Sezara sui-qəsd |  | edildi. Sezar tərəfdarları ilə Pompey tərəfdarları arasında gedən vuruşmalar Romanın öz vətəndaşları arasında gedən müharibələr idi. Bunları Romada vətəndaş müharibələri adlandırırdılar. Bütün Roma respublikasında öz hakimiyyətini qurmaq üçün Sezar Avropada, Asiyada və Afrikada müharibələr apardı. Qalib gəldikdən sonra o, Romaya qayıtdı. Senat Sezarı ömürlük diktator (tam hakimiyyətə malik olan) elan etdi. Ona hökmdar kimi ehtiram göstərilirdi. Onun heykəlləri tanrıların heykəlləri ilə yanaşı qoyulur, metal pulların üzərində şəkli həkk olunurdu.

| Qay Yuli Sezara göstərilən ehtiramın səbəbi nə idi?
| Sezarın diktatorluğunun konsulların hakimiyyətindən fərqi nədə idi?
Mark Antoni Kleopatra |  | Sezarın təkbaşına hakimiyyətindən narazı olan senatorlar e.ə. 44-cü ildə ona qarşı qəsd təşkil etdilər. Respublika tərəfdarlarının hazırladıqları qəsdin başında Sezarın dost hesab etdiyi Brut dururdu. Senatın iclası zamanı qəsdçilər Sezara 23 xəncər zərbəsi vuraraq onu öldürdülər. Sezarın Romada daimi təkbaşına hakimiyyət qurmaq cəhdi boşa çıxdı. Lakin bu, respublikanın çox da möhkəm olmadığını göstərdi. Roma artıq monarxiya (irsən keçən təkhakimiyyətlilik) yoluna qədəm qoymaqda idi. İmperiyanın yaranması Qəsdçilər Romada özlərinə tərəfdar tapa bilməyib qaçdılar. Sezarın köməkçisi Antoni və varisi Oktavian respublikaçılara qarşı çıxaraq onları məğlub etdilər. Qaliblər Roma dövlətinin idarəsini öz aralarında bölüşdürdülər. Misir hökmdarı Kleopatra ilə evlənən Antoni şərq əyalətlərini idarə edir və İskəndəriyyədə yaşayırdı. Oktavian dövlətin qərb əyalətlərini idarə edirdi. Onların arasındakı rəqabət bir müddət sonra müharibəyə səbəb oldu. E.ə. 31-ci ildə Aksi burnu yaxınlığında baş verən dəniz döyüşündə Oktavian qalib gəldi. Onun ordusu e.ə. 30-cu ildə İskəndəriyyəni tutdu. Misir Romanın əyalətinə çevrildi. Bununla da Romada vətəndaş müharibələri başa çatdı. Oktavian Romanın tək hakimi oldu. Senat ona Avqust (müqəddəs) fəxri adını verdi. E.ə. 27-ci ildən Roma dövləti imperiya adlanmağa başlandı. Konsul və tribunlar Oktavianın əmrlərini sözsüz yerinə yetirirdilər. Yalnız onun təyin etdiyi adamlar senator ola bilərdi. Oktavian Avqustun qoyduğu idarəetmə qaydası ölümündən sonra da saxlanıldı. Romanı imperatorlar, ya da hakimiyyəti varisliklə, yaxud qoşu- nun köməyi ilə ələ keçirmiş şəxslər idarə edirdilər. Romada res-