Keçmiş azad icma üzvləri əvvəllər yalnız dövlətə vergi ödəyirdilər. Sonralar həm dövlətə, həm də icma torpaqlarının yerləşdiyi vilayətin hakimi olan feodallara məhsulun bir hissəsini vergi şəklində ödəməli, müxtəlif mükəlləfiyyətlər icra etməli idilər. Müxtəlif dövrlərdə bəzi hökmdarlar tərəfindən vergi və torpaq mülkiyyəti sahələrində müəyyən islahatlar, yəni dəyişikliklər həyata keçirilmişdir. BUNU BİLMƏK MARAQLIDIR Sasanilər dövründə vergilər hər mahalın əkin sahəsinin məhsuldarlığından və habelə onun mövqeyindən (şəhərə yaxın və ya uzaq olması ilə əlaqədar) asılı olaraq, məhsulun 1/3-dən- 1/6-i həcmində toplanırdı. Vergilərin bu qayda ilə toplanması bir sıra çətinliklər törətdiyinə görə əkinçiləri narazı salırdı. Belə ki dövlət məmurları öz vəzifələrindən istifadə edib, məhsulun vaxtında yoxlanılıb və vergi miqdarının təyin edilməsini ləngidirdilər. Bu səbəbə görə də məhsulun xeyli hissəsi tələf olurdu. Ona görə də VI yüzillikdə vergi sistemində dəyişiklik edilməsi qərara alındı. Vergilər məhsulun həcminə görə deyil, torpaq sahələrinə görə təyin edilməyə başladı. Məhsulları təbii xəstəliklərə məruz qalmış şəxslərə güzəştlər edilirdi. Həmin dəyişiklikdən sonra natural şəkildə toplanan məhsulun bir hissəsi pul vergisi ilə əvəz edildi.
| Feodal münasibətlərinin inkişafının hansı sosial nəticələri oldu?
| Cədvəl əsasında danışın. Azərbaycan və Qərbi Avropada feodalizmin oxşar və fərqli cəhətlərini müəyyən edin.

| AZƏRBAYCAN | QƏRBİ AVROPA
MÖVCUD OLDUĞU DÖVR | III əsr - XIX əsrin II yarısı | V əsr - XVII əsrin ortaları
TORPAQ MÜLKİYYƏTİ | Əsasən, dövlətin mülkiyyətində idi. | Feodalların geniş torpaq mülkiyyəti mövcud idi.
KƏNDLİLƏRİN VƏZİYYƏTİ | Kəndli feodallardan, əsasən, iqtisadi cəhətdən asılı idi. | Kəndlilər əsasən təhkimli idi, yəni həm də feodallardan şəxsən asılı idilər.
FEODALLAR | Süni suvarma şəraiti əlverişli olmadığı üçün feodallar, demək olar ki, təsərrüfatla məşğul olmurdular. | Feodalların xüsusi təsərrüfatları var idi.