II hissə |  |

5.1 Orqanizmdə maddələr mübadiləsi

| İstənilən canlı orqanizmin fəaliyyəti üçün enerji tələb olunur. • Orqanizmlər həyat fəaliyyəti üçün enerjini haradan alır? • Əldə olunan enerji hansı proseslərə sərf olunur?

Açar sözlər | avtotrof, heterotrof, maddələr mübadiləsi, zülal, karbohidrat, yağ, vitamin
Anabolizm | Təbiətdə canlılar, əsasən, iki tip – avtotrof və heterotrof qidalanmadan istifadə edirlər. Avtotrof qidalanan orqanizmlər qeyri-üzvi maddələrdən üzvi maddələr hazırlayır və onlarla qidalanırlar. Heterotrof orqanizmlər isə bitki və heyvanların hazırladıqları hazır üzvi maddələrdən istifadə edirlər. Orqanizm ətraf mühitdən oksigen, su, mineral duzlar və qida maddələri alır. Parçalanma məhsulları olan karbon qazı, ammonyak, sidik cövhəri, sidik turşusu, mineral duzlar və suyun artığı orqanizmin hüceyrələri tərəfindən xaric edilir. Qidanın tərkibindəki üzvi maddələr həyat fəaliyyəti, böyümə və inkişaf üçün zəruri maddələrdir. Daxil olan mürəkkəb üzvi birləşmələr orqanizmin hüceyrələri tərəfindən olduğu kimi mənimsənilmədiyi üçün onlar daha sadə birləşmələrə parçalanır və bədəndə özünə uyğun yeni maddələr əmələ gəlir. Orqanizmin hüceyrələrində gedən belə sintez reaksiyalarının cəmi anabolizm və ya plastik mübadilə adlanır. Maddələrin parçalanması nəticəsində hüceyrələrdə enerji ayrılır. Alınan enerjinin bir qismi canlının bədən quruluşuna sərf olunur, əksər hissəsi isə istilik şəklində ətrafa yayılır. Orqanizmin hüceyrələrində enerjinin ayrılması ilə gedən bütün parçalanma reaksiyalarının cəmi katabolizm və ya energetik mübadilə adlanır. Orqanizmdə baş verən anabolik və katabolik proseslərin cəmi maddələr mübadiləsi, yəni metabolizm adlanır. Maddələr mübadiləsini, əsasən, həzm, tənəffüs və ifrazat prosesləri tənzimləyir.