5
Tənasüb qurub həll etməklə suallara cavab verin.

NÜMUNƏ Bir əkin sahəsini gücləri eyni olan 8 traktor 9 saata şumlayır. 3 belə traktor əkin sahəsini neçə saata şumlayar?
Həlli | Açıqlama
| Əkin sahəsi dəyişmədiyindən traktorların sayı ilə hər traktorun iş saatları tərs mütənasibdir. Oxların əks istiqamətdə olması kəmiyyətlərin tərs mütənasib olduğunu göstərir. Uyğun tənasüb qurulur. Tənlik həll edilir. 3 traktor sahəni 24 saata şumlayar.

a) Alıcı 1 kiloqramının qiyməti 2 manat olan pomidordan 3 kq ala bilər. O, eyni pula 1 kiloqramının qiyməti 1,5 manat olan pomidordan nə qədər alar?
b) Yem ehtiyatı 60 inəyə 30 günə çatır. Bu yem ehtiyatı 90 inəyə neçə günə çatar?
c) Boş hovuz 2 eyni nasosla 6 saata dolur. Bu hovuz 3 belə nasosla neçə saata dolar?
6
Müəyyən yükü daşımaq üçün hərəsi 6 t yük götürən 12 maşın lazımdır. Bu yükü hərəsi 9 t yük götürən 8 maşınla daşımaq olarmı?
7
Müəyyən sayda detal 6 eyni dəzgahda 4 saata hazırlanır.
a) 3 dəzgahda həmin sayda detalları neçə saata hazırlamaq olar?
b) Eyni sayda detalı 2 saata hazırlamaq üçün neçə dəzgah lazımdır?
Tərs mütənasib kəmiyyətlərin uyğun qiymətlərinin hasili sabitdir. Bu sabitə mütənasiblik
əmsalı deyilir. Tərs mütənasib kəmiyyətlərdən birinin qiymətini x ilə, digərinin uyğun qiymətini y
ilə, mütənasiblik əmsalını k ilə işarə etsək, x · y = k olar.
Buradan tərs mütənasib asılılığın düsturu alınır.
Tərs mütənasib kəmiyyətlərdən heç birinin qiyməti sıfra bərabər ola bilməz.
8
x və y tərs mütənasib kəmiyyətlərdir. Verilən şərtə görə mütənasiblik əmsalını müəyyən edin və y-in x-dən asılılıq düsturunu yazın.

NÜMUNƏ x = 2 olduqda y = 3
Həlli | Açıqlama
2 ∙ 3 = k k = 6 x · y = 6 və ya y = 6 x | x · y = k düsturunda x və y-in verilmiş qiymətləri yerinə yazılır və mütənasiblik əmsalı (k) tapılır. y-in x-dən asılılıq düsturu yazılır.

a) x = 4 olduqda y = 2
b) x = 3 olduqda y = 4
c) x = 6 olduqda y = 3
Bölmə 2 • Nisbət. Tənasüb. Faiz