İş və enerji
2
2.4 Potensial və kinetik enerji nədən asılıdır?
Paradda iştirak edən Nigar iki eyni təyyarədən birinin aşağıdan uçub digərini ötdüyünü müşahidə etdi.
• Hansı təyyarənin potensial enerjisi daha böyükdür?
• Hansı təyyarənin kinetik enerjisi daha böyükdür?
1
2
Açar
sözlər
kütlə, hündürlük,
sürət
Potensial enerji nədən asılıdır?
Cismin potensial enerjisi nədən asılıdır?
Ləvazimat: arabacıq, karton lövhə, boş qutu, xətkeş, karandaş, kiçik daş.
İşin gedişi:
1. Cədvəli dəftərinizdə çəkin.

| 1-ci ölçmə | 2-ci ölçmə | 3-cü ölçmə
Qutunun getdiyi yol |  |  |

2. Karton lövhədən mail müstəvi düzəldin. Qutunu şəkildəki kimi üfüqi hissəyə yerləşdirib yerini karandaşla işarələyin.
3. Arabacığı mail müstəvinin ən yuxarı nöqtəsindən sərbəst buraxın və qutu ilə toqquşduqdan sonra qutunun getdiyi yolu ölçüb cədvəldə qeyd edin.
4. Təcrübəni arabacığın üzərinə daş qoymaqla təkrarlayın.
5. Təcrübəni boş arabacığı mail müstəvinin orta hissəsindən sərbəst buraxmaqla təkrarlayın.
Müzakirə edin:
1. Daşı arabacığın üzərinə qoyduqdan sonra qutunun getdiyi yol necə dəyişdi? Sizcə, nə üçün?
2. Boş arabacığı daha kiçik hündürlükdən buraxdıqdan sonra qutunun getdiyi yol necə dəyişdi? Sizcə, nə üçün?
Cismi Yer səthindən yuxarı qaldırmaq üçün ağırlıq qüvvəsinə qarşı iş görülməlidir (şəkil 1, a). Bu zaman cismin potensial enerjisi artır. Cisim sərbəst düşərkən ağırlıq qüvvəsi istiqamətində hərəkət etdiyindən ağırlıq qüvvəsinin işi müsbət olur (şəkil 1, b):
A = Fağ · h = mgh.
Bu zaman cismin potensial enerjisi görülən iş qədər, yəni mgh qədər azalır. Burada h cismin səthdən olan hündürlüyüdür.
Şəkil 1. Qüvvə iş görür..