I hissə
2
Qüvvənin təsiri nədən asılıdır?
Ləvazimat: A3 vərəqi, kitab.
İşin gedişi:
1. Kitabı A3 vərəqinin üzərinə yerləşdirin və vərəq üzərində
şəkildəki kimi nömrələnmiş oxlar çəkin.
2. Kitabı 2 istiqamətində barmağınızla yavaşca itələyin.
3. Kitabı əvvəlki vəziyyətə qaytarın və 2-ci addımı daha böyük
qüvvə tətbiq edərək təkrarlayın.
4. Kitabı yenidən vərəqin üzərinə əvvəlki vəziyyətdə yerləşdirin. 1, 2 və 3 istiqamətlərindən
növbə ilə ona barmağınızla bərabər qüvvə tətbiq edin.
5. Kitabı əvvəlki vəziyyətə qaytararaq 4 istiqamətində itələyin.
Müzakirə edin:

- Qüvvənin qiymətini, istiqamətini və tətbiq nöqtəsini dəyişdikdə kitab necə hərəkət etdi?

Bilir-
siniz-
mi?
Dinamometri XIX əsrin
əvvəllərində fransız
mühəndis Edme Reqnier
ixtira edib.
Fəaliyyət zamanı 2 istiqamətində təsir edən qüvvəni artırdıqda kitabın sürətinin də artdığı müşahidə edildi. Qüvvəni 1 nöqtəsindən tətbiq etdikdə kitab fırlandı, eyni istiqamətdə 2 nöqtəsindən tətbiq etdikdə isə düzxətli hərəkət etdi. 3 istiqamətində təsir edən qüvvə də kitabın fırlanmasına səbəb oldu. Bu nəticəyə gəlmək olar ki, qüvvənin cismə təsiri onun qiymətindən, tətbiq nöqtəsindən və istiqamətindən asılıdır.
Qüvvə vektorunun başlanğıcı qüvvənin tətbiq nöqtəsini, uzunluğu qüvvənin böyüklüyünü, istiqaməti isə qüvvənin istiqamətini göstərir (şəkil 6).
Qüvvənin tətbiq nöqtəsi
Qüvvənin istiqaməti
Qüvvənin qiymətinə uyğun uzunluq
Şəkil 6. Qüvvənin sxematik təsviri

#### Sual

Şəkildə tirciyə təsir
edən qüvvələr
təsvir olunub.
Hansı qüvvələr
bərabərdir?

#### İzah.

Qüvvələrin bərabər olması üçün onların
istiqamətləri eyni, qiymətləri isə bərabər olmalıdır.
Bu şərti yalnız cismin sağ tərəfinə tətbiq olunmuş
qüvvələr ödəyir. Yuxarıya və aşağıya doğru
yönəlmiş qüvvələrin ədədi qiymətləri bərabər olsa
da, istiqamətləri fərqli olduğu üçün onlar bərabər
deyil.