| Sizcə, niyə şumerlər ibadət evini ən yuxarı mərtəbədə tikirdilər?
Dövlətlərin mərkəzi qala divarı ilə əhatə olunurdu. Şəhərlərin daxilində, əsasən, sənətkarlıq və ticarət inkişaf edirdi. Qala divarlarından kənardakı ərazilərdə əkin və otlaq sahələri yerləşirdi. Şumer şəhər-dövlətlərinin ətrafında əla təşkil edilmiş suvarma sistemi mövcud idi. İlk vaxtlar Şumerdə dövlətin mühüm məsələləri azad əhalinin iştirak etdiyi xalq toplantılarında həll olunurdu. Şəhəri və dövləti idarə edən ağsaqqalları və başçı sayılan - en adlanan kahini xalq təyin edirdi. Sonralar şəhərin təsərrüfat həyatına (suvarma, məbəd tikilməsi işləri və s.) rəhbərlik etmək üçün ensi adlanan vəzifə yarandı. |  | Şumerlərin şəhər həyatı (üst görünüş)

Müharibə təhlükəsi yarandıqda əhali hökmdar və hərbi başçı - luqal seçirdi. Əvvəllər suvarma kanalları, çay vadiləri üstündə başlayan toqquşmalar sonradan müharibələrə çevrildi. Müharibələr İkiçayarasında hakimiyyətə sahib olmaq uğrunda aparılırdı. Müharibələr artdıqca luqalların hakimiyyəti möhkəmlənməyə başladı. Onlar en və ensi vəzifələrini öz əllərinə alır, hakimiyyətlərini öz övladlarına ötürürdülər. Xalq idarəçiliyi bir şəxsin hakimiyyəti ilə əvəz olunurdu. Hakimiyyət bir nəslin əlində cəmləşirdi. Yüzilliklər boyu davam edən müharibələrdə üstünlük bir şəhər-dövlətdən digərinə keçirdi. Lakin heç bir Şumer şəhər-dövləti İkiçayarasını bütünlüklə özünə tabe edə bilmədi. Müharibələr şəhərlərin, təsərrüfatın dağılmasına, şumerlərin bir xalq kimi azalmasına səbəb oldu. Nəticədə Ərəbistan yarımadasından gələn tayfalar Şumer şəhər-dövlətlərinin ərazilərini ələ keçirdi. E.ə. III minilliyin sonlarında Şumer şəhər-dövlətləri öz müstəqilliyini itirdi.
| Sizcə, hakimiyyətin hansı forması daha yaxşıdır: xalqın birgə idarəçiliyi, yoxsa bir şəxsin hakimiyyəti?
|  | Şumer döyüşçüləri