I hissə |  |

1.4 Maddələrin hüceyrə membranında daşınması

Təsəvvür edin ki, qonaq otağında oturub kitab oxuyursunuz. Bacınız təsadüfən otağa bir şüşə ətir dağıdır. Tədricən otaqda yayılan xoş bir qoxunu hiss etməyə başlayırsınız. |
Açar sözlər | konsentrasiya, konsentrasiya qradiyenti, diffuziya, osmos, su potensialı, plazmoliz, turqor, faqositoz, pinositoz

| • Ətirin qoxusu qonaq otağına və burnunuza necə yayılır? • Nə üçün ətir qoxusu dərhal deyil, müəyyən müddətdən sonra hiss edilir?

▲ Diffuziyanın qrafik təsviri (oxlar zərrəciklərin hərəkət istiqamətini göstərir) | Diffuziya Şəkildə A nöqtəsi ətir töküldüyü şüşəni təmsil edir. B nöqtəsi otaqda bir qədər ara məsafədə sizin oturduğunuz yeri göstərir. Şüşədən çıxan qazın atom və molekulları A nöqtəsində B nöqtəsinə nisbətən daha çoxdur. Beləliklə, bu iki nöqtə arasında konsentrasiya və ya qatılıq fərqi var. Qrafikdə mavi xəttin hündürlüyü hər bir nöqtədə konsentrasiyanı göstərir. Konsentrasiyaları A və B nöqtələrində birləşdirsək, maili və ya qradiyenti olan düz xətt alırıq. Bu qırmızı xətt A və B nöqtələri arasındakı konsentrasiya qradiyentidir. Konsentrasiya qradiyenti iki sahə arasındakı konsentrasiya fərqidir. Mayelərin və qazların zərrəcikləri kinetik enerjiyə malikdir. Onlar davamlı olaraq hərəkət edir. Onların hərəkəti təsadüfi olduğundan konsentrasiya qradiyenti ilə əvvəlcə aşağıya doğru hərəkət edəcək, müəyyən müddətdən sonra isə bərabər məsafədə yerləşəcək. Beləliklə, ətir qoxusu bütün evə yayılacaq. Bu, diffuziya hadisəsidir. Diffuziya təsadüfi hərəkət nəticəsində zərrəciklərin (ionların və ya molekulların) daha yüksək konsentrasiyalı sahədən daha aşağı konsentrasiyalı sahəyə – konsentrasiya qradiyenti istiqamətində olan hərəkətidir. Hər hansı bir maddə üçün konsentrasiya qradiyenti nə qədər böyük olarsa, həmin maddənin diffuziya sürəti də bir o qədər yüksək olar. Bu, maddənin daha yüksək konsentrasiya fərqi olan sahəyə doğru hərəkət etməsini asanlaşdırır, nəticədə diffuziya prosesi sürətlənir.