Qüvvə
1
Təcrübələr göstərir ki, bir cismin sürətinin artması, azalması və ya hərəkət istiqamətinin dəyişməsi ona başqa cisim təsir etdikdə baş verir.
Cisimlər arasındakı qarşılıqlı təsiri ifadə edən fiziki kəmiyyət qüvvə adlanır.
Qüvvə vektorial kəmiyyətdir, ilə işarə olunur və dinamometrlə ölçülür (şəkil 3). BS-də qüvvənin vahidi ingilis alimi İ. Nyutonun şərəfinə nyuton (1 N) qəbul edilmişdir: [F] = 1 N.
Kütləsi 100 qram olan almanı ovucda saxlamaqla qiyməti 1 N-a bərabər olan qüvvə haqqında təsəvvür yaratmaq mümkündür. Belə almaya təsir edən ağırlıq qüvvəsi təqribən 1 N-a bərabərdir (şəkil 4).
Şəkil 3.
Şəkil 4.
1
Qüvvənin cismin hərəkətinə təsirinin müşahidə edilməsi
Ləvazimat: bir ədəd dəmir kürəcik, bir ədəd düz maqnit.
İşin gedişi:
1. Kürəciyi masanın üzərinə qoyun.
2. Maqniti masanın səthi boyunca yavaşca kürəciyə yaxınlaşdırın.
Kürəcik hərəkətə başladıqdan sonra maqniti hərəkət etdirməyin.
3. Kürəcik və maqniti əvvəlki vəziyyətlərinə qaytarın. Maqniti yenidən kürəciyə yaxınlaşdırın. Kürəcik hərəkətə başladıqdan sonra maqniti fərqli istiqamətlərdə hərəkət etdirin və kürəciyin hərəkətini müşahidə edin.
Müzakirə edin:

1. Kürəcik niyə hərəkətə başladı?
2. Kürəcik hərəkətə başladıqdan sonra onun sürəti necə dəyişdi?
3. Maqniti fərqli istiqamətlərdə hərəkət etdirdikdə kürəciyin hərəkət istiqaməti dəyişdimi?

Qüvvə sükunətdə olan cismin hərəkət etməsinə, hərəkətdə olan cismin isə sürətinin qiymətinin və ya hərəkət istiqamətinin dəyişməsinə səbəb olur. Fəaliyyət zamanı maqnit qüvvəsinin təsiri ilə kürəcik hərəkətə başladı və sürəti artdı, yəni təcillə hərəkət etdi. Həmçinin maqnit qüvvəsinin təsiri ilə kürəciyin hərəkət istiqaməti də dəyişdi. Bu təsirlərlə yanaşı, cismə təsir edən qüvvə onun formasını da dəyişə bilər. Məsələn, xətkeşə qüvvə tətbiq etdikdə əyilir və formasını dəyişir (şəkil 5).
Şəkil 5.