İstilik hadisələrində enerjinin saxlanması qanunu
6
6.9 Daxiliyanma mühərriki
Ən nəhəng istilik mühərriki 2006-cı ildə Finlandiyada istehsal olunmuşdur. Wärtsilä RT-flex96C markalı bu mühərrikin kütləsi 2300 ton, uzunluğu 27 m, hündürlüyü isə 13,5 m-dir. O hər birinin kütləsi 14 ton olan 11 000 konteyner apara bilən nəhəng gəmidə quraşdırılmışdır. Dizel yanacağı ilə işləyən bu mühərrikin FİƏ-si 50%-dir. Bu, kifayət qədər yüksək göstəricidir. Müqayisə üçün deyək ki, benzin yanacağı ilə işləyən mühərriklərin FİƏ-si 20-25% olur.
• Dizel və benzin yanacaqları ilə işləyən mühərriklərin əsas iş prinsipi nədən ibarətdir?
• Sizcə, dizel yanacağı ilə işləyən istilik mühərriklərinin FİƏ-nin benzinlə işləyən mühərriklərin FİƏ-dən böyük olmasının səbəbi nədir?
Müxtəlif nəqliyyat vasitələrində geniş istifadə olunan istilik mühərriklərindən biri daxiliyanma mühərrikidir.
Daxiliyanma mühərriki birbaşa işçi kamerasında (mühərrikin daxilində) yanan yanacağın daxili enerjisini mexaniki enerjiyə çevirən istilik mühərrikidir.
Karbüratorlu mühərrik
Nümunə olaraq avtomobillərdə tətbiq edilən karbüratorlu daxiliyanma mühərrikinin sadələşmiş sxemini nəzərdən keçirmək olar. Bu mühərrik karbürator adlanan xüsusi qurğuda hazırlanan yanacaq qarışığı – benzin damcıları və hava (oksigen) qarışığı ilə işləyir.
Mühərrikdə yanacaq qarışığının yanması üçün porşenlə təchiz edilmiş silindrdən istifadə olunur. Porşenə polad çarxla sürgü qolu, sürgü qoluna isə dirsəkli val birləşdirilmişdir. Vala metaldan hazırlanmış nazimçarx bərkidilir (bax: şəkil 6.11). Beləliklə, silindrdə porşenin aşağı-yuxarı yerdəyişməsi nəticəsində sürgü qolu dirsəkli valı fırlanmağa məcbur edir (şəkil 6.9). Dirsəkli val isə avtomobilin dartı təkərlərini fırlatmaqla ona irəliləmə hərəkəti verir. Porşen yuxarı hərəkət etdikdə o, silindrin qapağına çatmır. Ona görə də silindrin
Açar
sözlər
daxiliyanma mühərriki, karbüratorlu mühərrik, dizel mühərriki, dördtaktlı mühərrik
Bilir-
siniz-
mi?
İlk daxiliyanma mühərrikini 1860-cı ildə fransız mühəndisi Etyen Lenuar (1822–1900) ixtira etmişdir.
Alman mühəndisi Otto Nikolaus (1832–1891) 1876-cı ildə daha mükəmməl daxiliyanma mühərriki – karbüratorlu mühərrik hazırlayır. 1897-ci ildə isə alman mühəndisi Rudolf Dizel (1858–1913) təkmilləşdirilmiş prinsiplə işləyən yeni mühərrik – dizel mühərrikini yaradır.