3.1.
Tam ədədlər
Səbinə qış günlərinin birində gün ərzində iki dəfə havanın temperaturunu ölçdü. O, termometrdə gündüz 4°C, gecə isə –2°C olduğunu gördü. Səbinənin fikrincə, gecə temperatur gündüzə nəzərən 2°C aşağı düşüb. Sizcə, onun fikri doğrudurmu?
• tam ədədlər
• müsbət ədədlər
• mənfi ədədlər
• əks ədədlər
Müsbət və mənfi tam ədədlər
Kəmiyyətlərin sıfırdan kiçik qiymətlərini ifadə etmək üçün mənfi ədədlərdən istifadə edilir. Məsələn, dəniz səviyyəsini 0 qəbul etməklə qaranquşun uçduğu hündürlüyü +20 m, balığın üzdüyü dərinliyi isə –15 m kimi yazmaq olar.
“+” işarəsi ilə yazılan ədədlər müsbət, “−” işarəsi ilə yazılan ədədlər isə mənfi ədədlərdir. Məsələn, +3 “müsbət üç”, −3 isə “mənfi üç” kimi oxunur. Adətən, müsbət ədədlər işarəsiz yazılır: +3 = 3.
• Ədəd oxunda müsbət ədədlər sıfırdan sağda, mənfi ədədlər isə sıfırdan solda yerləşir.
Müsbət ədədlər sıfırdan böyük, mənfi ədədlər isə sıfırdan kiçikdir.
• Ədəd oxunda sıfırdan əks tərəflərdə və eyni məsafədə yerləşən ədədlər əks ədədlər adlanır. Məsələn, +3 ədədinin əksi −3 ədədi, yaxud −3 ədədinin əksi +3 ədədidir. Belə ədədlərə həmçinin qarşılıqlı əks ədədlər deyilir. Bəzən işarələrinə görə fərqləndirmək üçün ədədlər işarəsi ilə birlikdə mötərizədə yazılır: (−3), (+3).
−(−3) = +3 = 3, yəni –3 ədədinin əksinin 3-ə bərabər olduğunu necə izah etmək olar?
1
Fikirlərə uyğun ədədi müəyyən edin. Bu hallar üçün 0 nöqtəsinin mənasını izah edin.
a) Təyyarə dəniz səviyyəsindən 1200 m hündürlükdə uçur.
-1200
1200
b) Havanın temperaturu 6°C şaxtadır.
-6
6
c) Aylıq xərc 750 manat təşkil edir.
-750
750
d) Delfin dəniz səviyyəsindən 300 m dərinlikdə üzür.
-300
300
e) Maşın yeraltı avtodayanacağın 2-ci qatında dayanıb.
-2
2