Dalğalar
4
körfəz və ya dalğaqıran tikilir. Bu tikililər sahilə yaxınlaşan su dalğalarının enerjisini udmaqda, sahildəki binalara və nəqliyyat vasitələrinə dəyən zərərin azaldılmasında mühüm rol oynayır. Belə ki, sahilə yaxınlaşan xətti su dalğaları dar yarıqdan və ya maneədən keçərkən əyilir və maneənin arxasında yayılır. Nəticədə dalğa uzunluğuna mütənasib olaraq konsentrik yarımçevrələr formasında dalğalar yaranır (şəkil 4.14). Su dalğalarında müşahidə olunan bu hadisə dalğaların difraksiyası hadisəsidir.
– Dalğanın maneə ətrafında əyilərək onun arxasında yayılması qabiliyyətinə difraksiya deyilir.
Şəkil 4.14.
Su səthində yayılan dalğaların difraksiyası
•DÜŞÜN
•MÜZAKİRƏ ET
•PAYLAŞ
Sahilə tərəf yayılan su dalğaları iri qaya ilə qarşılaşdıqda difraksiya hadisəsi baş vermir. Lakin kiçik qaya parçası ilə qarşılaşdıqda dalğalar onun ətrafında sərbəst əyilərək daşın arxasına yayılır, yəni difraksiya hadisəsi baş verir. Niyə?
Səs dalğası da yolundakı maneə ilə qarşılaşdıqda difraksiyaya məruz qalır. Məsələn, biz binanın küncündə dayanan insanı, hasarın arxasında hərəkət edən avtomobili görməsək də, onların səsini eşidə bilirik. Bu ona görə baş verir ki, səs dalğaları maneələrin ətrafında əyilib onların arxasında yayılır – səsin difraksiyası baş verir (şəkil 4.15). Səs dalğasının uzunluğu maneənin ölçüsündən böyük olduqda difraksiya hadisəsi baş verir. Aşağı tezlikli səs dalğaları kifayət qədər böyük uzunluqda olur. Məsələn, 100 Hs tezliyində səsin dalğa uzunluğu 3,37 m-ə bərabərdir və tezlik azaldıqca uzunluq daha da böyüyür. Buna görə də səs dalğası onunla müqayisə olunan obyektlərin ətrafında asanlıqla əyilir. Parkdakı ağaclar səsi eşitməyimizə qətiyyən mane olmur, çünki onların gövdələrinin diametri səs dalğasının uzunluğundan xeyli kiçikdir.
Şəkil 4.15.
Səsin difraksiyası