İstilik hadisələrində enerjinin saxlanması qanunu
6
torf, daş kömür, neft və qazda toplanmış enerjini mexaniki işə çevirməyə imkan verdi. Bu, həyatın mənzərəsini kəskin şəkildə dəyişdirdi, elmin, texnologiyanın sürətli inkişafına təkan verdi, sənaye və nəqliyyatın inkişafı üçün əsas oldu. Nəticədə XIX əsrdə texniki inqilab baş verdi.
– Buxar mühərriki – su buxarının daxili enerjisini mexaniki enerjiyə çevirən istilik mühərrikidir. Buxar mühərriki mürəkkəb quruluşlu qurğu olmasına baxmayaraq, ixtiyari istilik mühərrikində olduğu kimi 3 əsas hissədən ibarətdir:
Bilir-
siniz-
mi?
Müasir buxar qazanı 8-9
mərtəbəli bina boyda
olub saatda bir neçə
min ton buxar istehsal
edən mürəkkəb qurğudur.
O, İES və ya AES-lərdə
buxar turbinini buxarla
təchiz edir.
– qızdırıcı – yanacağın yandırıldığı soba;
– işçi cisim – buxar;
– soyuducu – kondensator.

Beləliklə, buxar mühərrikinin iş prinsipinin sadələşdirilmiş sxemi belədir (bax: şəkil 6.6). Sobadan (1) verilən istilik miqdarı buxar qazanındakı (2) suyu qaynadır. Yaranan buxar borudan keçərkən buxar qızdırıcısında (3) bir daha qızdırılaraq onun təzyiqi ≈3 · 107Pa-ya, temperaturu isə 600°C-yə çatdırılır. Buxar soplo (4) adlanan boruda sürətlənir, nəticədə buxarın daxili enerjisi buxar şırnağının kinetik enerjisinə çevrilir. Soplodan çıxan buxar şırnağı (5) öz enerjisinin müəyyən hissəsini buxar turbininə (6) verir və onu böyük sürətlə fırlanmağa məcbur edir. Buxarın daxili enerjisinin müəyyən hissəsi turbinin mexaniki enerjisinə çevrilir. Turbin isə valına bərkidilmiş hansısa mexanizmləri (gəmiləri hərəkət etdirən pərləri, elektrik generatorunun rotorunu və s.) hərəkətə gətirir. İşlənmiş buxar kondensator (7) adlanan xüsusi qurğuda soyudulur. Soyuyan buxar kondensasiya edərək suya çevrilir və nasosla (8) yenidən buxar qazanına vurulur. Beləcə, proses dövri təkrarlanır.

Şəkil 6.6. Buxar maşınının iş
prinsipinin sxemi
Şəkil 6.7. Birdiskli buxar
turbininin sxemi
Bəs buxar turbini nədir?
Ən sadə buxar turbini valdan (1), vala geydirilən diskdən (2), diskin çənbərinə bərkidilən pərlərdən (3) ibarət qurğudur (şəkil 6.7).