I hissə
Şəkil 4.
Oturacağının sahəsi S, hündürlüyü isə h olan qabdakı mayenin qabın dibinə etdiyi təzyiqi hesablamaq üçün düstur çıxarmaq mümkündür (şəkil 4). Həmin mayeyə təsir edən ağırlıq qüvvəsi mg, mayenin kütləsi m = ρV, həcmi V = Sh, təzyiqin düsturu isə
p =
F
S
olduğundan qabdakı mayenin yaratdığı təzyiqi aşağıdakı kimi hesablamaq olar:
p =
F
S
=
mg
S
=
pVg
S
=
pShg
S
.
Buradan isə hidrostatik təzyiqin düsturu alınır:
p = ρgh.
Göründüyü kimi, hidrostatik təzyiq maye sütununun hündürlüyündən və mayenin sıxlığından asılı olsa da, qabın oturacağının sahəsindən asılı deyil.
Məsələ həlli
Hündürlüyü 2 sm olan civə sütununun termometrin alt hissəsinə etdiyi təzyiqi hesablayın və kPa ilə ifadə edin. Civənin sıxlığı 13600
kq

m3

-dır.
2 sm = 0,02 m olduğundan hidrostatik təzyiqin düsturuna görə civə sütununun təzyiqinin qiyməti:
p = ρgh = 13600
kq

m3

· 10
m

san2

· 0,02 m = 2720
kq

m · san2

= 2,72 kPa.
Şəkil 5.
Şəkil 6.
Birləşmiş qablar qanunu
Gündəlik həyatda maye doldurmaq üçün istifadə olunan açıq səthli bəzi qablar bir-biri ilə əlaqələndirilmiş bir neçə hissədən ibarət olur. Belə qablar birləşmiş qablar adlanır. Məsələn, çaydan lülək ilə onun gövdə hissəsinin birləşməsindən ibarətdir (şəkil 5).
U şəklində birləşmiş qabların bir tərəfində kerosin, digər tərəfində su olduğunu təsəvvür edək (şəkil 6). Mayelər tarazlıqda olduğu üçün onların O səviyyəsindəki təzyiqləri bərabərdir.
Kerosinin sıxlığı suyun sıxlığından az olduğuna görə hər iki tərəfdə təzyiqlərin bərabərləşməsi üçün kerosin sütunu daha hündür olur. Hər iki tərəf üçün hidrostatik təzyiqin düsturunu yazıb bərabərləşdirməklə maye sütunlarının hündürlükləri ilə sıxlıqları arasındakı əlaqəni tapmaq olar.

Kerosinin sıxlığını ρ1, kerosin sütununun hündürlüyünü h 1, suyun sıxlığını ρ2, su sütununun hündürlüyünü isə h2 ilə işarə edək. Onda kerosin sütununun təzyiqi p1 = ρ1gh1 , su sütununun təzyiqi isə p2 = ρ2gh2 olar.