Dalğalar
4
– Dalğanın iki mühit sərhədində sınmasının səbəbi nədir?
Dalğanın sınması onun mühitdə yayılma sürəti dəyişdikdə müşahidə olunur. Belə ki, dalğa müxtəlif yayılma sürəti olan iki mühit sərhədindən keçdikdə sınaraq istiqamətini dəyişir. Bu ona görə baş verir ki, iki mühitin sərhədindən keçən dalğa, məsələn, səs dalğası (səth tərəfindən udularaq) ikinci mühitin zərrəciklərini məcburi rəqs etdirir. Buna görə də həmin mühitdəki dalğanın tezliyi düşən dalğanın tezliyi ilə eyni olur, yəni iki mühit sərhədindən keçən dalğaların tezliyi dəyişmir. Lakin sərhəddən keçən dalğanın dalğa uzunluğu dəyişir (Ʋ = νλ düsturuna görə) və nəticədə dalğanın yayılma istiqaməti də dəyişir, yəni dalğanın sınması baş verir.
Öyrəndiklərinizi tətbiq edin
Hovuzda müəyyən tezlikdə səs yayan sualtı dinamik quraşdırılmışdır. Səs dalğasının bir hissəsi suyun alt səthindən əks olunur, bir hissəsi isə sınaraq havaya keçir. Sudan havaya keçərkən səsin sürəti, tezliyi və dalğa uzunluğu necə dəyişəcək? Uyğun kəmiyyət üçün dəyişikliyin müvafiq xarakterini müəyyənləşdirin:
a) artacaq b) azalacaq c) dəyişməyəcək

Səsin sürəti | Səsin tezliyi | Səsin dalğa uzunluğu

Müzakirə edin:
• Səs dalğası hansı mühitdə daha böyük sürətlə yayılır – suda, yoxsa havada?
• Dalğa sıx mühitdən seyrək mühitə keçdikdə onun dalğa uzunluğu necə dəyişir? Cavabınızı əsaslandırın.
• Dalğa sıx mühitdən seyrək mühitə keçdikdə onun tezliyi necə dəyişir? Cavabınızı əsaslandırın.
Öyrəndiklərinizi yoxlayın
1. Dalğaların difraksiyası hansı şəraitdə xüsusilə aydın nəzərə çarpır?
2. Mətndə qeyd olunmayan dalğa difraksiyasına nümunələr söyləyin.
3. Səs dalğası havadan suya keçəndə səsin tezliyi və sürəti necə dəyişəcək? Hər bir kəmiyyət üçün dəyişikliyin müvafiq xarakterini müəyyənləşdirin:
a) artacaq b) azalacaq c) dəyişməyəcək

Səsin sürəti | Səsin tezliyi

4. Yarasalar uçarkən exolokasiyadan istifadə edirlər. Exolokasiyanın əsasında hansı fiziki hadisə dayanır?
5. Bir mühitdən digərinə keçərkən səs dalğasının uzunluğu 3 dəfə artarsa, səsin ucalığı necə dəyişər?
A) 3 dəfə artar B) 3 dəfə azalar C) dəyişməz D) 9 dəfə artar E) 9 dəfə azalar