Heyvanlarda və insanda çoxalma | 6

6.2 Heyvanlarda cinsi çoxalma

Bir gün Nicat məktəbin həyətində yuvadan yerə düşmüş kiçik bir göyərçin balası tapdı. Dostlarının köməyi ilə onu pəncərənin üstündəki yarıqda yerləşən yuvaya qoydu və orada yumurtadan çıxmağa çalışan daha iki bala gördü. |

• Sizin fikrinizcə, təbiətdə hansı heyvanlar yumurta qoymaqla çoxalır?
• Hansı heyvanların yumurta qoyduğunu və hansıların bala doğduğunu necə ayırd edə bilərik?
• Təbiətdə çoxalma üsulları barədə nümunələrə rast gəlmisinizmi?

Cinsi çoxalma əksərən cinsi hüceyrələrin (qametlərin) birləşməsi nəticəsində yeni bir orqanizmin yaranması prosesidir. Əksər heyvanlarda qametlərin əmələ gəlməsi (qametogenez) orqanizmin cinsiyyət vəzilərində – yumurtalıqlarda və toxumluqlarda baş verir. Yumurtalıqda dişi qamet olan yumurta-hüceyrə yaranır. Yumurta-hüceyrə hərəkətsiz və dəyirmi formada olur. Onun iri nüvəsi, müxtəlif orqanoidləri olan sitoplazması və rüşeymin inkişafı üçün lazım olan ehtiyat qida maddələri olur. Sürünənlərdə və quşlarda yumurta-hüceyrələr, adətən, sarılıqla daha zəngin və spermatozoiddən daha iri olur. Toxumluqda erkək qamet olan spermatozoid əmələ gəlir. Spermatozoidlər başcıq, boyuncuq və fəal hərəkəti təmin edən qamçıdan ibarətdir. Erkək qametlərdə, demək olar ki, ehtiyat qida maddələri olmur. Cinsi çoxalma zamanı dişi qamet ilə erkək qametin birləşməsi nəticəsində ziqot yaranır və bu proses mayalanma adlanır. Cinsi yolla çoxalan heyvanlarda fərdi inkişaf, adətən, mayalanma ilə başlayır. |
Açar sözlər | yumurtalıq, toxumluq, qamet, yumurta-hüceyrə, spermatozoid
Yumurta-hüceyrə Spermatozoid