II hissə
Cisimdən bir hissə ayrılaraq hərəkət etdiyi zaman cismin özünün əks istiqamətdə hərəkət alması reaktiv hərəkətdir.
Müasir nəqliyyat və texnoloji vasitələrə reaktiv hərəkət vermək məqsədilə müxtəlif növ reaktiv istilik mühərriklərindən istifadə olunur. Bu mühərriklərdən ən geniş yayılanı qaz (hava) reaktiv istilik mühərriki və raket istilik mühərrikidir.
Qaz (hava) reaktiv mühərriki
– Qaz (hava) reaktiv mühərriki öz işində ətraf mühitdən, məsələn, atmosfer havasından istifadə edən mühərrikdir.
Qaz mühərrikinin konstruksiyası elədir ki, burada porşenin irəliləmə hərəkətini dirsəkli valın fırlanma hərəkətinə çevirməyə ehtiyac yoxdur (şəkil 6.12). Belə ki, qaz mühərriki işləyərkən kompressor atmosfer havasını sıxaraq onun təzyiqini 5-10 dəfə artırır.
Nəticədə kompressordakı havanın temperaturu da artır. Qızmış hava təzyiqlə yanma kamerasına (qızdırıcıya) daxil olur, ora eyni zamanda yanacaq da (kerosin, mazut)
püskürülür. Yanacağın yanması nəticəsində havanın (işçi cismin) temperaturu 1500-2200°C-yə qədər yüksəlir.
Şəkil 6.12.
Qaz (hava) reaktiv mühərrikinin
quruluşu və iş prinsipinin sxemi
Qeyd. Qaz mühərrikləri böyük dartı
qüvvəsi yaratdıqlarına görə onlardan,
əsasən, aviasiyada geniş istifadə olunur.
İstidən kəskin genişlənən hava və digər yanma məhsulları olan qaz şırnağı böyük sürətlə xaricetmə soplosuna tərəf axır. Beləliklə, yanacağın daxili enerjisi yanma məhsulu şırnağının kinetik enerjisinə, o da öz növbəsində turbinin fırlanma kinetik enerjisinə çevrilir.
Turbinin aldığı mexaniki enerjinin bir hissəsi dartı qüvvəsi yaradır, qalan hissəsi (işlənmiş hava və yanma məhsulları) isə ≈500 – 800
m
san
sürətlə xaricetmə soplosundan atmosferə (soyuducuya) atılır. Bu reaktiv mühərrikin FİƏ-si 25-30%-dir.
•DÜŞÜN
•MÜZAKİRƏ ET
•PAYLAŞ
İxtiyari istilik mühərrikinin işləməsi zamanı yanacağın yanması üçün oksigen, yəni oksidləşdirici lazımdır. Bəs raketlərin və kosmik texnologiyaların mühərrikləri oksigen olmayan Yer atmosferindən kənar mühitdə necə işləyir?