Həyatın kimyası | 1

Fəaliyyət Diffuziya sürətinin ölçülməsi • İndikator məhlulu ilə bənövşəyi rəngə boyanmış jelatin kubları diaqramda göstərildiyi kimi durulaşdırılmış turşu məhluluna yerləşdirildi. Hər kubun tamamilə narıncı rəngə boyanması üçün lazım olan vaxt cədvəldə göstərilmişdir. Cədvəli dəftərinizə çəkərək tamamlayın. |

Kubun tilinin uzunluğu (mm) | Narıncıya boyanma vaxtı (san.) | Kubun səth sahəsi (cəmi 6 tərəf) (mm²) | Kubun həcmi (mm³) | Səth sahəsinin həcmə nisbəti (səth sahəsi / həcm)
1 | 20 |  |  |
2 | 41 |  |  |
3 | 76 |  |  |
4 | 104 |  |  |
5 | 188 |  |  |
10 | 600 |  |  |

Müzakirə edin:
1. Narıncı rəngə boyanma vaxtının səth sahəsinin həcm nisbətindən asılılıq qrafikini çəkin.
2. Maddələrin toxuma və hüceyrələrə çatdırılmasında diffuziyanın effektivliyi haqqında hansı fikri söyləmək olar?
3. Sizcə, diffuziyanın sürəti nədən asılıdır? Fikrinizi əsaslandırın.

Diffuziya canlı orqanizmlər üçün çox əhəmiyyətlidir. Həyat müxtəlif hüceyrələr və onları əhatə edən mühit arasında maddələr mübadiləsindən asılıdır. Hüceyrə membranı bəzi maddələrin keçməsinə imkan verir, bəzilərinə isə yox. Məsələn, oksigen və karbon qazı hüceyrə membranından keçə bilər, zülallar isə keçə bilməz. Buna görə də diffuziya oksigenlə karbon qazının hüceyrəyə daxil və xaric olması üçün vacib bir yoldur. Ağciyərlərdə alveol və onu əhatə edən kapilyarlardakı qırmızı qan hüceyrələri diffuziya yolu ilə oksigen və karbon qazı mübadiləsi aparır. Qanın davamlı hərəkəti alveollardakı atmosfer havası ilə qan arasında yüksək konsentrasiya qradiyentini saxlayır. Yaşıl bitkilər ətrafdakı karbon qazını diffuziya yolu ilə udur. Karbon qazı bu proses vasitəsilə fotosintez həyata keçirən yarpaq hüceyrələrinə daxil olur. Tənəffüs prosesi zamanı isə yarpaq hüceyrələri oksigeni diffuziya yolu ilə qəbul, eyni proseslə karbon qazını xaric edir. | ▲ Məməlilərdə qazlar mübadiləsi (oxlar hərəkət istiqamətini göstərir)