzəldərsə, şagirdlərin sayı (x) ilə onların hər birinin düzəltdiyi bayraq sayı (y) tərs mütənasib olar. Bu asılılığa uyğun cədvəl tərtib edilir və qrafik qurulur.
Tərs mütənasib kəmiyyətlərin uyğun qiymətlərinin hasili sabitdir və mütənasiblik əmsalına bərabərdir.
1 · 12 = 2 · 6 = 3 · 4 = 4 · 3 = 6 · 2 = 12 · 1 = 12
Mütənasiblik əmsalı k = 12 olduğu üçün y-in x-dən asılılıq düsturunu belə yazmaq olar:
Tərs mütənasib asılılığın qrafiki üzərindəki nöqtənin x koordinatı böyüdükcə y koordinatı kiçilir və tərsinə, x koordinatı kiçildikcə y koordinatı böyüyür.
Bir kəmiyyətin qiyməti 2 vahid artanda digəri 2 vahid azalırsa, bu kəmiyyətlər arasındakı
asılılığa tərs mütənasib asılılıq demək olarmı? Nümunələr göstərməklə izah edin.