2.7.
Tərs mütənasib asılılıq
Samir cibindəki pula qiyməti 60 qəpik olan 10 dəftər ala bilər.
• Karandaş dəftərdən 2 dəfə ucuz olarsa, Samir neçə karandaş ala bilər?
• Qələm dəftərdən 5 dəfə baha olarsa, Samir neçə qələm ala bilər?
• Malın qiyməti artdıqca Samirin ala biləcəyi malın sayı necə dəyişir?
• tərs mütənasib
Tərs mütənasib kəmiyyətlər
Maşın 360 km məsafəni 60 km/saat sürətlə gedərsə, mənzilbaşına 6 saata çatar. Maşın eyni məsafəni 2 dəfə çox (2 · 60 km/saat = 120 km/saat) sürətlə gedərsə, yola 2 dəfə az zaman sərf edər. Sürət neçə dəfə artarsa, verilən məsafəni qət etmək üçün sərf edilən zaman bir o qədər dəfə azalar. Bu halda deyirlər ki, məsafə dəyişmədikdə sürət və bu məsafəni qət etməyə sərf olunan zaman tərs mütənasibdir..
Bir kəmiyyət bir neçə dəfə artdıqda (azaldıqda) digər kəmiyyət bir o qədər dəfə azalarsa (artarsa), bu kəmiyyətlər tərs mütənasib kəmiyyətlər adlanır.
• Tərs mütənasib kəmiyyətlərin uyğun qiymətləri hasili sabitdir.
Sürət (km/saat) · Zaman (saat) = 60 · 6 = 120 · 3 = 180 · 2 = ...
1
Qatar iki məntəqə arasındakı məsafəni sabit sürətlə qət etdi. Qatarın sürəti a) 2 dəfə çox; b) 3 dəfə az olsa, eyni məsafəni getməyə sərf olunan zaman necə dəyişər?
2
Cədvəldə sahəsi 24 vahid kvadrat olan düzbucaqlıların tərəflərindən biri verilib.
• Cədvəli tamamlayın.
• Düzbucaqlının eni a) 2 dəfə artarsa; b) 3 dəfə artarsa, uzunluğu necə dəyişər?

Eni (b) | 1 |  | 3 | 4 |  |  | 24
Uzunluğu (a) |  | 12 |  |  | 4 | 2 |

• Düzbucaqlının eni a) 2 dəfə artarsa; b) 3 dəfə artarsa, uzunluğu necə dəyişər?
3
Cədvəldə verilmiş x və y dəyişənlərinin tərs mütənasib olub-olmadığını müəyyən edin.
a)

x | 1 | 2 | 3 | 6
y | 60 | 30 | 20 | 10

b)

x | 2 | 3 | 4 | 8
y | 8 | 12 | 16 | 32

c)

x | 3 | 4 | 9 | 18
y | 12 | 9 | 4 | 2

4
Cədvəldə müəyyən məbləğə alınan malın miqdarı (y) və bir vahidinin qiyməti (x) verilib. Cədvəli tamamlayın.
a)

Qiymət, x (manat) | 1 |  | 3 | 4
Say, y (ədəd) |  | 8 | 12 |

b)

Qiymət, x (manat) | 4 | 6 | 8 |
Kütlə, y (kq) |  | 8 |  | 4