Qüvvə
1
Çəki
Bütün cisimlərə ağırlıq qüvvəsi təsir edir. Bu təsir cismin asqıdan asılmasından, yaxud dayaq üzərində dayanmasından asılı deyil. Ancaq asqıda olan və ya dayaq üzərindəki cisim ağırlıq qüvvəsinin təsiri nəticəsində asqıya və ya dayağa təsir göstərir (şəkil 4).
Ağırlıq qüvvəsinin təsiri ilə cismin dayağa və ya asqıya tətbiq etdiyi qüvvə çəki adlanır.
Çəki vektorial kəmiyyətdir və P hərfi ilə işarə olunur. Çəki qüvvə olduğu üçün onun da BS-də vahidi nyutondur:
[P] = 1 N.
Dayaq üzərindəki və ya asqıda olan cismin çəkisi ədədi qiymətcə cismə təsir edən ağırlıq qüvvəsinə bərabərdir:
P = mg.
Sərbəst düşən cismin çəkisi sıfıra bərabərdir. Çünki bu halda onun təsir etdiyi dayaq və ya asqı mövcud olmur. Cismin belə halı çəkisizlik adlanır. Məsələn, əlinizdən düşən qələmin çəkisi yerə çatanadək sıfıra bərabərdir.
Şəkil 4.
Məsələ həlli
Şəkildəki cisimlərə təsir edən
qüvvələrin qüvvə diaqramlarını
çəkin.
Həlli. Masa üzərindəki cismə Yer tərəfindən aşağı yönəlmiş ağırlıq qüvvəsi, dayaq tərəfindən isə yuxarı yönəlmiş reaksiya qüvvəsi təsir edir. İpdən asılmış cismə isə aşağı yönəlmiş ağırlıq qüvvəsi və ipin yuxarı yönəlmiş gərilmə qüvvəsi təsir edir.
Çəki cismə deyil, dayağa və ya asqıya təsir edən qüvvə olduğundan cismə tətbiq olunmuş qüvvələrin qüvvə diaqramında göstərilmir. Çünki qüvvə diaqramında ayrı-ayrı cisimlərə tətbiq olunmuş qüvvələr deyil, hərəkəti öyrənilən cismə təsir edən qüvvələr göstərilir.