Həyatın kimyası | 1

• DÜŞÜN • MÜZAKİRƏ ET • PAYLAŞ | Sizcə, nə üçün bitki kökünün ətrafına həddindən çox gübrə əlavə etmək məsləhət görülmür?

Faqositoz və pinositoz Bəzi maddə hissəciklərinin ölçüləri böyük olduğu üçün onlar hüceyrə membranından diffuziya yolu ilə keçə bilmir. Belə hissəciklərin hüceyrə daxilinə daşınması faqositoz və pinositoz prosesləri vasitəsilə həyata keçirilir. Faqositoz – iri və bərk hissəciklərin, bəzən isə bütöv hüceyrələrin və ya onların fraqmentlərinin hüceyrə tərəfindən udulması prosesidir. Bu zaman həmin hissəciklər hüceyrə membranının çıxıntıları – "yalançı ayaqlar" (psevdopodlar) vasitəsilə əhatə olunaraq hüceyrə daxilinə alınır. "Membran örtük" ilə əhatələnmiş şəkildə sitoplazmaya daxil olan bu hissəciklər qida qovuqcuğu (və ya faqosom) adlanan quruluşu əmələ gətirir. Qida qovuqcuğu daha sonra həzm fermentləri ilə zəngin olan lizosomla birləşir. Bu birləşmənin nəticəsində həzm vakuolu yaranır. Həzm vakuolunda qida maddələri və digər udulmuş hissəciklər xüsusi fermentlərin təsiri ilə parçalanır. Hüceyrə bu parçalanma məhsullarını soraraq öz ehtiyaclarını ödəyir. Həzm olunmayan qalıq maddələr hüceyrədən xaric edilir. Məsələn, patogen mikroorqanizmlər insan orqanizminə yoluxduqda leykositlər bu mikroorqanizmləri faqositoz prosesi vasitəsilə əhatə edir və “udur”, sonra isə onları zərərsizləşdirir. Faqositoz prosesi amöb və infuzor kimi bəzi birhüceyrəli orqanizmlər tərəfindən qidalanma məqsədilə istifadə olunur. Pinositoz isə hüceyrə üçün zəruri olan və içərisində həll olmuş maddələrin (zülallar, şəkərlər, ionlar və ya digər molekulların) hüceyrəxarici mayedən ayrılan damlalarla hüceyrə daxilinə keçməsi prosesidir. |

▲ Faqositoz | ▲ Pinositoz