I hissə
Ağırlıq qüvvəsi
Yer və ya digər göy cisimləri tərəfindən cismə təsir edən cazibə qüvvəsi ağırlıq qüvvəsi adlanır.
Ağırlıq qüvvəsi cismin kütləsi ilə sərbəstdüşmə təcilinin hasilinə bərabərdir:
F = mg.

#### Ağırlıq qüvvəsinin kütlədən asılılığının müəyyənləşdirilməsi

#### Ləvazimat:

dinamometr, üç ədəd müxtəlif kütləli yük.

#### İşin gedişi:

1. Cədvəli dəftərinizdə çəkin.
2. Yüklərin kütlələrini cədvəlin
sol sütununda qeyd edin.

Kütlə (kq) | Ağırlıq qüvvəsi (N)

3. Hər bir yükə təsir edən ağırlıq qüvvəsini ölçüb sağ sütunda qeyd edin.

#### Müzakirə edin:

#### • Ağırlıq qüvvəsi ilə kütlə arasında hansı əlaqə var?

Bilir-
siniz-
mi?
Cazibə latınca “gravitas”
sözündən götürülüb,
azərbaycanca “ağırlıq”
deməkdir.
Fəaliyyətdən də göründüyü kimi, cismin kütləsi artdıqca ona təsir edən ağırlıq qüvvəsi də artır. Təbiət dərslərindən öyrənmisiniz ki, Ay və Mars kimi digər göy cisimləri də yaxınlıqlarındakı cisimlərə cazibə qüvvəsi ilə təsir edir.
Məsələ həlli
Üfüqi səthdə sükunətdə olan odun yağışdan islanaraq ağırlaşıb. Yağışdan sonra onun kütləsi 1,2 dəfə, ona təsir edən ağırlıq qüvvəsi isə 5 N artıb.
a) Odunun yağışdan əvvəlki kütləsini və ağırlıq qüvvəsini tapın.
b) Yağışdan əvvəl və sonra oduna təsir edən qüvvələrin qüvvə diaqramlarını qurun.
c) Hesablama aparmadan hər iki halda oduna təsir edən qüvvələrin əvəzləyicisini tapmaq olarmı?
Cavabınızı əsaslandırın.
Həlli
a) Odunun yağışdan əvvəlki kütləsi m, ona təsir edən ağırlıq qüvvəsi F olsun. Yağışdan sonra ona təsir edən ağırlıq qüvvəsi F + 5 N, kütləsi 1,2 m olar. Verilənlərə əsasən oduna təsir edən ağırlıq qüvvələrinin ifadələrini aşağıdakı kimi yaza bilərik:
yağışdan əvvəl: F = mg; yağışdan sonra: F + 5 N = 1,2 mg.
Birinci ifadəni ikinci ifadədə nəzərə alsaq, F + 5 N = 1,2 F olar. Buradan F = 25 N alınır. F = mg ifadəsindən isə 25 = m ·10 və ya m = 2,5 (kq) alınır.
b) Odun sükunətdə olduğundan həm yağışdan əvvəl, həm də sonra ona yalnız ağırlıq qüvvəsi və səthin reaksiya qüvvəsi təsir edir. Ona görə də qüvvə diaqramları şəkildəki kimidir:
c) Odun sükunətdə olduğundan Nyutonun birinci qanununa görə ona təsir edən əvəzləyici qüvvə sıfıra bərabərdir.