Qan dövranı sistemi | 3

Fəaliyyət Məməli heyvan ürəyinin quruluşunun tədqiqi Ləvazimat: qoyun və ya inək ürəyi, qayçı, neştər, rezin əlcək, qab (sini), lupa. İşin gedişi: 1. Rezin əlcək geyinin və qaba qoyduğunuz ürəyin xarici quruluşu ilə tanış olun. Onun sol və sağ tərəfini müəyyən edin. 2. Aorta damarını qayçı ilə kəsərək onunla sol mədəcik arasındakı aypara qapağı müşahidə edin. |

3. Neştərlə sol mədəciyin divarını sağ mədəciyə və sağ qulaqcığa doğru kəsin.
4. Ürəyi uzununa istiqamətdə kəsərək iki hissəyə ayırın.
5. Lupadan istifadə edərək taylı qapaqların quruluşunu nəzərdən keçirin.
Müzakirə edin:
1. Ürəyin hansı mədəciyinin divarı daha qalındır? Sizcə, nə üçün?
2. Ürəkdəki qapaqlar onun fəaliyyətində nə kimi rol oynayır?
3. Ürəyin tam arakəsmə ilə sağ və sol hissələrə ayrılmasının əhəmiyyəti nədir?

• DÜŞÜN • MÜZAKİRƏ ET • PAYLAŞ | Bəzi ürək qüsurları zamanı taylı, yaxud aypara qapaqlar öz funksiyasını tam icra edə bilmədikdə hansı fəsadlar baş verə bilər?

Ürəyin işi
Eninəzolaqlı ürək əzələsi toxumasından təşkil olunmuş ürəyin işi qeyri-iradidir. Ürək əzələsində davamlı olaraq oyanma əmələ gətirən xüsusi hüceyrələr qrupu vardır. Bu oyanmanın ürək kameralarının əzələvi divarına ötürülməsi sayəsində əvvəlcə qulaqcıqlar, sonra isə mədəciklər yığılır.
Ürəyin fəaliyyəti qulaqcıq və mədəcik əzələlərinin ritmik olaraq təkrarlanan yığılma və boşalmasından ibarətdir. Ürəyin 1 dəfə sistolası (yığılması) və diastolası (boşalması) ürək döyünməsi adlanır. Hər bir ürək döyünməsi (ürək tsikli) 0,8 saniyə davam edir və üç fazadan ibarətdir.

III faza – ümumi diastola (0,4 saniyə). Bu fazanın əvvəlində həm taylı, həm də aypara qapaqlar bağlı olur. İri vena damarları ilə gələn qan əvvəlcə qulaqcıqlara, sonra isə mədəciklərə dolur. ► Ürəyin fəaliyyət ritmi |  | I faza – qulaqcıqların sistolası (0,1 saniyə). Bu faza zamanı qulaqcıqlar sistola, mədəciklər isə diastola vəziyyətində olur. Qulaqcıqların əzələləri yığılarkən taylı qapaqlar açıq, aypara qapaqlar bağlı olur. Qan qulaqcıqlardan mədəciklərə dolur. II faza – mədəciklərin sistolası (0,3 saniyə). Bu faza zamanı mədəciklər sistola, qulaqcıqlar diastola vəziyyətində olur. Mədəciklərin əzələləri yığılarkən aypara qapaqlar açıq, taylı qapaqlar bağlı olur. Qan sağ mədəcikdən ağciyər kötüyünə, sol mədəcikdən isə aortaya qovulur.