I hissə
Top döşəməyə çatdığı anda h = 0 olduğundan onun potensial enerjisi sıfıra bərabərdir (şəkil 1, C). Bu halda topun potensial enerjisi tamamilə kinetik enerjiyə çevrilmiş olur. Nəticədə topun tam mexaniki enerjisi kinetik enerjinin maksimal qiymətinə bərabər olur:
Et = Ek(max) =

mv 2c

2
.
Top Yer səthi ilə elastik qarşılıqlı təsirdə olarsa, şaquli istiqamətdə yuxarı sıçrayar. Bu zaman cismin kinetik enerjisi tədricən potensial enerjiyə çevrilər. Kinetik enerji nə qədər azalarsa, potensial enerji də həmin qədər artar. Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, sürtünmə olmadıqda cismin tam mexaniki enerjisinin qiyməti sabit qalır:
Et = Ep + Ek = const.
Bu ifadə tam mexaniki enerjinin saxlanması qanunudur.

#### Mexaniki enerji niyə azaldı?

#### Ləvazimat:

ipli rəqqas.

#### İşin gedişi:

1. Rəqqasın kürəciyini kənara çəkib sərbəst buraxın. 2. Kürəcik dayanana qədər onun hərəkətini müşahidə edin.

#### Müzakirə edin:

#### 1. Kürəciyi A nöqtəsinə çəkib saxladıqda o hansı enerjiyə malikdir?
2. Kürəcik O nöqtəsinə doğru hərəkət edərkən onun potensial və kinetik enerjisi necə dəyişir?
3. Sizcə, müəyyən zamandan sonra kürəcik niyə dayanır?

Fəaliyyətdən də göründüyü kimi, ipli rəqqas bir müddət sonra dayanır. Dayandıqdan sonra kürəciyin temperaturu ölçülərsə, onun bir qədər qızdığı məlum olar. Çünki sürtünmə qüvvəsinin təsiri ilə cismin tam mexaniki enerjisi azalır və istilik enerjisinə çevrilir.
Enerjinin saxlanması qanununu şagirdin cibxərcliyini xərcləməsinə oxşatmaq olar. Məsələn, şagirdin 12 manatı varsa və o, 2 manata dəftər, 1 manata su alarsa, cibindəki pulu saymadan da 9 manatının qaldığı nəticəsinə gələ bilər. Əgər cibində 8 manat qalıbsa, o, 1 manatın yoxa çıxdığını düşünməz, nəyə xərclədiyini xatırlamağa çalışar. Çünki həm enerji, həm də pul öz-özünə yarana və ya yoxa çıxa bilməz.