| Manna qalası Manna əhalisi e.ə. III-II minilliklərdə Urmiya gölü hövzəsində yaşamış Kuti, Lullubi, Su, Turukki və s. tayfaların varisləri idi. Təsadüfi deyil ki, e.ə. VIII yüzilliyə aid Aşşur kitabələrində “Kuti ölkəsi”, “Lullubi ölkəsi” kimi ifadələr hələ də qalmaqda idi.

| Qonşu dövlətlərlə münasibətlər Manna dövləti e.ə. IX yüzillikdə yaransa da, hələ o zamanlar bütün vilayətləri əhatə etmirdi. Ölkə daxilində vəziyyət gərgin idi. Bəzi vilayətlərin hakimləri müstəqil fəaliyyət göstərir, mərkəzi hakimiyyətə tabe olmurdular. Bu isə Mannanın işğalçılara qarşı müqavimət gücünü zəiflədirdi.

* Mərkəzləşdirilmiş dövlət əyalətlərin birbaşa mərkəzi hakimiyyətin təyin etdiyi məmurlar tərəfindən idarə edilməsidir. | Amansız və dağıdıcı yadelli yürüşləri birləşmə prosesini sürətləndirdi. Mannanın mərkəzləşmiş dövlətə çevrilməsi hökmdar İranzunun (e.ə. 740-719) dövründə baş tutdu. Müdrik hökmdar diqqətini, ilk növbədə, dövlətin daxili işlərinə yönəltdi. Vilayət başçıları idarəçilikdən uzaqlaşdırıldı. Onların yerinə hökmdara tabe olan canişinlər təyin edildi. Manna mərkəzləşmiş dövlətə* çevrildi. Ölkə daxilində sabitlik yaradıldı.

İranzu |
| Ölkə daxilində sabitlik dedikdə nə başa düşürsünüz?
| İranzunun düzgün daxili siyasəti nə ilə nəticələndi?