Dalğalar
4
Şəkil 4.2.
Uzununa dalğa
Uzununa dalğalar bütün mühitlərdə (bərk, maye və qazlarda) yayıla bilər. Onların uzununa yayılması üçün maddə zərrəcikləri arasında cismin həcminin dəyişməsinə mane olan qüvvələrin yaranması lazımdır. Bu bütün mühitlərdə mövcud olan təzyiq qüvvələridir.
Öyrəndiklərinizi tətbiq edin
Verilən xassənin hansı növ mexaniki dalğaya aid olduğunu uyğun xanada “+” işarəsi yazmaqla cədvəli tamamlayın.

Xassə | Uzununa dalğa | Eninə dalğa
1. Mühit zərrəciklərinin sıxlaşma və seyrəkləşmələrinin növbə ilə təkrarlanmasıdır |  |
2. Mühit zərrəciklərinin qabarıq və çökəkliklərinin növbə ilə təkrarlanmasıdır |  |
3. Mühitin zərrəciklərinin rəqsi dalğanın yayılma istiqamətinə paraleldir |  |
4. Mühitin zərrəciklərinin rəqsi dalğanın yayılma istiqamətinə perpendikulyardır |  |
5. Zərrəciklər mühitdə irəli-geri rəqsi hərəkət edir |  |
6. Zərrəciklər mühitdə aşağı-yuxarı rəqsi hərəkət edir |  |
7. O, bütün elastik mühitlərdə yayıla bilir |  |
8. O, bərk cisimlərdə və mayenin səthində yayıla bilir |  |

Öyrəndiklərinizi yoxlayın
1. Mexaniki dalğaların yaranması üçün
hansı şərt ödənməlidir?
2. Mexaniki dalğaların yayılması
prosesində nə baş verir?
A) Yalnız bir neçə təcrid olunmuş rəqs mənbəyi olmalıdır.
B) Yalnız təcrid olunmuş maddə zərrəcikləri olmalıdır.
C) Rəqs mənbəyi və ayrılmaz elastik mühit olmalıdır.
D) Yalnız elastik mühit olmalıdır.
E) Rəqs mənbəyi və vakuum olmalıdır.
A) Yalnız maddə daşınması baş verir.
B) Yalnız enerji daşınması baş verir.
C) Yalnız mühitin forma və həcm dəyişikliyinin daşınması baş verir.
D) Enerji, forma və həcm dəyişikliyinin daşınması baş verir.
E) Maddə daşınır, enerji daşınmır.
3. Mexaniki dalğaların hansı növü həm havada, həm də Yer qabığında yayıla bilir?