İş və enerji
2
Sıxılmış və ya gərilmiş yayla yanaşı, Yer səthindən müəyyən hündürlükdə olan cisim də potensial enerjiyə malik olur. Buna səbəb cisimlə Yer arasında qarşılıqlı cəzbetmə təsirinin olmasıdır. Sıxılmış yay açıldıqda (şəkil 2) onun potensial enerjisi tirciyin hərəkət enerjisinə çevrilir.
Cismin öz hərəkəti nəticəsində malik olduğu enerji kinetik enerji adlanır.
Yaydan atılmış ox, uçan quş və qaçan şagird kinetik enerjiyə malikdir. Çünki bu halda onların hər biri hərəkət halındadır. Enerji skalyar fiziki kəmiyyətdir və işin vahidi kimi onun da BS-də vahidi couldur.
Bilir-
siniz-
mi?
Latınca “potentialis”
imkan, yunanca
“kinema” hərəkət
deməkdir.
•DÜŞÜN
•MÜZAKİRƏ ET
•PAYLAŞ
Əlinizi bir-birinə sürtdükdə nə hiss edirsiniz?
Sizcə, bunun səbəbi nədir?
Mexaniki enerji ilə iş arasındakı əlaqə
Ləvazimat: arabacıq, xətkeş, karton lövhə, qum.
İşin gedişi:
1. Löhvəni bükərək şəkildəki kimi mail müstəvi və üfüqi səth düzəldin.
2. Arabacığı mail
müstəvi üzərinə
qoyduqdan sonra
sərbəst buraxın.
Onun üfüqi hissədə getdiyi yolu ölçüb dəftərinizdə qeyd edin.
Müzakirə edin:

1. Arabacıq hərəkətə başlamazdan əvvəl hansı enerjiyə malik idi?
2. Hansı halda arabacıq daha çox yol getdi? Niyə?
3. Sizcə, üfüqi hissədə itirilən enerji hansı enerji növünə çevrildi?

3. Üfüqi hissəyə bir az qum səpin və arabacığı eyni hündürlükdən buraxmaq şərti ilə 2-ci addımı təkrar edin.
Fəaliyyət zamanı üfüqi səthə qum tökdükdə arabacığın getdiyi yol qısaldı. Bunun səbəbi qumlu səthdə sürtünmə qüvvəsinin artmasıdır. Hər iki halda arabacıq bərabər hündürlükdən buraxıldığı üçün onun potensial enerjisi bərabər idi. Deməli, hər iki halda sürtünmə qüvvəsinə qarşı görülən işlər də bərabər olmalıdır. İşin A = F · s düsturuna əsasən sürtünmə qüvvəsi artdıqda arabacığın getdiyi yol daha az oldu.