Layihələr
I YARIMİL

O vaxtdan bəri Sumun ayrıldığı yeri – “Sumqayıt”, onun göndərdiyi sudan yaranan gölü – “Ceyranbatan”, dağı isə – “Beşbarmaq” adlandırırlar.

QILINC VƏ QAYA
(əfsanə)

Cavanşir öz qoşunu ilə Şamaxıya gəlirdi. Birdən qoşun elə nəhəng bir dərəyə düşdü ki, geri qayıtmaq mümkün olmadı. Pusquda dayanan düşmənlər Cavanşirin yeganə çıxış yolunu kəsmişdilər. Hər tərəf sıldırım qayalıq idi. Nəinki atlı, heç piyada da ora çıxa bilməzdi. İki gün burada qaldılar. Cavanşir baxıb gördü ki, vəziyyət ağırdır, əgər tezliklə tədbir görülməsə, qoşun ya təslim bayrağı qaldıracaq, ya da acından məhv olacaq. Çox fikir elədi, axırı qərara gəldi ki, qayanı yarıb qoşunun çıxması üçün yol açsın. Ancaq qoşun əhlində külüng və başqa alətlər yox idi. Çarə bir qılınca qalırdı.

Cavanşirin qılıncı ildırım daşından düzəldilmişdi. Onu göz bəbəyi kimi qoruyurdu. Amma başqa çarə yox idi. Təslim olmaq qəhrəmana ölümdən betər olardı. Gecə hamı yatan zaman Cavanşir öz vəziri ilə birlikdə qayalığın ayağına gəldi. Bir qədər ölçüb-biçdikdən sonra işə girişdi. O hər dəfə qılıncını qayaya vuranda elə bil ildırım çaxırdı. Qaya parça-parça olub tökülürdü.

Qolları yorulanda qulaqlarına bir qocanın səsi gəldi:

– Qollarına qüvvət gəlsin, bala, qayanı tez çap.

Cavanşir yeni qüvvə ilə qayalığı çapdı. Yorulanda qulaqlarına yenə o səs gəldi:

– Qollarına qüvvət gəlsin, bala, qayanı tez çap.

İldırım qılınc qayaları parça-parça etdi.

Cavanşir bu qayda ilə çalışıb-çarpışıb səhər açılanda yenə qoşunun içinə qayıtdı. Gündüz birtəhər əsgərlərin başını qarışdırdı. Gecə yenə qayanı çapmağa başladı. Axır ki, qayanı çapdı, dərədən çıxmağa yol açdı.

Səhər qoşun əhli gördü ki, Cavanşir qayanı çapıb yol açıb. Heç kim inana bilmədi ki, üç gecəyə qılıncla qayaları çapıb yol açmaq olar.