Ədəbiyyat Dünya tarixində yazıya alınmış ilk dastan - "Gilqameş haqqında dastan" Şumerdə yaranmışdır. Dastan çox məşhurlaşmış, hələ qədim dövrdə (e.ə. II minillik) müxtəlif dillərə tərcümə olunmuşdur. Dünyanı su basması haqqında rəvayət ilk dəfə "Gilqameş haqqında dastan"da öz əksini tapmışdır. Müasir dövrdə əsər dəfələrlə nəşr olunmuş, bir çox xalqların dilinə tərcümə edilmişdir. Dastanın mərkəzində insan və onun hissləri, həyəcanı, sevinci, kədəri dayanır. Dastanda dostluq, sədaqət, şəxsi şöhrət axtarışı, igidlik tərənnüm edilir. Şumerlər atalar sözləri və məsəllər yaradaraq onları yazıya alırdılar. Təxminən, beş min il əvvəl yaranmasına baxmayaraq, Şumer ədəbiyyatında irəli sürülən fikirlər, arzu və ümidlər indiki dövrlə səsləşir. Din Şumerlər çox dindar olmuşlar. Onlar öz tanrılarını üç qismə: göy - səma, yer və yerin altında olanlara ayırırdılar. Şumerlərin inanclarına görə, baş tanrı An səmadan dünyanı idarə edirdi. Tanrılar da insanlar kimi kişi və qadın olurdu. İnanna əsas ilahə və bərəkət tanrısı sayılırdı. İkiçayarası çox isti olduğundan şumerlər tarlalarda çox zaman gecələr, ay işığında işləyirdilər. Buna görə onlar Ay tanrısını sevir və ona xüsusi sitayiş edib, qurbanlar verirdilər. Aya ibadət edən şumerlər |  | Gilqameş Şumer atalar sözlərindən Gümüşü çox olan xoşbəxt ola bilər. Arpası çox olan xoşbəxt ola bilər. Ancaq heç nəyi olmayan daha rahat yatar. Başçısız əsgər əkinçisiz tarlaya bənzər. Pislik etmə ki, daim qorxu içində yaşamayasan. Tanrın da var, hökmdarın da. Amma qorxun ən çox vergi məmurundandır.