Dalğalar
4
4.3 Səs dalğası
İnsan təfəkkürünün formalaşması və inkişafında nitqin böyük rolu var. Nitq həm ünsiyyət vasitəsi, həm də təfəkkür alətidir. Nitqin formalarından biri olan şifahi nitq əlaqəsi yalnız səslər vasitəsilə mümkündür.
• Səs nədir?
• Səslər necə yaranır?
Açar
sözlər
səs dalğası, eşidilə bilən
səs, kamerton, səs sürəti,
əks-səda
Hansı rəqsin yaratdığı dalğanın səsi eşidildi?
Ləvazimat: polad xətkeş (iki ədəd: 50 sm və 10 sm uzunluğunda), sıxıcı qurğu.
İşin gedişi:
1. Uzun xətkeşi sıxıcıya şaquli vəziyyətdə bərkidin və onu azca kənara əyib buraxmaqla xətkeşin rəqsi hərəkət etməsinə şərait yaradın.
2. Qısa xətkeşi sıxıcıya bərkidib rəqsi hərəkətə gətirin və baş verən hadisəni izləyin.
Müzakirə edin:
1. Xətkeşlərin rəqsi hərəkəti havada hansı növ dalğa yaratdı?
2. Hansı uzunluqdakı xətkeşin yaratdığı dalğanın səsi eşidildi? Niyə?
Səs
Mexaniki dalğaların növlərindən biri səs dalğasıdır. Sadəcə, səs adlanan bu dalğalar da elastik mühitdə yayılır. Deməli, vakuum elastik mühit olmadığından orada səs yayılmır.
Tezliyi 16 Hs-lə 20 000 Hs arasında olan mexaniki dalğalar səs dalğaları adlanır.
Aparılan eksperimentdə uzun polad xətkeşin aşağı tezlikli rəqsi nəticəsində havada yaratdığı dalğanın səsi, demək olar, eşidilmədi. Çünki onun yaratdığı dalğaların tezliyi 16 Hs-dən aşağı idi. Lakin qısa xətkeşin rəqsi havada yüksək tezlikli (16 Hs-dən yüksək) dalğa yaratdığından onun səsi eşidildi.
Bəs xətkeş havada səs dalğasını necə yaratdı?
Səs dalğasının havada yayılması
Polad xətkeş sağa əyildikdə onun sağ tərəfinə yaxın olan hava molekulları arasındakı məsafə azalır, əksinə, sol tərəfindəki hava molekulları arasındakı məsafə artır. Xətkeş rəqs etdikcə hava
Bilir-
siniz-
mi?
Fizikanın səs hadisələrini
öyrənən bölməsi
akustika adlanır.