Mürəkkəb ədədin sadə vuruqlara ayrılışı
Mürəkkəb ədədi sadə vuruqlara ayırmaq bu ədədi sadə ədədlərin hasili şəklində göstərmək deməkdir. İxtiyari mürəkkəb ədədi sadə vuruqların hasili şəklində göstərmək olar.
Bunun üçün əvvəlcə verilən ədədin 2-yə bölünüb-bölünmədiyi yoxlanılır. Ədəd 2-yə bölünürsə, bölmə əməli yerinə yetirilir. Alınan qismət 2-yə bölünürsə, bölmə əməli davam etdirilir. Qismət və ya verilən ədəd 2-yə bölünmürsə, növbəti sadə ədədə (3, 5, 7 və s.) bölünüb-bölünmədiyi yoxlanılır. Qismət 1 alınana qədər bölmə əməli yerinə yetirilir. Bölmə əməllərində iştirak edən bütün sadə bölənlərin hasili verilmiş ədədə bərabərdir. Bu qayda ilə istənilən mürəkkəb ədədi sadə vuruqların hasili şəklində göstərmək olar.
• Mürəkkəb ədədin sadə vuruqların hasili şəklində yazılışına ədədin sadə vuruqlara ayrılışı deyilir.
• Ədədin sadə vuruqlara ayrılışını şaquli xətt çəkib ayırmaqla və ya vuruqlar ağacı ilə təsvir etmək olar. Məsələn, 48 ədədini sadə vuruqlara belə ayırmaq olar.
Xətlə ayırma
Vuruqlar ağacı
48 ədədinin sadə vuruqlara ayrılışı belədir:
48 = 2 · 2 · 2 · 2 · 3
48 ədədinin müxtəlif sadə vuruqları 2 və 3 ədədləri olduğu üçün onun sadə vuruqlara ayrılışını qüvvətdən istifadə etməklə belə yazmaq olar.
48 = 24 · 31
Hər bir mürəkkəb ədədin sadə vuruqlara ayrılışı, bu ayrılışda vuruqların ardıcıllığı nəzərə
alınmazsa, yeganədir.
8
Hansı hasil müəyyən ədədin sadə vuruqlara ayrılışıdır?
a) 2 ∙ 2 ∙ 3 ∙ 3
b) 2 ∙ 3 ∙ 3 ∙ 6
c) 2 ∙ 2 ∙ 2 ∙ 3
d) 23 ∙ 32 ∙ 51
e) 2 ∙ 2 ∙ 3 ∙ 10
f) 2 ∙ 3 ∙ 5 ∙ 63
g) 2 ∙ 2 ∙ 3 ∙ 3 ∙ 3 ∙ 5 ∙ 7
h) 21 ∙ 32 ∙ 53 ∙ 71 ∙ 111
9
Ədədləri sadə vuruqlara ayırın.
45
60
54
75
88
90
120
160
140
225
240
264
324
360
420
500
625
320
10
Ədədin sadə vuruqlara ayrılışından istifadə edərək onun bütün bölənlərini tapın.
2 · 3
5 · 7
5 · 7 · 11
2 · 2 · 7
2 · 3 · 3
5 · 5 · 5
Bölmə 1 • Natural ədədlər və onlar üzərində əməllər