II hissə
tsikl (yunanca “kiklos” –
dairə, qapalı proses)
Mühərrikin bu hissələri onun üç ardıcıl fəaliyyətini təmin edir.
1. Qızdırıcı işçi cismə müəyyən Q1 istilik miqdarı verir.
2. Bu istiliyin bir hissəsi işçi cismin genişlənərək mexaniki iş (A) görməsinə və mühərrikin hərəkət edə bilən hissələrinin (məs.: porşen, turbin valı və s.) hərəkətə gətirilməsinə sərf olunur.
3. Mühərrikin işləməsini təmin etmək məqsədilə işçi cisim hər dəfə genişləndikdən sonra yenidən başlanğıc vəziyyətinə qaytarılmalıdır. Bunun üçün işçi cisim yenidən sıxılmalı və proses təkrarlanmalıdır. İşçi cismi sıxmaqdan ötrü ondan soyuducuya müəyyən Q2 (Q2 < Q1) istilik miqdarı verilməlidir. Deməli, bütün istilik mühərriklərində yanacağın daxili enerjisinin yalnız (Q1 – Q2) hissəsi işçi cismin gördüyü faydalı işə (Af ) sərf olunur (şəkil 6.5):
Af = Q1 – Q2.
Beləliklə, dövri istilik mühərrikinin işi təkrarlanan tsikllərdən ibarətdir. İstilik mühərriklərinin işində dövriliyi təmin edən mühüm prinsip – soyuducunun temperaturunun qızdırıcının temperaturundan həmişə aşağı olmasıdır.
Geniş istifadəsinə baxmayaraq, heç bir istilik mühərriki 100% effektiv nəticə vermir, yəni mühərrikdə daxili enerjini tamamilə mexaniki enerjiyə çevirmək olmur.
İstilik mühərriklərinin effektivliyi xüsusi fiziki kəmiyyətlə – mühərrikin faydalı iş əmsalı (FİƏ) ilə müəyyən olunur.
– Mühərrikin FİƏ-si qızdırıcının verdiyi ümumi enerjinin hansı hissəsinin faydalı işə sərf olunduğunu göstərir.
Mühərrikin gördüyü faydalı işin onun qızdırıcıdan aldığı istilik miqdarına olan nisbəti istilik mühərrikinin faydalı iş əmsalı adlanır.
FİƏ, adətən, yunan hərfi η (eta) ilə işarə olunur. O, vahidsiz kəmiyyətdir və faizlə ifadə olunur:
η =
Af
Q1
· 100% və ya η =
Q1 - Q2
Q1
· 100%.
İxtiyari istilik mühərriki işləyərkən qızdırıcıdan işçi cismə ötürülən enerjinin hamısı deyil, yalnız bir hissəsi mexaniki işin görülməsinə sərf olunur. Bu səbəbdən bütün istilik mühərriklərinin FİƏ-si həmişə 1-dən (100%-dən) kiçikdir.