İstilik hadisələrində enerjinin saxlanması qanunu
6
Cədvəl 6.1. Bəzi maddələrin xüsusi istilik tutumu

Maddə | c, C/(kq·°C) | Maddə | c, C/(kq·°C) | Maddə | c, C/(kq·°C)
Qızıl | 130 | Polad | 500 | Hava | 1000
Civə | 140 | Çuqun | 540 | Bitki yağı | 1700
Qurğuşun | 140 | Daş | 800 | Su buxarı | 2000
Qalay | 230 | Şüşə | 840 | Buz | 2100
Gümüş | 250 | Mərmər | 840 | Kerosin | 2100
Mis | 400 | Kərpic | 880 | Spirt | 2500
Dəmir | 460 | Alüminium | 920 | Su | 4200

Öyrəndiklərinizi tətbiq edin
Müəllim 8-ci sinif şagirdləri Leyla, Nigar və Azərə fizika dərsində belə bir eksperiment aparmağı tapşırdı:
– Verilən metallar dəstindən elə metal silindr seçin ki, eyni qızdırıcıdan istifadə etməklə onu 20°C temperaturdan 60°C-yə qədər daha tez qızdırmaq mümkün olsun (silindrlərin kütlələri eynidir).
Eksperiment üçün Leyla polad, Nigar alüminium, Azər isə mis silindr seçdi.
1. Şagirdlərdən kim düzgün metal seçərək tapşırığı ən tez, kim isə yanlış seçiminə görə ən gec yerinə yetirdi? Cavabınızı əsaslandırın.
2. Həmin silindrlərın eyni şəraitdə 60°C temperaturdan 20°C-yə qədər soyuma sürətləri hansı ardıcıllıqla baş verər? Niyə?
Öyrəndiklərinizi yoxlayın
1. Cisim qızarkən aldığı, soyuyarkən verdiyi istilik miqdarı nədən asılıdır?
2. Maddənin xüsusi istilik tutumu onun kütləsindən, maddənin aldığı və ya verdiyi istilik miqdarından və temperatur dəyişməsindən necə asılıdır?
3. Nəyə daha çox enerji sərf olunur: kütlələri eyni olan alüminium qazana, yoxsa içərisindəki suyu qızdırmağa? Cavabınızı əsaslandırın.
4. Suyun xüsusi istilik tutumu 4200
C
kq · K
, buzun xüsusi istilik tutumu 2100
C
kq · K
, su buxarının xüsusi istilik tutumu isə 2000
C
kq · K
-dir. Buradan hansı nəticəyə gəlmək olar: niyə eyni maddənin müxtəlif aqreqat halında xüsusi istilik tutumu fərqlidir?