| Canlı aləmin təsnifatı
Qədim dövrlərdən alimlər canlıları inkişafına, xarici və daxili quruluş xüsusiyyətlərinə, həmçinin digər əlamətlərinə görə qruplaşdırmaq haqqında müxtəlif nəzəriyyələr yaratmışlar. Canlıların belə təsnifatı bioloji müxtəlifliyi başa düşməyə imkan verir. Bu, uyğun elmi nəzəriyyələrin yaradılmasında, təbabət və kənd təsərrüfatının inkişafında, həmçinin ətraf mühitin qorunmasında da mühüm rol oynayır. Canlıların təsnifatı böyük tarixi inkişaf yolu keçmişdir. Qədim yunan filosofu Aristotel canlıları xarici əlamətlərinə görə heyvanlara və bitkilərə ayırırdı. Orta əsrlərdə əsas diqqəti dərman bitkilərinin öyrənilməsinə yönəldən alimlər orqanizmləri xaotik şəkildə adlandırırdılar. Bu da onların öyrənilməsində çətinliklər yaradırdı. |
İntibah dövründən başlayaraq alimlər bitki və heyvanların geniş kolleksiyalarını araşdırıb onların ciddi təsnifatına nail oldular. XVIII əsrdə Karl Linney qoşa latın adlarından istifadə etməklə (məsələn: Homo sapiens) müasir təsnifatın əsasını qoydu. XIX əsrdə isə Çarlz Darvin növlərin mənşəyi ilə bağlı nəzəriyyəsini yaratdıqdan sonra təsnifatda canlıların qohumluq əlaqələri də nəzərə alınmağa başlanıldı. Bu gün müasir molekulyar biologiya və genetikanın inkişafı canlıların təsnifatını dəqiqləşdirməyə və yenidən araşdırılmasına imkan yaradır.
⬤ | Orta əsrlərdə taun, malyariya və vəba epidemiyalarının yayılma səbəblərini aşkar etmək üçün mikroorqanizmlərin düzgün təsnifatı çox vacib idi. Məsələn, XIX əsrdə Yersinia pestis (taun törədici) bakteriyası müəyyən edildikdən sonra infeksiyanın yayılma səbəbləri aydın oldu. Düzgün təsnifat nəticəsində oxşar mikroorqanizmləri müəyyən etmək və onlarla mübarizə üsullarını həyata keçirmək mümkün oldu. Böyük coğrafi kəşflər dövrü adlandırılan XV-XVII əsrlərdə dünyanın müxtəlif yerlərindən Avropaya çoxlu sayda yeni canlılar – heyvan və bitkilər gətirildi. Bəzi bitki növləri oxşar olsalar da, tamamilə fərqli xüsusiyyətləri var idi. Kartof, qarğıdalı və düyü bitkiləri düzgün təsnif edildikdən sonra milyonlarla insanın əsas qidasına çevrildi.
⬤ | 1. Canlıların təsnifatının hansı əhəmiyyəti var? 2. Canlılar aləminin təsnifatına aid fikirlər nəyə görə dəyişib?

| Bölmədə öyrənəcəksiniz • Yer üzündə mövcud olan canlıların təsnifatı ilə sistematika elmi məşğul olur • Canlıların təsnifatının əsasında orqanizmin hüceyrələrinin quruluşu, onların birhüceyrəli və ya çöxhüceyrəli olması, qidalanma tipi və digər xüsusiyyətləri durur • Canlılar beş aləmə – bakteriyalar, protistalar, göbələklər, bitkilər və heyvanlar aləminə ayrılır • Heyvanlar aləminin sistematikasında tip, sinif, dəstə, fəsilə, cins və növ təsnifat vahidləri istifadə olunur • Bitkilər aləminin sistematikasında şöbə, sinif, sıra, fəsilə, cins və növ təsnifat vahidləri istifadə edilir