Tənəffüs sistemi | 4

Xüsusi tənəffüs orqanı olmayan soxulcan kimi canlılar dəri vasitəsilə tənəffüs edirlər. Bu canlılarda mənimsənilmiş oksigen qana və qan vasitəsi ilə digər toxumalara daşınır. Adətən, dəri tənəffüsünə malik çoxhüceyrəli canlılarda dəri nəm olur. Bu nəmlik dəri vəziləri vasitəsilə təmin edilir. |

Qəlsəmə tənəffüsü Qan dövranı sistemi ilə sıx əlaqəli olan qəlsəmələr quruluşuna görə “xarici qəlsəmə” və “daxili qəlsəmə” olaraq qruplaşdırılır. Xarici qəlsəmələr saçaqlı və tük şəklində olub bədən səthindən kənara çıxır. Quyruqlu amfibilərdən olan proteylərdə və qurbağa sürfələrinin inkişafının ilk dövrlərində rast gəlinir. Daxili qəlsəmə xərçəngkimilərdə, ikitaylı molyusklarda və əksər | Xarici qəlsəmə ilə tənəffüs

balıqlarda təsadüf olunur. Qəlsəmə tənəffüslü canlılar suda həll olmuş oksigendən istifadə edirlər. Qəlsəmə yarpaqları qan kapilyarları ilə zəngindir və kapilyarlardakı qan qəlsəmə yarpaqlarına daxil olan suyun əksi istiqamətində hərəkət edir. Bu daha çox oksigenin qana diffuziyasına imkan verir. Balıqların əksəriyyətində qəlsəmələr xaricdən qəlsəmə qapaqları ilə örtülmüş olur.

• DÜŞÜN • MÜZAKİRƏ ET • PAYLAŞ | • Sizcə, balıqlarda qəlsəmələr su ilə yuyularkən yalnız qazlar mübadiləsi baş verir? Fikrinizi əsaslandırın.

Traxeya tənəffüsü Əsasən, həşəratlar üçün xarakterikdir. Bu tənəffüs sisteminə malik canlılarda borucuqlar – traxeyalar və onların şaxələnən kiçik kapilyarları – traxeolları bütün orqanları əhatə edir. Traxeyalar xaricə “stiqma” adlı nəfəsgahla açılır. Hörümçəklər traxeya tənəffüsü ilə yanaşı, həm də ağciyər tənəffüsünə malik canlılardır. |