I hissə |  |

4.1 Heyvanlarda tənəffüs

| Canlı orqanizmlər öz həyatlarının davamı üçün lazım olan enerjini qidalı maddələrin oksidləşməsi nəticəsində əldə edirlər. Bu, tənəffüs prosesidir.
Açar sözlər | dəri tənəffüsü, traxeya tənəffüsü, qəlsəmə tənəffüsü, ağciyər tənəffüsü
• Canlılar tənəffüs prosesi üçün lazım olan oksigeni necə mənimsəyirlər? • Tənəffüs prosesinin orqanizm üçün əhəmiyyəti nədir?

| Tənəffüs həm də orqanizm ilə ətraf mühit arasındakı qazlar mübadiləsi kimi başa düşülür. Atmosfer oksigeni hüceyrə və toxumalara bilavasitə qanla daşınan canlılarda xüsusi tənəffüs orqanlarında baş verən qazlar mübadiləsi xarici tənəffüs, toxuma hüceyrələri ilə qan arasında baş verən tənəffüs isə daxili tənəffüs adlanır.

Fəaliyyət Qurbağada tənəffüs tipləri İşin gedişi: 1. Qurbağanın fərdi inkişaf mərhələlərini nəzərdən keçirin. 2. Hər mərhələnin tənəffüs tipini və ya mexanizmini müəyyənləşdirin. 3. Müəyyən etdiyiniz tənəffüs tiplərini mühitlə əlaqələndirərək təhlil edin. |

Müzakirə edin:
• Sizcə, niyə yetkin göl qurbağası ağciyər tənəffüsü etsə də, sudan kənarda uzun müddət yaşaya bilmir? Fikrinizi əsaslandırın.

▲ Amöbdə qazlar mübadiləsi |  | Canlılarda tənəffüs orqanları müxtəlifdir. Bu müxtəliflik onların yaşadıqları mühitin şəraitinə uyğunlaşmanın nəticəsidir. Bədən səthi və dəri tənəffüsü Amöb, evqlena, infuzor-tərlik, hidra və ağ planari kimi canlılarda xüsusi tənəffüs orqanı olmadığı üçün onlar bütün bədən səthi ilə tənəffüs edirlər. Bu canlılarda atmosfer oksigeni orqanizmə bilavasitə hüceyrə membranından daxil olur.