II hissə
4.1 Mexaniki dalğalar və onların növləri
Şəkildə bir ucu ştativə (yaxud divara) bağlanmış qaytan və elastik yay təsvir olunmuşdur. Qaytanın sərbəst ucu yuxarı-aşağı, yayın sərbəst ucu isə irəli və geri hərəkət etdirilir.
a)
b)
• Qaytan və yayda yaranan hərəkətlərdə uyğun olaraq hansı oxşar və fərqli xüsusiyyətlər müşahidə olundu?
• Bu hərəkətlərdə təkrarlanan nədir?
Açar
sözlər
mexaniki rəqs, mexaniki
dalğa, eninə dalğa,
uzununa dalğa
Bir çox hallarda cisim və ya zərrəciklər tarazlıq vəziyyəti ətrafında təkrarlanan hərəkət edir. Belə hərəkət rəqsi hərəkət adlanır. Təkrarlanan proseslər fiziki təbiətinə görə müxtəlif olur. Onlardan biri mexaniki rəqsdir.
– Mexaniki rəqs – cismin və ya cisimlər sisteminin tarazlıq vəziyyəti ətrafında təkrarlanan hərəkətidir.
– Mühitdə rəqslərin yayılma prosesi dalğa adlanır.
Dənizdə ləpələrin əmələ gəlməsi, mizrabın təsiri ilə yaranan titrəyişin tarın simi boyunca yayılması, simdə yaranan səsin mühitdə yayılması və s. dalğadır.
– Mexaniki dalğa – mexaniki rəqslərin elastik mühitdə yayılma prosesidir.
Mexaniki dalğanın mənbəyi rəqs edən cisimlər, yaxud zərrəciklərdir. Mexaniki dalğa yalnız o mühitdə yarana bilir ki, həmin mühit rəqsi hərəkət nəticəsində deformasiyaya məruz qaldıqda elastiklik qüvvəsi meydana çıxır. Bu səbəbdən də çox vaxt mexaniki dalğa elastik dalğa, onun yarandığı mühit isə elastik