Dalğalar
4
Bilir-
siniz-
mi?
Sonometr
Desibel eşitmə əngəlli insanlar üçün eşitmə aparatı ixtira edən amerikalı alim Aleksandr Bellin şərəfinə adlandırılmışdır. Gurluğu 70 dB-dən yüksək səslər insan üçün zərərlidir. Səsin gurluğu sonometr adlanan cihazla ölçülür.
Öyrəndiklərinizi tətbiq edin
İnfrasəsin insanlara fizioloji təsir mexanizmi hələ tam müəyyən edilməmişdir. Mövcud fərziyyələrdən birinə görə, infrasəsin təsiri insan orqanizmində rəqslərin rezonansı ilə (orqanizmin məxsusi rəqslərinin tezliyinin xarici rəqslərin tezliyi ilə üst-üstə düşdüyü hadisə) əlaqələndirilir. Cədvəldə avtobus və qatarın infrasəs tezliklərinin diapazonları göstərilmişdir.

İnfrasəs mənbəyi | Tezlik, Hs
Avtobus | İnfrasəsin bütün tezlik diapazonu
Qatar | 10 – 16

Nigar avtobusla səfərdə özünü çox narahat hiss etdi. Lakin
qatarla həmin yolu hətta uzun olmasına baxmayaraq, o, narahatlıq keçirmədi.
İnsan orqanizminin məxsusi tezliyinin 6 Hs-ə yaxın olduğu məlumdursa, bu fakt yuxarıdakı fərziyyəni təsdiq edirmi? Cavabınızı avtobus və qatar misalı ilə əsaslandırın.
Öyrəndiklərinizi yoxlayın
1. Hansı həşərat uçanda daha çox qanad çalır – arı, yoxsa ağcaqanad? Cavabınızı əsaslandırın.
2. Güclü yağışı asta yağışdan damcıların dam örtüyünə (və ya pəncərə günlüklərinə) düşdüyü zaman yaratdıqları səsə görə fərqləndirmək olar. Bu ehtimalın fiziki əsası nədir?
3. Saniyədə 8-12 dəfə qanad çalan kəpənək uçarkən niyə heç bir səs eşitmirik?
4. Ultra və infrasəslər eşidilməyən səslərdir.
a) Niyə bu səsləri insan qulağı eşitmir?
b) Bu səslərdən hansı insan orqanizmi üçün daha təhlükəlidir?
c) Gəminin ultrasəs exolotundan çıxan siqnal 5 san sonra geri qayıtdı. Ultrasəsin yayılma sürəti 1500 m/san olarsa, həmin nöqtədə dənizin dərinliyi nə qədərdir?