Elm, texnologiya, həyat

Böyrəklərin ən əsas funksiyası qanı süzmək və orqanizmdən zərərli maddələri (parçalanma məhsullarını, azot qalıqlarını, zəhərli maddələri) təmizləməkdir. Bəzi hallarda böyrəklər öz funksiyalarını itirir və orqanizmdə zərərli maddələrin konsentrasiyası təhlükəli səviyyəyə yüksəlir. Böyrək çatışmazlığı adlanan belə vəziyyətdə ən geniş istifadə olunan müalicə üsullarından biri dializ və ya hemodializdir. Ölçüləri böyrəklərlə müqayisədə çox böyük olan “süni böyrək”, yaxud dializ aparatının köməyi ilə qan tərkibindəki sidik cövhəri və sidik turşusu kimi zərərli maddələrdən və artıq mayelərdən təmizlənir. Bu aparatın iş prinsipi hüceyrələrdəki diffuziya hadisəsinə əsaslanır. Arteriyadan çıxan boru ilkin olaraq bir nasosa gəlir. Bu nasos qanı dializ aparatına vurur. Dializ mayesi oksigenlə zəngindir və duz konsentrasiyası baxımından da qan plazması ilə eynidir. Qan dializ mayesi içində olan dializ borucuqlarından keçirilir və yarımkeçirici membran vasitəsilə təmizlənir. Qanın tərkibindəki sidik cövhəri kimi artıq maddələr diffuziya ilə yarımkeçirici membrandan dializ mayesinə keçdiyi halda, eritrosit və zülal kimi lazımlı maddələr dializ borucuqlarında qalır. Əgər qanın qidalandırılmasına ehtiyac olarsa, dializ mayesinə qlükoza əlavə edilir və o, diffuziya ilə qana keçir. Təmizlənmiş qan boru vasitəsilə venaya ötürülür. Bütün bu proseslər zamanı dializ mayesi fasiləsiz olaraq təzələnir və hər dəfə də bədən temperaturuna uyğun şəkildə saxlanılır. Beləliklə, dializ zamanı xəstənin qanının müəyyən hissəsi (300-500 ml) bədəndən xaricdə olur, zərərli maddələrdən təmizlənir, fasiləsiz olaraq dövr edir və sonda damarlara qayıdır. Hemodializ xroniki böyrək xəstələri üçün müalicə deyil, yaşam tərzidir. |