4.1.
Düzbucaqlı koordinat sistemi
Şəkildə Elxangilin evi koordinat başlanğıcında yerləşir.
• O, evdən 2 vahid sağa və 3 vahid yuxarı gedərsə, hara çatar?
• Elxan evdən əyləncə mərkəzinə, teatra, yaxud mağazaya necə gedə bilər? Koordinat oxlarını sola və aşağıya doğru uzatmaqla bu məkanların koordinatlarını necə yazmaq olar?
• koordinat başlanğıcı
• koordinat oxları
• koordinat cütü
• absis oxu (x oxu)
• ordinat oxu (y oxu)
• Dekart koordinat
sistemi
• rüb
Düzbucaqlı koordinat sistemi
• Müstəvi üzərində nöqtənin yerini bir-birinə perpendikulyar çəkilmiş üfüqi və şaquli koordinat oxları vasitəsilə təyin etmək olar. Üfüqi ox absis oxu ( x oxu), şaquli ox isə ordinat oxu ( y oxu) adlanır. Oxlar müsbət istiqaməti göstərir və onlar üzərində vahid parçalar, adətən, eyni uzunluqda seçilir. Koordinat oxlarının kəsişmə nöqtəsi O ilə işarə olunur və koordinat başlanğıcı adlanır. Belə təyin olunan koordinat sisteminə düzbucaqlı koordinat sistemi və ya Dekart koordinat sistemi deyilir.
Koordinat sisteminin təyin olunduğu müstəvi koordinat müstəvisi adlanır. Müstəvi üzərində hər bir nöqtənin yeri (x; y) koordinat cütü ilə müəyyən olunur. Məsələn, O (0; 0), A (1; – 4). Koordinat cütündə birinci koordinata nöqtənin absisi, ikinci koordinata isə nöqtənin ordinatı deyilir.
• Düzbucaqlı koordinat sistemində hər hansı A nöqtəsinin koordinatlarını təyin etmək üçün bu nöqtədən absis və ordinat oxlarına perpendikulyar xətlər çəkilir. Bu oxlarla kəsişmə nöqtələrinin uyğun koordinatları A nöqtəsinin absisini və ordinatını bildirir.
Koordinat oxları koordinat müstəvisini 4 hissəyə ayırır. Bu his-
sələrə rüblər deyilir. Rüblər saat əqrəbinin əksi istiqamətində
nömrələnir. Koordinatları verilən nöqtənin hansı rübdə yer-
ləşdiyini onun absis və ordinatının işarəsinə əsasən müəyyən
etmək olar.