I hissə
2.1 Mexaniki iş
Nicatdan hansı işləri
gördüyünü soruşduqda
o, əvvəlcə kreslonun yerini
dəyişdiyini, sonra isə
kitab oxuduğunu deyir.

- #### Nicat nə üçün kreslonun yerini dəyişdirməkdən ötrü qüvvə tətbiq etməlidir?

- #### Kreslonun yerinin dəyişdiyini nəyə əsasən bilmək olar?

- #### Kitab oxuyarkən görülən işlə kreslonun yerini dəyişərkən görülən iş arasında hansı fərq var?

Açar
sözlər
mexaniki iş
Şəkil 1. Cismə qüvvə təsir
edərkən o, yerini dəyişirsə,
mexaniki iş görülür.
Gündəlik həyatda “iş” sözündən tez-tez istifadə olunur. Bu halda “iş” sözü istənilən fəaliyyəti ifadə edir. Məsələn, “Usta iş görür” dedikdə ustanın kərpic daşıması, “Leyla iş görür” dedikdə isə Leylanın esse yazması nəzərdə tutula bilər.
Fizikada istifadə olunan “iş” kəmiyyəti gündəlik həyatda istifadə olunan iş anlayışından fərqlənir. İş və ya mexaniki iş hesablanan, dəqiq qiyməti olan kəmiyyətdir. Hər hansı bir cismə qüvvə təsir edərkən cisim yerini dəyişərsə, bu halda mexaniki iş görülür. Deməli, cismə təsir edən qüvvə o zaman mexaniki iş görür ki, bu qüvvənin təsir etdiyi cisim müəyyən yerdəyişmə etsin. Bu halda “Cismə təsir edən qüvvə iş gördü”, yaxud “Cisim üzərində iş görüldü” deyilir.
Mexaniki işin görüldüyü hallara budaqdan qopan almanın ağırlıq qüvvəsinin təsiri ilə yerə düşməsini, arabanın atların dartı qüvvəsinin təsiri ilə hərəkət etməsini və gərilmə qüvvəsinin təsiri ilə kranın yükü qaldırmasını misal göstərmək olar (şəkil 1).
Cismə təsir edən qüvvənin ədədi qiyməti ilə cismin yerdəyişməsinin ədədi qiymətinin hasilinə bərabər olan kəmiyyət mexaniki iş adlanır:
A = F · s
Burada A – mexaniki iş, F – cismə təsir edən qüvvənin ədədi qiyməti, s – yerdəyişmənin ədədi qiymətidir. İş skalyar kəmiyyətdir. BS-də işin vahidi ingilis alimi Ceyms Coulun şərəfinə coul (1 C) qəbul edilmişdir. 1 N qüvvənin təsiri ilə cisim 1 m məsafə qət edərsə, görülən iş 1 coula bərabər olar:
[ A ] = [ F ] · [ s ] = 1 N · 1 m = 1 C.