II hissə

#### • EF hissə.

Suyun 0°C temperaturunda bərk hala (buza) çevrilmə prosesi baş verir: zaman keçməsinə baxmayaraq, temperatur dəyişmir. Su-buz halında olan maddədən Q'2 istilik miqdarı ayrılır. Bu zaman ayrılan istilik miqdarı Q2-yə bərabər olur: |Q'2| = Q2 Nəticədə maddənin daxili enerjisi azalır.

#### • FH hissə.

Buzun soyuma prosesi baş verir (0°C-dən –5°C temperaturuna qədər): buzdan Q'1 istilik miqdarı ayrılır. Ayrılan istilik Q1-ə bərabər olur: |Q'1| = Q1. Buzun daxili enerjisi azalır.

#### Maddənin maye halından bərk hala keçmə prosesi bərkimə və ya kristallaşma adlanır.
Mayenin bərkidiyi temperatur bərkimə temperaturu adlanır.

•DÜŞÜN
•MÜZAKİRƏ ET
•PAYLAŞ
Verilən kütləli mayenin kristallaşması prosesində ayrılan istilik miqdarı niyə eynikütləli həmin maddənin bərk haldan maye halına keçməsi prosesində onun aldığı istilik miqdarına bərabərdir?
Cədvəl 6.2. Bəzi maddələrin normal atmosfer təzyiqində ərimə temperaturu

Maddə | tər, °C | Maddə | tər, °C | Maddə | tər, °C
Hidrogen | –259 | Kalium | 63 | Alüminium | 660
Oksigen | -219 | Naftalin | 80 | Gümüş | 962
Azot | -210 | Natrium | 98 | Qızıl | 1064
Spirt | -114 | Qalay | 232 | Mis | 1085
Civə | -39 | Qurğuşun | 327 | Polad | 1500
Buz | 0 | Kəhrəba | 360 | Dəmir | 1539
Sezium | 29 | Sink | 420 | Volfram | 3387

Öyrəndiklərinizi tətbiq edin
Hər hansı metal külçəsinin ərimə və kristallaşma prosesini tədqiq etmək üçün o qızdırılır. Şəkildə metal külçəsinin ərimə prosesinin temperatur-zaman qrafiki göstərilmişdir.
Nəzərə alın ki, qızdırıcının gücü sabitdir, ətraf mühitlə istilik mübadiləsi yoxdur.
a) Metal aşağıdakı zaman aralıqlarında hansı haldadır?
– 5÷10 dəq aralığında?
– 10÷20 dəq aralığında?
– 25÷30 dəq aralığında?
b) Bu hansı metaldır?
Öyrəndiklərinizi yoxlayın
Şəkildə maddənin su, buz və buz-su halı, ərimə və bərkimə prosesində temperatur-zaman qrafiki təsvir olunmuşdur.
a) Maddənin halları və qrafikin qırmızı rənglənmiş nöqtələri arasında uyğunluğu müəyyən edin.
b) Qrafikin A, B, C, D, E, F və H nöqtələrinə maddənin hansı aqreqat halı uyğundur?