Qüvvə
1
Qüvvənin növləri
Cismin necə hərəkət edəcəyini bilmək üçün əvvəlcə ona təsir edən
qüvvələr müəyyən olunmalıdır. Bunun üçün təbiətdə mövcud olan
müxtəlif qüvvələri tanımaq lazımdır. Əksər hallarda cismə birdən
çox və müxtəlif növ qüvvələr təsir edə bilər. Təbiətdə və gündəlik
həyatda bəzi qüvvələrə daha çox rast gəlinir. Məsələn, bütün
cisimlərə ağırlıq qüvvəsi təsir edir, çünki cisimlərin kütləsi var.
Cismin elektrik yükü varsa, elektrik qüvvəsi, maqnit tərəfindən
cəzb olunan maddədən hazırlanıbsa, maqnit qüvvəsi təsir edə
bilər. Qüvvələrdən bəziləri, məsələn, maqnit, elektrik və cazibə
qüvvələri cismə toxunma olmadan, müəyyən məsafədən təsir edir.
Bəzi qüvvələrin, məsələn, sürtünmə və ya reaksiya qüvvəsinin təsir
etməsi üçün isə cisimlər bir-birinə toxunmalıdır.
Ağırlıq qüvvəsi
Ağırlıq qüvvəsi cisimlərin Yer tərəfindən cəzb olunması nəticəsində yaranır. Yerdəki bütün cisimlərə ağırlıq qüvvəsi təsir edir. Məsələn, əlimizdəki əşya və ya budaqdakı alma ağırlıq qüvvəsinin təsiri ilə yerə düşür.
Elastiklik qüvvəsi
Elastiklik qüvvəsi cisimlərin dartılması və ya sıxılması zamanı yaranır. Məsələn, elastik yayı dartıb və ya sıxıb buraxdıqda o, elastiklik qüvvəsinin təsiri ilə əvvəlki vəziyyətinə qayıdır.
Reaksiya qüvvəsi
Cisim hər hansı səthə təsir etdikdə həmin səth də cismə təsir edir. Bu təsir həmişə səthə perpendikulyar istiqamətdə cismə doğru yönəlir və reaksiya qüvvəsi adlanır. Məsələn, masa üzərindəki kitaba və ya divara söykənmiş şagirdin əlinə reaksiya qüvvəsi təsir edir.
Sürtünmə qüvvəsi
Bir cisim hər hansı səthə toxunaraq hərəkət etdikdə həmin cismə hərəkətin əksinə yönələn qüvvə təsir edir. Toxunan səthlər arasında yaranan bu qüvvə sürtünmə qüvvəsi adlanır.
Maye və qazların itələmə qüvvəsi
İtələmə qüvvəsi maye və qazların daxilindəki cismə təsir edən qüvvədir. Bu qüvvə arximed qüvvəsi də adlandırılır. İtələmə qüvvəsi həmişə şaquli istiqamətdə yuxarıya yönəlir.
Gərilmə qüvvəsi
Cismi ip və ya tros vasitəsilə dartdıqda ipdə və ya trosda yaranan qüvvə gərilmə qüvvəsidir. Gərilmə qüvvəsi ip və ya tros boyunca yönəlir.