I hissə
1.7 Elastiklik qüvvəsi
Üzərinə yük
qoyulan metal
lövhə əyilir. Yükü
götürdükdə isə
əvvəlki vəziyyətini
alır.

- Yükə təsir edən ağırlıq qüvvəsini hansı qüvvə tarazlaşdırır?
- Lövhənin əvvəlki vəziyyətinə qayıtmasının səbəbi nə ola bilər?

Açar
sözlər
elastiklik,
Huk qanunu
Şəkil 1.
Bəzi cisimlərə təsir etdikdə onlar formasını dəyişir. Bu hadisə deformasiya adlanır. Məsələn, qüvvə tətbiq etdikdə xətkeş əyilir, kağız vərəq isə qatlanır (şəkil 1). Deformasiya etmiş bəzi cisimlər qüvvənin təsiri aradan qalxdıqdan sonra əvvəlki vəziyyətinə qayıdır, bəziləri isə qayıtmır. Məsələn, kağızı qatlayıb kənara qoyduqda o, əvvəlki vəziyyətinə qayıtmır. Belə deformasiya plastik deformasiya adlanır. Metal xətkeşi əyib buraxdıqda isə o, əvvəlki vəziyyətinə qayıdır. Belə deformasiya elastik deformasiya adlanır.
Elastik deformasiya nəticəsində cisimdə yaranan və onu əvvəlki vəziyyətinə qaytaran qüvvə elastiklik qüvvəsi adlanır.
Elastiklik qüvvəsinin yayın uzanmasından asılılığı
Ləvazimat: yay, 1 N
ağırlığı olan 4 ədəd
yük, xətkeş, ştativ.
İşin gedişi:
1. Cədvəli dəftərinizdə çəkin.

F (N) |  |  |  |
Δx (m) |  |  |  |
F Δx |  |  |  |

2. Yük asmazdan əvvəl yayın uzunluğunu ölçün və bir yük asaraq onun nə qədər uzandığını cədvəldə qeyd edin.
3. Yaydan növbə ilə iki, üç və dörd yük asaraq əvvəlki addımı təkrarlayın.
4. Hər bir hal üçün yayda yaranan elastiklik qüvvəsini müəyyən edin və bu qüvvənin yayın uzanmasına nisbətini hesablayın.
Müzakirə edin:

1. Yaydan asılmış yükə hansı qüvvə təsir edir?
2. Yayın elastiklik qüvvəsinin qiymətini nəyə əsasən müəyyən etdiniz?
3. Yayın elastiklik qüvvəsinin onun uzanmasına nisbəti dəyişdimi?