Müzakirə zamanı yazı haqqında deyilənlərə hörmət və diqqətlə yanaşmaq lazımdır. Səsləndirilmiş fikirləri dəyərləndirmək üçün onların üzərində ciddi düşünmək, yazının məzmunundan çıxış etmək vacibdir. Müzakirədə deyilmiş fikirlər yazının maraqlı olmasına, keyfiyyətinə müsbət təsir edirsə, nəzərə alınması faydalıdır.

Bütün bu deyilənlərə rəy və təsvir xarakterli inşaların yazılmasında əməl edilir. Lakin müəyyən fərqli cəhətlər də var. Bunları nəzərdən keçirək.

Rəy xarakterli inşalar hansı mövzularda yazılır?

Bu inşalar bədii əsərlər haqqında yazıldığı kimi, mühüm hadisələr, əlamətdar günlər və s. bağlı da ola bilər. Rəy inşada nə haqqında yazılacaqsa, onun ətraflı, ən xırda incəliklərinə qədər öyrənilməsi lazımdır. Belə olanda barəsində yazılana əsaslandırılmış qiymət vermək vəzifəsi uğurla yerinə yetirilə bilir. Bir çox hallarda belə inşalar üçün mövzular elə müəyyənləşdirilir ki, məzmun yığcam, konkret olur. Məsələn, çox vaxt bütövlükdə əsər haqqında yox, ondakı ədəbi qəhrəman haqqında inşa yerinə yetirilir. Belə olanda yazıda bütün diqqət həmin qəhrəmanın təhlilinə, dəyərləndirilməsinə yönəldilir. Onun xarakterindəki başlıca cəhətlər, davranış və əməlləri, xarici görünüşü, başqalarına münasibəti və s. müəyyənləşdirilir və bütün bunlar dəyərləndirilir.

Baxılmış teatr tamaşası, kino, incəsənətin digər növləri (rəsm, heykəltaraşlıq, musiqi əsəri və s.) barədə də rəy xarakterli inşalar yerinə yetirilir. Belə məqamlarda inşada həmin obyektlər ətraflı araşdırılır, uğurlu cəhətləri ilə yanaşı, çatışmazlıqları da qeyd edilir.

Bəs təsviri xarakterli inşalar üçün səciyyəvi olanlar nədir?

Bu inşa növü daha çox sərbəst mövzuda yazılır. Yəni onun əsasında təbiətin, müəyyən mühüm hadisənin, məkanın, eləcə də bədii əsərdə obrazın, onun davranış, əməl, zahiri görünüşünün və s. təsviri dayanır. Belə yazılar üçün güclü müşahidə və diqqət tələb olunur. Yazıya hazırlıq mərhələsində aparılan müşahidə zamanı qeydlərin götürülməsi vacibdir. Bu ilkin qeydlərdə pərakəndəlik, cümlələrin natamam olması, əlaqəsiz söz və ifadələrə yer verilməsi təbiidir. Bu qeydlərdən yazı icra olunarkən bir mənbə kimi istifadə edilir. Deməli, onlar, əslində, yenidən yazılır, məzmunca zənginləşir. “Yurdumuza bahar gəlir”, “Qışın bir günü”, “Nizami metrostansiyasında” kimi mövzularda təsvir xarakterli inşanın yazılması üçün birbaşa müşahidələrin aparılması vacibdir.

Rəy
xarakterli
inşalar hansı
mövzularda
yazılır?
Təsviri
xarakterli
inşalar üçün
səciyyəvi
olanlar
nədir?