Təzyiq
3
Qazlar tərəfindən də cisimlərə arximed qüvvəsi təsir edir. Məsələn, ətrafdakı cisimlərə onları əhatə edən hava tərəfindən yuxarıya yönəlmiş arximed qüvvəsi təsir edir. Qazlar tərəfindən cisimlərə təsir edən arximed qüvvəsi aşağıdakı düsturla hesablanır:

FA = ρqgVc

Burada ρq qazın sıxlığı, Vc cismin həcmi, g isə sərbəstdüşmə təcilidir.

Bir çox halda hava tərəfindən cismə təsir edən arximed qüvvəsi həmin cismə təsir edən ağırlıq qüvvəsindən çox kiçikdir. Ona görə də bu kimi hallarda arximed qüvvəsi nəzərə alınmır. Ancaq hava şarı kimi həcmi böyük olan cisimlərə təsir edən arximed qüvvəsini nəzərə almaq lazım gəlir. Məsələn, nəhəng hava şarına təsir edən arximed qüvvəsi ona təsir edən ağırlıq qüvvəsindən böyükdür. Nəticədə belə şar havaya qalxır (şəkil 2).
Şəkil 2. Hava şarları
Arximed qüvvəsinin ölçülməsi
Ləvazimat: dinamometr, metal cisim, içində su olan qab.
İşin gedişi:
1. Cismə təsir edən ağırlıq qüvvəsini ölçün.
2. Cismi suya tədricən batırın.
3. Cismi suya batırdıqca dinamometrin göstəricisinin necə dəyişdiyini müşahidə edin.
Müzakirə edin:
1. Cisim suya batdıqca dinamometrin göstəricisi niyə azalmağa başladı?
2. Cismi suya batırdıqda dinamometr hansı qüvvələrin əvəzləyicisinin ədədi qiymətini göstərir? Sxem çəkərək izah edin.
3. Hansı halda cismə təsir edən arximed qüvvəsi ən böyük oldu? Bu halda arximed qüvvəsi neçə nyutona bərabərdir?
Cisim suya salınmazdan əvvəl ona ağırlıq qüvvəsi və hava tərəfindən arximed qüvvəsi təsir edir. Lakin arximed qüvvəsi ağırlıq qüvvəsi ilə müqayisədə çox kiçik olduğundan həmin qüvvə nəzərə alınmır.