Təzyiq
3
Səthə perpendikulyar təsir edən qüvvənin səthin sahəsinə nisbəti təzyiq adlanır:
p =
F
S
.

Burada F – səthə perpendikulyar təsir edən qüvvə, S – səthin sahəsi, p – təzyiqdir. Təzyiq skalyar kəmiyyətdir, vahidi fransız alimi Blez Paskalın şərəfinə paskal (Pa) adlanır. 1 N qüvvənin 1 m2 sahədə yaratdığı təzyiq 1 paskaldır:

[p] =
[F]
[S]
= 1
N

m2

= 1 Pa.
Hansı halda təzyiq daha böyükdür?
Ləvazimat: kərpic, süngər, xətkeş, tərəzi.
İşin gedişi:
1. Kərpicin böyük və kiçik səthlərinin sahəsini hesablayın və kütləsini ölçün.
2. Cədvəli dəftərinizdə çəkin.

| A halında | B halında
Təzyiq |  |

3. Kərpici A halındakı kimi süngərin üzərinə yerləşdirdikdən sonra onun süngərə təzyiqini hesablayıb cədvəldə uyğun xanaya qeyd edin.
4. Üçüncü addımı B halı üçün təkrarlayın.
Müzakirə edin:
1. Süngər formasını hansı halda daha çox dəyişdi?
2. Hər iki addımda səthə perpendikulyar təsir edən qüvvələr bərabər, yoxsa fərqlidir?
3. Hansı halda kərpicin süngərə təzyiqi daha böyük oldu? Bunun səbəbi nədir?
Fəaliyyət zamanı hər iki halda kərpic səthə bərabər qüvvə ilə təsir edir. Çünki kərpicə təsir edən ağırlıq qüvvəsi dəyişmir. Ancaq onun süngərlə təmas edən üzünün sahəsini dəyişdikdə süngərə göstərdiyi təzyiq də fərqli olur. Həmçinin kərpicin süngərə toxunan səthini dəyişmədən onun üzərinə ikinci kərpic qoyularsa, təzyiq iki dəfə artar. Gündəlik həyatdan qüvvənin səthə təsirinin sahədən asılı olmasına dair bir çox misal göstərmək olar. Məsələn, mismarların baş hissəsi qüvvənin təsiri ilə əzilməsin deyə enli, ucu isə taxtaya asanlıqla batması üçün iti olur (şəkil 3).
Şəkil 3. Mismarın ucu iti olduğu
üçün taxtaya asanlıqla batır.
•DÜŞÜN
•MÜZAKİRƏ ET
•PAYLAŞ
Sizcə, niyə yük avtomobillərinin təkərləri enli olur?