II hissə
Molekulların sürəti yalnız temperaturdan asılıdırmı?
Müəyyən olunmuşdur ki, normal şəraitdə (p = 760 mm civ. süt. və 20°C temperaturda) müxtəlif maddələrin molekullarının xaotik hərəkət sürətləri də fərqlidir.
Cədvəl 5.1-də müxtəlif maddələrin kütlə ədədləri və molekullarının orta sürətləri göstərilmişdir. Göründüyü kimi, molekulların kütlə ədədi artdıqca onların orta sürəti azalır. Buna səbəb daha böyük kütlə ədədi olan molekulların kütlələrinin daha çox olmasıdır. Bu nəticə göstərir ki, istilik hərəkətinin sürəti yalnız temperaturdan deyil, həm də molekulların kütləsindən asılıdır.
•DÜŞÜN
•MÜZAKİRƏ ET
•PAYLAŞ
Maddəni təşkil edən molekulların hər birinin kinetik enerjisini dəqiqliklə ölçmək mümkündürmü? Cavabınızı izah edin.
Cədvəl 5.1.

Maddə | Kimyəvi simvolu | Kütlə ədədi | Orta sürət, m/san
Helium | He | 4 | 1350
Su buxarı | H2O | 18 | 585
Azot | N2 | 28 | 470
Oksigen | O2 | 32 | 400
Karbon dioksid | CO2 | 44 | 370

Bilir-
siniz-
mi?

Suyun və havanın molekulları həyatımızın əsas komponentləridir. Bir damcı suda ≈1021 molekul mövcuddur. İnsan bir dəfə nəfəs aldıqda, yəni nəfəs havasında ≈2,5·1022 hava molekulu qəbul edir. Havanın təxminən 21%-i oksigen (O2) olduğuna görə hər nəfəsalmada ≈5,25 · 1021 oksigen molekulu udulur.

Deməli, molekulların orta sürəti yalnız temperaturdan deyil, həm də onların kütləsindən asılıdır. Molekulun sürət və kütləsindən asılı olan digər fiziki kəmiyyət isə orta kinetik enerjidir. Nəzəri yolla müəyyən edilmişdir ki, cismin temperaturu onu təşkil edən molekulların orta kinetik enerjisindən asılıdır.
Temperatur cismi təşkil edən molekulların orta kinetik enerjisinin ölçüsüdür.
Cismi təşkil edən molekulların orta kinetik enerjisi böyük olduqda onun temperaturu da yüksək olur.