I hissə
Lingi necə tarazlaşdırmaq olar?
Ləvazimat: xətkeş, pozan, 50 qram və 100 qram kütləsi olan iki cisim.
İşin gedişi:
1. Pozanı masanın üzərinə, xətkeşi isə pozanın üzərinə qoyub onu üfüqi vəziyyət alacaq şəkildə tarazlaşdırın.
2. Cisimlərdən birini dayaq nöqtəsinin yaxınlığında xətkeşin üzərinə qoyun.
3. İkinci cismi xətkeşin üzərinə qoyun və yerini elə tənzimləyin ki, xətkeş yenidən tarazlıqda olsun.
4. Cisimlərə təsir edən ağırlıq qüvvəsini hesablayın və onlardan dayaq nöqtəsinə qədər olan məsafəni ölçüb qeyd edin.
Müzakirə edin:
1. Xətkeşi saat əqrəbi istiqamətində və saat əqrəbinin əksi isitiqamətində fırlatmağa çalışan hansı qüvvələrdir?
2. Qüvvələrin bir-birinə nisbəti ilə cisimlərin dayaq nöqtəsindən olan uzaqlıqları nisbəti arasında hansı əlaqə var?
Şəkil 3.
Fəaliyyətdən görünür ki, xətkeşi saat əqrəbi istiqamətində fırlatmaq istəyən qüvvə ilə onu əks istiqamətdə fırlatmaq istəyən qüvvələrin nisbəti cisimlərin dayaqdan olan məsafələri nisbəti ilə tərs mütənasibdir. Fəaliyyəti şəkil 3-dəki kimi sxematik təsvir etmək olar. Lingin dayaq nöqtəsindən (O nöqtəsi) qüvvənin tətbiq nöqtəsinə qədər olan məsafəyə qüvvə qolu deyilir.
Qüvvənin ədədi qiyməti ilə onun qolu hasilinə bərabər olan kəmiyyət qüvvə momenti adlanır.
M = F · l
Qüvvə momentinin BS-də vahidi nyuton · metrdir (1 N · m). Lingi saat əqrəbi istiqamətində fırlatmağa çalışan qüvvənin qoluna hasili onu saat əqrəbinin əksi istiqamətində fırlatmağa çalışan qüvvənin qoluna hasilinə bərabər olduqda ling tarazlıqda qalır:

F1 l1 = F2 l2.

Lingin tarazlıq şərtini qüvvə momentindən istifadə edərək belə də yazmaq olar:

M1 = M2.