I hissə |  |

2.3 Bitki orqanizmində maddələrin daşınması

| Botanika bağlarında və parklarda hündürlüyü 50-85 m, gövdəsinin diametri 6-8 m olan nəhəng sekvoya ağacına rast gəlmək mümkündür. |
Açar sözlər | kök təzyiqi, kapilyarlıq, yarpağın sorucu qüvvəsi, transpirasiya
• Sizcə, su belə hündür ağacların zirvəsinə necə çatır? • Necə düşünürsünüz, bitkilərdə suyun daşınmasına hansı amillər təsir göstərir? • Gül mağazalarından alınan güllərin uzun müddət su ilə dolu vazalarda solmadan yaşaya bilməsinin səbəbləri nə ola bilər?

Çiçəksiz bitkilərdən olan yosunların və mamırların ötürücü toxuması və kökləri yoxdur. Bu bitkilərin bəzi nümayəndələrində kök funksiyasını yerinə yetirən rizoid adlanan strukturlar olur. Meşələrin rütubətli hissələrində və bataqlıq ərazilərdə yerləşən mamırlarda su və minerallar rizoidlərin köməyi ilə torpaqdan qəbul edilir və diffuziya yolu ilə daşınır.
Qıjılar, qatırquyruğular, plaunlar və çılpaqtoxumlular kimi çiçəksiz bitkilərdə isə su və mineral maddələrin daşınması çiçəkli bitkilərdə olduğu kimidir. Çiçəkli bitkilərdə su və suda həll olan maddələr, həmçinin yarpaqlarda fotosintez nəticəsində istehsal edilən üzvi maddələr digər orqanlara ötürücü toxuma tərəfindən daşınır.

Fəaliyyət Bitkilərdə maddələrin daşınması Ləvazimat: şəffaf, yaxud yarımşəffaf gövdəsi olan cavan ot bitkisi, suda həll olunan boya (qırmızı və ya göy mürəkkəb, qida boyası), stəkan, pipet, su, lupa. İşin gedişi: 1. 3-4 damcı boyanı su ilə qarışdıraraq rəngli su məhlulu hazırlayın. 2. Üzərində yarpaq olan bitkini rəngli məhlula qoyun. 3. Bir neçə saat gözləyin. Bu müddət bitki növündən və ölçüsündən asılı olaraq dəyişə bilər. |

4. Bitkinin gövdəsində, yarpaqlarında, digər yerüstü hissələrində istənilən rəng dəyişikliyini mütəmadi olaraq müşahidə edin və qeydlər aparın.
5. Kifayət qədər vaxt keçdikdən sonra kök, yarpaq damarları və yarpaq saplağı nahiyələrində bitki toxumalarının necə boyandığına baxmaq üçün lupadan istifadə edin.
6. Gövdənin və kökün mürəkkəbə batırılmamış hissəsini eninə nazik kəsin.
Kəsiklərdən müvəqqəti preparat hazırlayıb işıq mikroskopu altında müşahidə edin.
Müzakirə edin:
1. Hansı toxumalar boyanmışdır?
2. Bu təcrübədən hansı nəticəyə gəlmək mümkündür?