|  | Quldarlıq təsərrüfatının tənəzzülü Romalılar elmi biliklərin inkişafı nəticəsində su dəyirmanları tikməyi öyrənmiş, gavahınlı kotan və öküzlə hərəkətə gətirilən biçin alətləri ixtira etmişdilər. Lakin bu qiymətli əmək alətlərini qullara etibar etmirdilər. Öz sahibinə nifrət bəsləyən qulları işləməyə məcbur etmək və qaçmalarına yol verməmək üçün çoxlu nəzarətçi saxlamaq lazım gəlirdi. Il-lll yüzilliklərdə quldarlıq texnikanın inkişafını ləngidir, kənd təsərrüfatını tənəzzülə doğru aparırdı. Qulların öz əməklərinə marağını artırmaq üçün bəzi quldarlar onlara kiçik torpaq sahələri və əmək alətləri verirdilər.

| Kolonlarla daxmalı qulları müqayisə edin.
|  | Həmin qullar daxma tikə və ailə qura bilərdi. Belələrini "daxmalı qullar" adlandırırdılar. "Daxmalı qul" əldə etdiyi məhsulun bir hissəsini sahibinə verməli idi. Qalan məhsul isə qulun özünə məxsus olurdu. II yüzillikdə qulun öldürülməsi qadağan edilmişdi. İri malikanə sahibləri öz torpaqlarını kiçik sahələrə bölərək azad kəndlilərə icarəyə verirdilər. Belə icarədarlara kolonlar (əkinçi) deyilirdi. Kolon torpaq sahibinə icarə haqqı verdikdən sonra qalan məhsulu özünə götürürdü. Kolonlar qullara nisbətən daha yaxşı işləyirdi.