I hissə
Ağırlıq qüvvəsinin təsir xətti cismin dayaq sahəsinin daxilində qaldıqda ağırlıq qüvvəsinin qüvvə momenti cismi əvvəlki vəziyyətinə qaytarır. Əgər ağırlıq qüvvəsinin təsir xətti dayaq sahəsindən kənara çıxarsa, cismə təsir edən qüvvə momenti onun aşmasına səbəb olar (şəkil 7).
Şəkil 7. Qüvvənin təsiri
ilə cismin aşıb-aşmaması
ağırlıq qüvvəsinin təsir
xəttinin dayaq sahəsinin
daxilində və ya xaricində
olmasından asılıdır.
Tarazlığın dayanıqlı tarazlıq, dayanıqsız tarazlıq və fərqsiz tarazlıq olmaqla üç növü var.
Bilir-
siniz-
mi?
“Cüdo” idman növündə
idmançının əsas məqsədi
rəqibini dayanıqsız tarazlıq
vəziyyətinə gətirmək və
ona qüvvə momenti tətbiq
etməklə yıxmaqdır.
a) Dayanıqlı tarazlıq
Dayanıqlı tarazlıqda olan cisim tarazlıq vəziyyətindən çıxarıldıqda öz-özünə, yəni ağırlıq qüvvəsinin qüvvə momentinin təsiri ilə əvvəlki vəziyyətinə qayıdır. Tarazlıq vəziyyətindən çıxarılarkən cismin potensial enerjisi əvvəlcə artır, tarazlıq vəziyyətinə qayıtdıqda isə yenidən əvvəlki qiymətini alır.
b) Dayanıqsız tarazlıq
Dayanıqsız tarazlıqda olan cisim tarazlıq vəziyyətindən çıxarıldıqda əvvəlki vəziyyətinə qayıda bilmir. Ağırlıq qüvvəsinin qüvvə momentinin təsiri ilə aşır. Bu halda cismin potensial enerjisi əvvəlkindən daha kiçik olur.
c) Fərqsiz tarazlıq
Fərqsiz tarazlıq vəziyyətində olan cisim öz tarazlığını qoruyur. Belə vəziyyətdə bütün hallarda onun potensial enerjisinin qiyməti dəyişmir.