I hissə |  |

1.2 Hüceyrənin üzvi birləşmələri |
Açar sözlər | üzvi birləşmə, maddələr mübadiləsi, karbohidrat, lipid, yağ, zülal

| Karbon Yer qabığında nisbətən nadir rast gəlinən kimyəvi elementlərdən biridir. Lakin canlı hüceyrə və orqanizmlərin tərkibində kütlə baxımından ən çox yayılan ikinci element məhz karbondur. • Canlı və cansız təbiət cisimlərinin kimyəvi tərkibi nə ilə fərqlənir? • Kimyəvi elementlərin hüceyrədə bioloji rolu nədən ibarətdir? • Karbon həyatın davamlılığı üçün niyə bu qədər vacibdir?

| Üzvi birləşmələr Karbon bütün bioloji molekullarda mövcud olan elementdir. Nisbətən kiçik atoma malik karbon atomları bir-birinə bağlanaraq düz zəncirlər, şaxələnmiş zəncirlər və ya halqa formalı "skeletlər" əmələ gətirə bilir.

▲ Karbon atomları digər karbon atomları ilə birləşərək karbon “skeletlər”ini əmələ gətirir

▲ Maddələr mübadiləsi reaksiyaları | Karbon atomları eyni zamanda oksigen, hidrogen, azot və kükürd kimi digər atomlarla birləşərək güclü, həm də sabit kimyəvi rabitə əmələ gətirmək xüsusiyyətinə malikdir. Bunun hesabına karbon atomları fərqli xüsusiyyətə malik üzvi birləşmələrin müxtəlif qruplarını əmələ gətirir. Üzvi birləşmələr dedikdə bütün canlı orqanizmlər üçün əsas olan karbon tərkibli birləşmələr nəzərdə tutulur. Kimyəvi tərkibi və quruluşuna görə bir-birindən fərqlənən üzvi birləşmələrin bəziləri hüceyrələrin strukturunu təşkil edir, bəziləri isə hüceyrələri enerji ilə təmin edir. Karbon tərkibli elə üzvi birləşmələr də var ki, hüceyrədaxili proseslərdə iştirak edərək onların tənzimlənməsinə təsir göstərir. Karbohidratlar, lipidlər, zülallar və nuklein turşuları canlı hüceyrələrin quruluşu və funksiyası üçün vacib olan əsas bioloji