Aşağı siniflərdə inşa yazı ilə bağlı müəyyən bacarıqlara yiyələnmisiniz. Bu sinifdə yazı bacarığınızı daha da inkişaf etdirəcəksiniz. Bilirsiniz ki, inşa sözü qurmaq, yaratmaq mənalarını ifadə edir. Bu yazı sizi müstəqil fikir söyləməyə, öz sözünüzü deməyə yönəldir. Belə bacarığa yiyələnmək üçün xeyli hazırlaşmalı, zəhmət çəkməlisiniz. Öz fikrini yazmaq, başqalarının onu başa düşmələrinə nail olmaq insan üçün çox vacibdir. Axı o, ömrü boyu müxtəlif məzmunda nə isə yazmalı olur. Gərək elə yazasan ki, onu oxuyan adam sənin fikirlərini aydın şəkildə anlasın.

Bəs inşa yazmağa nədən başlamaq, hansı işləri yerinə yetirmək lazımdır?

Yazıya səmərəli hazırlaşmaq üçün inşanın növü, mövzusu barədə əvvəlcədən məlumatlı olmaq vacibdir. Unutmaq olmaz ki, inşa yazılar təsviri, rəy, mühakimə və s. olmaqla fərqləndirilir. İlk növbədə elə məsələlərə nəzər salaq ki, bütün inşa növləri üçün vacibdir. Beləliklə, istənilən inşa plan əsasında yazılır. Plan tərtibi ciddi fikirləşməyi, hansı məsələlərin əhatə olunacağını, yazıda ardıcıllığı əvvəlcədən götür-qoy etməyi tələb edir. Plan nə qədər mükəmməl hazırlansa da, inşa üzərində iş zamanı onda müəyyən dəyişiklik etmək lazım gəlir: ya azaldılır, ya yeni tələblər əlavə edilir və s.

Plan üç bölmədən ibarət olur: giriş, əsas hissə, nəticə. Girişdə inşanın mövzusu barədə ilkin təsəvvür yaradılır, yazının əhəmiyyəti əsaslandırılır. Girişin oxucusu yazıda nədən danışılacağı, inşa müəllifinin məqsədi və niyyəti barədə məlumat əldə edir.

Planın əsas hissəsi bir neçə bənddən ibarət olur. Onlar bir-biri ilə əlaqəli olub biri digərini tamamlayır. Bu bəndlər inşanın mövzusunun əhatə olunmasına, müəllifin fikirlərinin geniş açıqlanmasına imkan yaradır. Müxtəlif mənbələrdən istifadə etmək, başqalarının fikirlərindən bəhrələnmək, müşahidələr aparmaq və s. bağlı məsələlər bəndlərdə əksini tapır.

İnşanın mövzusu ilə bağlı deyilənlərə nəticədə yekun vurulur, yazıda nəyə nail olunduğu qısaca qeyd edilir.

İnşanın yazılması bir-biri ilə əlaqəli üç mərhələdə yerinə yetirilir:

– yazıya hazırlıq;
– yazının yerinə yetirilməsi;
– yazının müzakirəsi və qiymətləndirilməsi.

Yazıya hazırlıq. Bunun uğurlu olması üçün yazının mövzusunu diqqət mərkəzində saxlamaq lazımdır. Deməli, mövzudan asılı olaraq hazırlıq işi fərqli şəkillərdə təşkil edilir. Məsələn, mövzu sinifdə öyrənilmiş bədii əsərlə, deyək ki, hekayə ilə bağlıdırsa, onun yenidən diqqətlə oxunması, hadisələrin məzmunu, baş verdiyi zaman və məkan, qarşılıqlı əlaqələri, başvermə səbəbləri, obrazların xarakterindəki başlıca cəhətlər, davranış və əməllərindəki mühüm xüsusiyyətlər və s. dəqiqliklə müəyyənləşdirilməlidir.

İNŞANI
NECƏ
YAZMALI
İnşa yazmağa
nədən başlamaq,
hansı işləri yerinə
yetirmək
lazımdır?
Plan üç
bölmədən
ibarət olur:

- giriş
- əsas hissə
- nəticə