Qüvvə
1
1.6 Nyutonun üçüncü qanunu
a
b
Qayıqçı ayağını qayığın kənarına qoyub sahilə tullanır. O, sahilə düşdükdən sonra qayığın əks istiqamətdə hərəkət etdiyini və sahildən uzaqlaşdığını müşahidə edir.
• Qayığın əks istiqamətdə hərəkət etməsinə hansı təsir səbəb olur?
• Həmin təsir hansı istiqamətə yönəlir?
Cismə təsir edən qüvvə həmin cismin başqa bir cisimlə qarşılıqlı təsirini ifadə edir. Məsələn, yağış damcısına təsir edən ağırlıq qüvvəsi Yer kürəsi ilə həmin damcı arasındakı qarşılıqlı cəzbetmə qüvvəsidir. Yer damcını cəzb etdiyi kimi, damcı da Yeri cəzb edir (şəkil 1). Masa üzərindəki kitaba təsir edən reaksiya qüvvəsi masa ilə kitab arasındakı qarşılıqlı təsirin nəticəsidir – bu halda kitab da masaya təsir edir (şəkil 2). Hər iki halda cisimlərdən biri olmasa, qarşılıqlı təsir, yəni qüvvə mövcud olmaz. Əlinizlə masanın kənarını sıxsanız, sinir sisteminiz masanın da sizə təsir etdiyini hiss edər. Siz masaya qüvvə tətbiq etdiyiniz üçün masa da əlinizə qüvvə tətbiq edir (şəkil 3). İki cismin qarşılıqlı təsirdə olması onların bir-birinə qüvvə tətbiq etməsi deməkdir. Nyutonun üçüncü qanunu bu qüvvələrdən biri bilindikdə digərinin istiqamətini və ədədi qiymətini müəyyən etməyə kömək edir.
İki cisim arasındakı qarşılıqlı təsir həmişə qiymətcə bərabər, istiqamətcə əksdir (şəkil 4):

F12 = -F21

Burada F12 1 cisminin 2 cisminə təsir etdiyi qüvvə, F21 isə 2 cisminin 1 cisminə təsir etdiyi qüvvədir. Mənfi işarəsi qüvvələrin əks istiqamətlərə yönəldiyini bildirir. Məsələn, F12 = 10 N sağa olarsa, F21 = 10 N sola olar.

Açar
sözlər
qarşılıqlı təsir
Şəkil 1.
Şəkil 2.
Şəkil 3.
Şəkil 4.