I hissə |  |

1.3 Fermentlər

Düyü, kartof, makaron və ya çörək kimi əsas qidaların çoxunda böyük miqdarda nişasta olur. Çörəyi ağzınızda bir qədər çeynəyin. Əvvəlcə çox dad hiss etməyəcəksiniz. Bir neçə dəqiqə çeynəməyə davam etsəniz, ağız suyu ilə qarışan çörək daha şirin bir dad verəcək. • Sizcə, yediyimiz qidalardan sonra nə baş verir? • Necə düşünürsünüz, şirin dadı hiss etməyimizin səbəbi nə ola bilər? |
Açar sözlər | aktivləşmə enerjisi, ferment, substrat

| Fermentlər Canlı orqanizmlərin hüceyrələrində fasiləsiz maddələr mübadiləsi baş verir. Bu zaman bəzi maddələr parçalanır və yeni maddələr əmələ gəlir. Baş verən kimyəvi reaksiyalar zamanı həm kimyəvi rabitələr qırılır, həm də yeniləri yaranır. Məsələn, maltozanın hidrolizində əvvəlcə iki qlükoza molekulu arasındakı rabitə qırılır, sonra isə hidrogen (H+) və hidroksil qrupu (OH-) hər bir qlükoza molekuluna əlavə olunaraq yeni bir rabitə əmələ gəlir. Kimyəvi reaksiyada əvvəlcə bağların (rabitələrin) qırılması prosesi baş verir. Bu mərhələdə bağların qırılması üçün xarici enerji tələb olunur və bu enerji istilik şəklində mühitdən udulur. Reaksiyanın başlanması və davam etməsi üçün tələb olunan bu enerji "aktivləşmə enerjisi" adlanır. Ardınca yeni bağlar yaranır və bu proses zamanı enerji sərbəst buraxılır. Aktivləşmə enerjisi kimyəvi reaksiyanın baş verməsi üçün tələb olunan minimum enerjinin miqdarıdır. Canlı orqanizmlərdə maddələr mübadiləsi zamanı aktivləşmə enerjisi bioloji katalizator funksiyasını yerinə yetirən zülallardan – fermentlərdən istifadə etməklə əldə edilir. Katalizator kimyəvi reaksiyaya girərək, adətən, reaksiyanı sürətləndirən, reaksiya başa çatdıqdan sonra isə heç bir kimyəvi dəyişikliyə məruz qalmayan maddələr olur. Fermentlər aktivləşmə enerjisini azaldaraq biokimyəvi reaksiyalara məruz qalacaq molekulları aktivləşdirir və reaksiyanın aşağı enerji səviyyəsində başlamasına imkan verir. Fermentin kataliz etdiyi reaksiyada molekullar reaksiyaya girirlərsə, onlara substrat, reaksiya zamanı əmələ gəlirlərsə, məhsul molekulları deyilir.