Həzm və qidalanma | 5

5.3 İnsan orqanizmində həzm prosesi

| Fermentlər orqanizmdə kimyəvi reaksiyaları sürətləndirən zülallardır. Fermentlərsiz həyat üçün vacib olan bir çox metabolik reaksiyalar ya gedə bilməz, ya da çox yavaş davam edər. Həzm fermentlərinin əsas xüsusiyyəti qida maddələrini daha kiçik, asanlıqla həzm oluna bilən maddələrə parçalamaqdır. • Həzm sistemində fermentlər tərəfindən hansı qida maddələri parçalanır? • Nə üçün bu maddələr parçalanmadan mənimsənilmir? • Fermentlər orqanizmdə tükənə bilərmi?

Orqanizmin həzm prosesində əsas rol oynayan həzm fermentləri bioloji fəal maddələrdir. Onlar karbohidratları, zülalları və yağları daha kiçik molekullara parçalayır, bu zaman orqanizmdə ayrılan enerji hesabına isə böyümə prosesləri baş verir. Həzm prosesində ağız suyu, mədə və mədəaltı vəzilərin, bağırsaqların hüceyrələri tərəfindən ifraz olunan onlarca müxtəlif fermentlər iştirak edir. Həzm fermentləri 3 əsas qrupa bölünür: • zülalları parçalayan fermentlər; • yağları parçalayan fermentlər; • karbohidratları parçalayan fermentlər. |
Açar sözlər | həzm fermentləri, mexaniki xırdalanma, kimyəvi parçalanma, mikroxovcuq, membran həzmi, defekasiya

Zülallar mədədə və nazik bağırsaqda pepsin, ximozin və tripsin fermentlərinin təsiri altında aminturşulara parçalanır. | Mürəkkəb karbohidratların parçalanması ağız boşluğunda, həmçinin nazik bağırsaqda amilaza və maltaza fermentlərinin təsiri altında baş verir. | Nazik bağırsaqda lipaza fermentləri lipidləri yağ turşularına və qliserinə parçalayır. Lipidlərin həzmi ödün təsiri altında fəallaşır.

Ağız boşluğunda həzm Ağız boşluğunda həzm qidanın mexaniki xırdalanması və qarışması, həmçinin ağız suyunun təsirindən ilkin kimyəvi parçalanması nəticəsində baş verir. Ağız suyu ağız boşluğunda yerləşən 3 cüt iri ağız suyu vəziləri (qulaqyanı, çənəaltı, dilaltı) və çoxlu sayda xırda vəzilər tərəfindən ifraz olunur. Ağız suyu zəif qələvi reaksiyaya malikdir. Onun tərkibi təqribən 98% sudan, lizosim, amilaza və |