İnsan sağlamlığı və ətraf mühit | 8

gəlməsində təkcə qanda deyil, həm də limfada olan xüsusi leykositlər – limfositlər iştirak edir. Anticisimlər uzun müddət bədəndə qala bilir. Onlar bir, bəzən isə bir neçə xəstəliyin törədicilərinə qarşı mübarizə aparır. Buna görə də insanda immunitet yaranır və o həmin xəstəliklərə təkrar tutulmur. İmmuniteti təbii və süni olmaqla iki qrupa ayırırlar.
Təbii immunitet
Anadangəlmə və ya keçirilmiş xəstəlik nəticəsində qazanılmış immunitetə təbii immunitet deyilir. Məsələn, insan heyvan taunu ilə xəstələnmir. Buna səbəb həmin xəstəliyə qarşı onda anadangəlmə immunitetin olmasıdır. Anadangəlmə immunitet uşağa irsən valideyndən keçir. Belə immunitetə malik adamların qanında bəzi xəstəliklərə qarşı hazır anticisimlər olur. İmmunitet bəzi hallarda insanın keçirdiyi yoluxucu xəstəliklərdən sonra yaranır. Bu, qazanılmış immunitetdir. Göyöskürək, qızılca və ya suçiçəyi keçirən insanın qanında bu xəstəliklərə qarşı anticisimlər yaranır. Nəticədə insan bir daha bu xəstəliklərə tutulmur.
Süni immunitet
İnsanı dizenteriya, qarın yatalağı, difteriya kimi hər hansı bir infeksion xəstəlikdən qorumaq üçün bəzən onun orqanizmində süni immunitet yaradılır. Süni immunitet peyvəndlər və müalicə zərdabları vasitəsilə yaradılır. Peyvəndlər profilaktik xarakter daşıyır.
Peyvəndlər
Müəyyən xəstəliyə qarşı süni immunitet yaratmaq üçün insana həmin xəstəliyin törədicilərinin öldürülmüş, yaxud zəiflədilmiş mikroorqanizmləri vurulur. Bu, peyvənd adlanır. Nəticədə bədəndə qoruyucu anticisimlər əmələ gəlir və gələcəkdə insan bu xəstəliyə tutulmur.
Müasir dövrdə çiçək, vərəm, qızılca, poliomielit və s. kimi ağır xəstəliklərə qarşı peyvəndlərlə mübarizə aparılır. Peyvənd vasitəsilə yaranan immunitet aktiv immunitet adlanır.
Müalicə zərdabları
İnsanı quduz it dişlədikdə və ya ilan sancdıqda, insanda infeksion xəstəliklərin ağırlaşmaları zamanı tez yardım göstərmək üçün, adətən, ona hazır anticisim – müalicə zərdabları (serumları) vurulur. Müalicə serumları infeksion xəstəlik keçirmiş heyvanların, yaxud