II hissə
6.11 İstilik mühərrikləri və ekoloji problemlər
Dünyada ilk hibrid tipli elektrik stansiyasının tikildiyi ölkə Azərbaycandır. 2011-ci ilin sentyabrında işə salınan “Qobustan” Hibrid-Elektrik Stansiyasında külək, Günəş və bioqaz qurğusundan əldə olunan elektrik enerjisi istehsal edilir.
• Bu stansiyanın istilik-elektrik stansiyalarından başlıca fərqi nədədir?
• Azərbaycan neft-qaz ölkəsi olduğu halda, belə stansiyaların tikilməsinə niyə böyük önəm verir?
Açar
sözlər
istixana effekti, karbon
qazı, Yer atmosferi,
qlobal istiləşmə, istixana
qazları
İstixana effekti
Yer atmosferi planetin səthini əhatə etməklə onu Günəş şüalarının yüksək temperaturundan qoruyur. Belə ki, planetimizə çatan Günəş şüalarının daşıdığı enerjinin böyük hissəsi atmosferdən keçir. Yer bu enerjinin bir hissəsini udur, qalan hissəsini isə səthindən geri qaytarır. Qayıdan enerjinin bir hissəsi atmosfer tərəfindən udulur. Nəticədə atmosfer olmasaydı, Yer səthində və ona yaxın hissədəki havanın orta temperaturu çox yüksək olardı. Deməli, Yer atmosferi istixana rolunu oynayır, buna görə də "istixana effekti" termini yaranmışdır. Hesab olunur ki, istixana effekti XXI əsrdə daha çox nəzərə çarpır, çünki Yer atmosferinin orta temperaturunun artdığı danılmaz faktdır. Bütün kütləvi informasiya mənbələri tez-tez XXI əsrdə temperaturun yüksəlməsinin əsas səbəbi kimi atmosferdə karbon qazının artan emissiyasını göstərir. Azər Yerdəki havanın orta temperaturu ilə Yer atmosferinə karbon qazının emissiyası arasında mümkün əlaqə ilə maraqlanır. O bu məsələ ilə əlaqədar internetdən aşağıdakı iki qrafiki tapır.
Azər bu qrafiklər əsasında belə nəticəyə gəlir ki, Yer atmosferinin orta temperaturunun artması həqiqətən də yalnız karbon qazı emissiyasının artması ilə əlaqədardır. Onun sinif yoldaşı Lalə isə hesab edir ki, Azərin qənaəti çox tələsikdir. Lalə deyir: "Azər, son qərar verməzdən əvvəl istixana effektinə təsir edən digər amillərin sabit qaldığına əmin olmaq lazımdır". Lalə iki qrafiki diqqətlə müqayisə edir və məlum olur ki, qrafiklərin bəzi hissələri Azərin gəldiyi qənaəti dəstəkləmir.

#### Müzakirə edin:
1. Qrafiklərin hansı hissələri Azərin gəldiyi qənaəti dəstəkləmir? Cavabınızı əsaslandırmaq üçün ən yaxın onilliyə uyğun olan müddətin başlanğıcını və sonunu göstərin.
2. Görəsən, atmosferə atılan hansı yanma məhsulu Yer kürəsinin qlobal istiləşməsində mühüm rol oynayır?