Sirak və I Dara
| Sizcə, Sirakı öz həyatını qurban verməyə hansı amillər vadar etmişdi?
Spitamen * Tanhu birləşmiş hun tayfalarının başçısı |  | Saklar Mərkəzi Asiyada iskitlər daha çox sak adı ilə tanınmışlar. Əhəməni hökmdarlarının yazılı kitabələrində onlar haqqında maraqlı məlumatlara rast gəlinir. E.ə. VI yüzilliyin sonlarında I Dara Mərkəzi Asiyaya yürüş edərkən burada iskit-sakların ciddi müqaviməti ilə üzləşdi. Sayca üstün olan Əhəməni ordusu iskit-sakları üstələsə də, tam qələbə qazana bilmədi. Sak ordusu geri çəkilərək I Daranın qoşunlarını səhralığa doğru apardı. E.ə. IV yüzilliyin sonlarına doğru Mərkəzi Asiya Makedoniyalı İskəndərin yürüşünə məruz qaldı. Sak sərkərdəsi Spitamen işğalçılarla döyüşə girmiş və qəhrəmancasına həlak olmuşdu. İskəndər Mərkəzi Asiyanın bir hissəsini özünə tabe edə bildi. Lakin onun ölümündən sonra qurduğu imperiya parçalandı. Mərkəzi Asiyanın bir hissəsində də ellinist dövlətlər meydana gəldi. E.ə. III yüzillikdə bu ərazilər Parfiya dövlətinin tərkibinə daxil edildi. Sadə sak çobanı Sirak hiylə işlədərək özünü saklardan qaçmış kimi göstərmiş, I Daranın etibarını qazanmışdı. Bələdçi adı ilə düşmən ordusunu səhranın dərinliyinə aparmışdı. Bu hiylənin üstü açılsa da, artıq gec idi. Sirak əsas məqsədinə nail olmuşdu. Özünü qurban versə də, öz doğma yurdunu xilas edə bilmişdi. Böyük (Asiya) Hun dövləti Hunlar haqqında ilk məlumatlar e.ə. II minilliyə aiddir. Çin mənbələrindən məlum olur ki, hunların ilk siyasi birlikləri məhz bu dövrdə meydana gəlmişdir. Orxon və Selenqa çayları arasında yaşayan hunlar, əsasən, köçəri maldarlıqla məşğul olmuşlar. E.ə. III yüzilliyin ikinci yarısında Teoman adlı sərkərdə hun tayfalarını vahid dövlətin tərkibində birləşdirdi. Ötükən Hun dövlətinin paytaxtı oldu. Hun dövlətinin meydana gəlməsi ilə, təxminən, eyni vaxtda Çində də vahid dövlət yarandı. Tezliklə bu iki dövlət arasında uzun sürən çəkişmələr başladı. Döyüşkən Hun süvarilərinin hücumları qarşısında aciz qalan Çin imperatoru Sin Şi Xuandi çıxış yolunu sədd tikilməsində gördü. Asiya Hun dövləti özünün ən qüdrətli dövrünü Mete tanhunun* (e.ə. 209-174) dövründə yaşamışdır. Mete mərkəzi hakimiyyəti möhkəmləndirdi, ordu islahatı keçirdi. Hun süvari ordusu onluq, yüzlük, minlik və on minlik dəstələr şəklində təşkil edildi.