Heyvanlarda və insanda çoxalma | 6

|  | Məktəbəqədər dövr 3 yaşından 6 yaşına qədər davam edir. Düşünmə bacarıqlarının inkişafı sürətlənir. Bu dövrdə uşaqda ətraf aləmə qarşı maraq artır və o, çoxlu suallar verir. Məktəbəqədər dövrü “suallar mərhələsi” də adlandırırlar. Sosial bacarıqların təməli qoyulur.

|  | İbtidai məktəb dövrü 6 yaşından 11 yaşına qədər davam edir. Davamlı boy artımı olur, əzələlər və sümüklər böyüyür, uşaq idman dərnəklərində iştirak etməyə başlayır. Yazmaq və oxumaq, konstruktiv düşüncə və problemləri həlletmə bacarıqları inkişaf edir, ünsiyyət tələbatı güclənir.

|  | Yeniyetməlik dövrü (11-16 yaş) mərhələsində uşağın fəaliyyətində keyfiyyət dəyişkənlikləri baş verir. Xüsusən uşaqların cinsi yetişkənlik dövründə cinsiyyət hormonlarının təsirindən orqanizimində müxtəlif dəyişikliklər yaranır. Bu dövrdən o, yeniyetmə hesab olunur. Cinsi yetişkənlik dövründə qanda cinsiyyət hormonlarının artması yüksək aktivliyə səbəb olur. Boy artımı sürətlənir, ikinci cinsi əlamətlər formalaşır. Səsin dəyişməsi, üz və bədən tüklərinin artması, süd vəzilərinin böyüməsi bu dövrə təsadüf edir. Yeniyetmədə yuxunun pozulması və sinir sisteminin oyanıqlığı artır, əhvalının tez-tez dəyişməsi müşahidə edilir. Yeniyetməlik dövründə nitqin inkişafı tamamlanır, mühakimə və tənqidi düşünmə bacarıqları inkişaf edir, xarakter formalaşır.

|  | Gənclik dövrü (17-21 yaş). Bu dövrdə orqanizm anatomik-fizioloji cəhətdən sürətlə inkişaf edir, yeniyetməlik dövründə müşahidə olunan qeyri-mütənasib inkişaf normal hala düşür. Boyartımı səngiyir, əzələ gücü qüvvətlənir. Erkən gənclik şəxsiyyətin əsas keyfiyyətlərinin formalaşdığı və ictimai fəallığının artdığı dövrdür. Bu yaşda bir sıra yeni keyfiyyətlər yaranır: özünüdərketmə və dünyagörüşünün formalaşması baş verir, müstəqillik meyli güclənir və s.

|  | Yetkinlik dövrü (22-60 yaş). İnsanın cinsi və fiziki inkişafının tamamlandığı dövr olaraq xarakterizə olunur. Bu dövrdə bioloji olaraq tamamilə yetkinlik qazanmış insan çoxalma qabiliyyətinə malik fərd olmağa başlayır. Orqanizmin tam inkişafı başa çatır. Bədən forması sabitləşir və yetkinliyin cinsi xüsusiyyətləri müəyyənləşir. Bədəndə fiziki və hormon səviyyəsindəki dəyişikliklər çoxalır. Bəzi insanların bədən ölçüləri dəyişir (piy toxuması artır, əzələlərin gücü azalmağa başlayır).