İzahetmə |  |  |  | HAVANIN TEMPERATURU NECƏ DƏYİŞİR? |

Temperaturun şaquli paylanması |  | Günəşdən gələn şüalar şəffaf hava təbəqəsindən keçərək əvvəlcə Yer səthini qızdırır. Səthə düşən enerjinin bir qismi təkrar atmosferə qayıdır. Qızmış səth soyumağa başlayır və ayrılan istilik havanı aşağıdan yuxarıya doğru qızdırır. Bu da havanın
temperaturunu əmələ gətirir. Temperatur termometr cihazı ilə ölçülür. Temperaturun ölçü vahidi kimi Selsi (°C) və ya Farenheytdən (°F) istifadə olunur. |
°C | °F
0 | 32
100 | 112
◀ Günəş şüalarının düşmə bucağının üfüqi paylanması Günəş enerjisinin Yer səthində üfüqi (enlik) və şaquli istiqamət (hündürlük) üzrə paylanması temperatura təsir edən ən əsas amildir. Ekvatordan qütblərə doğru getdikcə Günəş şüalarının düşmə bucağı kiçilir. Nəticədə Yer səthi enliklər üzrə qeyri-bərabər qızır. Şaquli istiqamətdə isə Yer səthindən yuxarıya doğru qalxdıqca temperatur hər 100 m-də təqribən 0,6°C azalır və hava tədricən soyuyur. Bunun səbəbi havanın Yer səthindən qızmasıdır.
|  | ◀ Günlük tem- peratur qrafiki

Gecə və gündüzün növbələşməsi nəticəsində gün ərzində temperaturun dəyişməsi müşahidə olunur. Açıq hava şəraitində günün ən aşağı temperaturu Günəş çıxmazdan az əvvəl, ən yüksək temperaturu isə günortadan iki-üç saat sonra müşahidə olunur. Gün ərzində ölçülən temperaturların cəmini müşahidələrin sayına bölməklə orta sutkalıq (günlük) temperatur müəyyən edilir.
Fəaliyyət

1 | A və B şəkillərinə əsasən sualları cavablandırın. a) Günəş şüalarının enliklər üzrə düşmə bucağının fərqli olmasının səbəbi nədir? b) Temperaturun enliklər üzrə paylanması Yer səthində hava şəraitinə necə təsir edir? c) B şəklində verilən 1 və 2-ci məntəqələrin temperaturunu tapın və iki məntəqə arasındakı hava şəraitini müqayisə edin. d) Yer səthində temperaturun şaquli paylanması canlı aləmə necə təsir edir?
2 | C qrafikinə görə sualları cavablandırın. a) Qrafikə görə gün ərzində məntəqədə neçə dəfə müşahidə aparılmışdır? b) Maksimum və minimum temperaturlar günün hansı saatlarında müşahidə edilir? c) Qrafikə əsasən orta sutkalıq (günlük) temperaturu hesablayın.