İş və enerji
2
Kinetik enerji nədən asılıdır?
Cismin hərəkət enerjisi nədən asılıdır?
Ləvazimat: arabacıq, karton lövhə, karandaş, daş.
İşin gedişi:
1. Karton lövhə ilə mail müstəvi düzəldin.
2. Arabacığı mail müstəvinin yuxarısına
doğru astaca itələyin və qalxdığı
hündürlüyü karandaşla işarələyin.
3. Arabacığa daha böyük sürət verməklə 2-ci addımı təkrar edin.
4. Daşı arabacığa qoyun və onu itələyərək 3-cü addımdakı hündürlüyə qalxmasını təmin edin.
Müzakirə edin:

1. Arabacığın sürəti artırıldıqda onun qalxdığı hündürlük necə dəyişdi?
2. Arabacığa kiçik, yoxsa böyük sürət verildikdə daha çox iş görülər?
3. Boş, yoxsa yüklü arabacığı eyni hündürlüyə qaldırmaq üçün daha çox iş görülür? Sizcə, nə üçün?

Fəaliyyət zamanı arabacığı itələyərək hərəkət etdirdikdə onun üzərində iş görülür və arabacığın kinetik enerjisi artır. Enerjisi olan cisim isə iş görə bilir. Arabacığın sürəti böyük olduqda onun kinetik enerjisi də çox olur. Bu halda arabacıq ağırlıq qüvvəsinə qarşı daha çox iş görür və daha hündürə qalxa bilir. Deməli, cismin kinetik enerjisi onun sürətindən asılıdır (şəkil 3).
Yüklü arabacıq boş arabacığın qalxdığı hündürlüyə çıxmaq üçün ağırlıq qüvvəsinə qarşı daha çox iş görməlidir. Çünki kütləsi böyük olan cismə təsir edən ağırlıq qüvvəsi də böyükdür. Yüklü arabacığın yüksüz arabacıqla eyni hündürlüyə qalxması üçün onun üzərində daha çox iş görmək, yəni daha böyük qüvvə tətbiq etmək lazımdır. Deməli, cismin kinetik enerjisi onun kütləsindən də asılıdır (şəkil 4). Beləliklə, cismin kinetik enerjisi onun sürətindən və kütləsindən asılıdır.
Cismin kinetik enerjisi onun kütləsi ilə sürətinin kvadratı hasilinin yarısına bərabərdir:
Ek =

mv2

2
.
Şəkil 3. Bərabər kütləli avtomobillərdən sürəti böyük olanın kinetik enerjisi daha böyükdür.
Şəkil 4. Bərabər sürətli avtomobillərdən kütləsi böyük olanın kinetik enerjisi daha böyükdür.