6
İstilik hadisələrində
enerjinin saxlanması qanunu
İnsanın su və yel dəyirmanlarında suyun və küləyin enerjisindən şüurlu şəkildə istifadəsinin başlanğıcından istilik enerjisi ilə işləyən maşınların hazırlanmasına qədər bir çox əsrlər keçmişdir. Buxar qazanları, buxar mühərrikləri, daxiliyanma mühərrikləri, əsasən, son iki əsrdə yaradılaraq elmi-texniki inqilabın başlanğıcını qoydu. Reaktiv mühərriklər, istilik-elektrik stansiyaları isə ötən əsrdə yaradıldı. İstilik mühərrikləri sənayedə, kənd təsərrüfatında, nəqliyyatda və energetikada geniş istifadə olunmaqla texnoloji inqilabın yeni mərhələsini formalaşdırdı.
Bütün bu texnologiyaların başlıca məqsədi insanın həyat və fəaliyyətini yüngülləşdirməkdir. Məsələn, mütəxəssislər hesablamışlar ki, təxminən 3,6 milyon insanın birlikdə gördüyü işi gücü 100 MVt olan buxar maşını 8 saat fasiləsiz çalışmaqla görə bilir.
Tikinti işlərində ekskavatorların, buldozerlərin, konveyerlərin, kranların və digər mexanizmlərin istifadəsi milyonlarla kommunal işçini əvəz etdi.

1. İnsanlar hansı növ istilik maşınlarından istifadə edirlər?
2. Müxtəlif növ istilik maşınlarının quruluş və iş prinsipi hansı ümumi fiziki qanunauyğunluğa əsaslanır?
3. Bu maşınların səmərəliliyi hansı fiziki kəmiyyətlə xarakterizə olunur və onu necə artırmaq olar?
4. İstilik maşınlarında hansı yanacaqlardan istifadə etmək ekoloji baxımdan daha səmərəlidir?

Bölmədə öyrənəcəksiniz

- İstilik mübadiləsində cisimlərin aldığı və ya verdiyi istilik enerjisi sadə düsturla ölçülür
- İstilik hadisələri enerjinin saxlanması qanununa tabedir və onun praktik tətbiqləri var
- Maddənin aqreqat hallarının dəyişməsində enerjinin çevrilməsi müəyyən qanunauyğunluqla baş verir
- Müxtəlif istilik texnoloji qurğularında müxtəlif yanacaq növlərindən istifadə olunur, çünki bu yanacaqların yanma istilikləri də müxtəlifdir
- Yanacağın daxili enerjisi müxtəlif üsullarla mexaniki enerjiyə çevrilir, istilik mühərriklərinin ümumi iş prinsipi bu enerji çevrilməsinə əsaslanır
- Fosil yanacaqlardan istifadə ciddi ekoloji problemlər yaratdığından mütəxəssislər onların tükənməyən və bərpa oluna bilən enerji mənbələri ilə əvəzolunma yolları üzərində işləyirlər