I hissə
2.3 Potensial və kinetik enerji
Şagirdlər idman
dərsində qaçırlar.

- Şagird qaçarkən hansı növ enerjiyə
  malikdir?
- Şagird qaçmaq üçün lazım olan enerjini
  necə əldə edir?
- Qaçış zamanı ayaq əzələlərinin rolu nədir?

Açar
sözlər
mexaniki enerji,
potensial enerji, kinetik
enerji
Şəkil 1. Su və külək elektrik
stansiyaları.
a)
b)
Şəkil 2. Sıxılmış yayın
gördüyü iş.
Təbiət dərslərindən məlumdur ki, enerji canlıların fəaliyyətdə olmalarını və müxtəlif işləri görmələrini təmin edir. Canlılar onlara lazım olan enerjini qidalardan alırlar.
Təkcə canlıların deyil, mühərriklərin və mexanizmlərin də iş görməsi üçün enerji lazımdır. Məsələn, cərəyan mənbəyi enerji təmin etməsə, elektrik mühərriki iş görə bilməz. Enerjinin istilik enerjisi, kimyəvi enerji, elektrik enerjisi və mexaniki enerji kimi bir çox növü var. Mexaniki enerji cismin hərəkəti və qarşılıqlı təsir nəticəsində malik olduğu enerjini ifadə edir. Onun potensial enerji və kinetik enerji olmaqla iki növü var.
Enerjinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun bir növdən başqa növə çevrilməsidir. Məsələn, su-elektrik stansiyalarında hündürdəki suyun potensial enerjisi, külək-elektrik stansiyalarında isə əsən küləyin kinetik enerjisi elektrik enerjisinə çevrilir (şəkil 1).
Təcrübələr göstərir ki, enerji ilə iş arasında əlaqə var. Cisim üzərində iş görüldükdə onun enerjisi dəyişir. Həmçinin cisim o zaman iş görə bilər ki, o, müəyyən enerjiyə malik olsun. Məsələn, elastik yay sıxılarkən deformasiyaya məruz qalır və onun hissəcikləri arasındakı qarşılıqlı təsirlər artır. Bunun nəticəsində isə yayda enerji toplanır (şəkil 2, a). Yayı sərbəst buraxdıqda əvvəlki vəziyyətinə qayıdır (şəkil 2, b). Bu zaman yay tirciyi hərəkətə gətirərək iş görür və yayın enerjisi görülən işə sərf olunur.

- Cisimlərin və ya cismin hissəciklərinin qarşılıqlı təsirinin enerjisi potensial enerji adlanır.