I hissə
Sual
İki nəfərdən biri sudakı qayığın içində, digəri isə sahildə torpağın üstündə dayanaraq bir-birini iplə dartırlar. Qayıqdakı şəxs qayıqla birlikdə hərəkət etdiyi halda, sahildəki hərəkət etmir. Niyə onlardan yalnız biri hərəkət edir? Nyutonun üçüncü qanununa əsasən fikrinizi əsaslandırın.
Bilir-
siniz-
mi?
Bəzi dəniz canlıları
hərəkət etmək üçün
əvvəlcə müəyyən qədər
su udur, sonra isə onu
püskürdürlər. Bunun
nəticəsində püskürdükləri
suyun əksi istiqamətində
hərəkət edirlər.
İzah. Nyutonun birinci və ikinci qanunu bir cismə tətbiq olunan qüvvələrin əvəzləyicisinin cismin hərəkətinə təsirini izah edir. Yəni qüvvələr eyni cismə tətbiq olunur. Nyutonun üçüncü qanunu qarşılıqlı təsirdə olan iki fərqli cismə təsir edən qüvvələri təsvir edir. Sahildə dayanmış şəxsə tətbiq olunmuş qüvvə onun sürüşməsinə səbəb ola bilmir. Çünki bu qüvvəni həmin şəxsin ayaqqabısı ilə yer arasındakı sürtünmə qüvvəsi tarazlaşdırır. Qayıqdakı şəxs isə qüvvənin təsiri ilə sahilə tərəf hərəkət edir. Çünki ona təsir edən qüvvə qayığa təsir edən suyun müqavimət qüvvəsindən böyükdür.
Nyutonun üçüncü qanununun yoxlanması
Ləvazimat: iki ədəd dinamometr, tərpənməz dayaq.
İşin gedişi:
1. Dinamometrlərdən birinin tutacağını
tərpənməz dayağa keçirin.
2. İkinci dinamometrin qarmağını birinci
dinamometrin qarmağına keçirin.
3. Dinamometrin tutacağından əvvəlcə kiçik qüvvə ilə dartın və dinamometrlərin göstəricilərini qeyd edin.
4. Dinamometrə tətbiq etdiyiniz qüvvəni tədricən artırın və göstəricilərini müqayisə edin.
Müzakirə edin:

1. Dinamometrlərin göstəricilərinin müqayisəsindən hansı nəticəyə gəlmək olar?
2. Birinci və ikinci dinamometrə təsir edən qüvvələrin istiqamətləri haqqında nə demək olar?

Məsələ həlli
Bloklarla birlikdə kütlələri 0,2 kq və 0,4 kq olan arabacıqlar elastik rezinlə birləşdirilib. Arabacıqlardan biri kənara çəkilir və onlar sərbəst buraxılır. Kiçik arabacığın təcilinin böyük arabacığın təcilinə nisbətini hesablayın. Hansı arabacıq yolun yarısına daha tez çatar?