İkiçayarası isti iqlimə malik ərazi olmuşdur. Yayda istilik bəzən 50 dərəcəyə qalxırdı. Bu bölgədə yağışlar az olurdu. Ərazidə insan cəmiyyətinin inkişafı üçün möhkəm ağac, daş və zəngin metal yataqları da yox idi. Əvəzində bu ərazi günəş istiliyi, su və gil ilə zəngin idi. Dəclə və Fərat çayları yaz aylarında gur daşır və ərazinin çox hissəsi su altında qalırdı. Daşqınlardan sonra məcrasına çəkilən çayların yerində qalın gil - lil qatı qalırdı. Şumer ölkəsi məhz belə bir ərazidə yaranmışdı. Maraqlı cəhət odur ki, şumerlər İkiçayarasının köklü sakinləri deyildilər. Onlar bu əraziyə Yeni Daş (Neolit) dövründə gələrək burada məskunlaşmışlar. Şumerlərin ilk vətənləri haqqında müxtəlif fikirlər var. Bəzi alimlər onların İkiçayarasına Altay dağlarının ətəklərindən, bəziləri isə Cənubi Qafqaz - Şimali Azərbaycandan gəldiyini güman edirlər. Şumer dilindəki bir sıra əsas sözlər qədim türk dilində olanlarla oxşarlıq təşkil edir. Şumerlərin İkiçayarasına gəlişindən sonra ərazinin mənzərəsi tezliklə dəyişdi. Şumer xalqının əməyi səhralıq və susuz çölləri əkin və otlaq sahələrinə çevirdi. Yaşayış üçün yararlı ərazilər meydana gəldi. Erkən Şumer cəmiyyəti (qəbilə və tayfaları) yüksək şüur, əmək- sevərlik və təşkilatçılıq qabiliyyəti ilə fərqlənirdi. Xalq toplantılarında müxtəlif işlərə rəhbərlik etmək üçün başçı seçilirdi. Başçının göstərişləri vaxtında və dəqiq yerinə yetirilirdi. Hər bir şəxs gördüyü işin icmaya xeyir verdiyini dərk edir, üzə- rinə düşən vəzifəni layiqincə icra edirdi. |  |
| Yeni Daş dövrünün mühüm xüsusiyyətləri nə idi?
Söz | Şumer- lərdə | Qədim türklərdə
Tanrı | Dinqir | Tenqri
ata | ada | ata
ana | ama | ana
yer | kir | yer
igid | eren | ərən
| Sizcə, nə üçün şumerlər türkdilli tayfalar hesab edilir?
| Şumerlərin yaşayış üçün niyə məhz İkiçayarası ərazisini seçdiyini araşdırın.