FEODAL MÜNASİBƏTLƏRİ
| ŞƏRQDƏ | AVROPADA
FƏRQLİ CƏHƏTLƏR | • Torpaq üzərində dövlət mülkiyyəti üstünlük təşkil edirdi. • Feodallar dövlətə xidmət əvəzində onlara verilən torpaqlarda yaşayan kəndliləri idarə edirdilər. • Kəndlilərin evi, az da olsa, torpağı, mal-qarası, əmək alətləri var idi. | • Feodallar geniş torpaq mülkiyyətinə malik idi. • Feodallar öz malikanələrində hərbi və iqtisadi hakimiyyətə malik olmaqla, öz adlarına pul kəsdirmə, vergi məsələlərini müəyyən etmə və məhkəmə səlahiyyətlərinə malik idilər. • Kəndlilərin çoxu həm şəxsən, həm də iqtisadi cəhətdən feodallardan asılı idilər.
OXŞAR CƏHƏTLƏR | • Torpağı əkib-becərən kəndlilər vergi ödəyir və mükəlləfiyyətlər daşıyırdılar. • Qalalar, yollar, körpülər və s. tikililər inşa etmək kəndlilərin üzərinə düşürdü.

Beləliklə, erkən orta əsrlərdə Azərbaycan ərazisində dövlət mülkiyyəti onunla yanaşı mövcud olan xüsusi feodal mülkiyyəti formasına nisbətən üstünlük təşkil edirdi. Əvvəllər kəndlilər vergini, əsasən, natural (verginin mal, məhsul ilə ödənilməsi) formada verirdilər. Zaman keçdikcə kəndlilərin arasında da bərabərsizlik yarandı. Onların az bir qismi getdikcə varlandı və xırda torpaq sahibinə çevrildi. Bir qismi isə müflisləşdi, torpaqsız kəndlilərin sayı artdı. | Atropatena və Albaniyada feodal münasibətlərinin yaranmasının oxşar xüsusiyyətlərə malik olmasının səbəbi nə idi? Kəndlilər əkində