Qüvvə
1
1.8 Sürtünmə qüvvəsi
Təyyarənin enişindən sonra hava limanının uçuş zolağında təyyarə təkərlərinin hazırlandığı kauçuk maddəsinin izi qalır. Uçuşların təhlükəsizliyini təmin etmək üçün bu izlər periodik olaraq təmizlənir.

- Uçuş zolaqlarında izlərin qalmasına hansı hadisə səbəb olur?
- Zolaqlarda yığılan maddə təmizlənməsə, hansı problem yarana bilər?

Qış aylarında yollar buz bağladıqda avtomobillər sürüşür və qəzalar baş verir (şəkil 1). Ona görə də yollarda buzlaşma baş vermədən qar təmizlənməlidir. Təmizlənmiş yolda avtomobilin təkərləri ilə yol örtüyü arasındakı sürtünmə artır və avtomobil sürüşmür. Yuyulmuş döşəmə üzərində ehtiyatla hərəkət etmək lazımdır. Çünki yaş döşəmə ilə ayaqqabı arasında sürtünmə az olur və sürüşüb yıxılmaq təhlükəsi yaranır (şəkil 2). Quru döşəmədə isə sürüşmə baş vermir. Sürtünmə qüvvəsi bir cismin digəri üzərində hərəkəti zamanı təmas edən səthlər arasında yaranır. Cisim hava və su kimi mühitdə hərəkət etdikdə də sürtünmə qüvvəsi yaranır.
Bir cismin digər cismin səthində, yaxud cismin maye və ya qaz daxilində hərəkəti nəticəsində yaranan qüvvə sürtünmə qüvvəsi adlanır.
Havada və ya suda hərəkət edən cismə təsir edən sürtünmə qüvvəsinə uyğun olaraq havanın müqavimət qüvvəsi və ya suyun müqavimət qüvvəsi deyilir. Cismin səth üzərində hərəkəti zamanı yaranan sürtünmə qüvvəsi reaksiya qüvvəsi ilə sürtünmə əmsalının hasilinə bərabərdir

Fsür = μR.

Burada Fsür – sürtünmə qüvvəsi, μ – sürtünmə əmsalı, R – səthin reaksiya qüvvəsidir. Sürtünmə əmsalı vahidsiz kəmiyyətdir və sürtünən səthlərin girintili-çıxıntılı olmasından, həmçinin cisimlərin hazırlandığı maddənin növündən asılıdır.

Açar
sözlər
sürtünmə qüvvəsi,
sürtünmə əmsalı
Şəkil 1. Buzlu yolda avtomobillər sürüşüb yoldan çıxır.
Şəkil 2. Döşəmə yaş olduqda sürüşüb yıxılmaq ehtimalı artır.