Dalğalar
4
Bərk maddələrin sıxlığı isə mayelərin sıxlığından böyükdür. Ona görə də səsin bərk maddələrdə yayılma sürəti mayelərdə yayılma sürətindən böyükdür. Məsələn, səs dalğasının havada yayılma sürəti 340 m/san, suda yayılma sürəti 1500 m/san, poladda yayılma sürəti isə 6000 m/san-dir (bax: cədvəl 4.1).
Əks-səda
Səs dalğalarının mühüm xassələrindən biri qarşısına çıxan maneədən qayıtmasıdır.
– Səs dalğalarının qarşısına çıxan maneədən əks etməsi əks-səda adlanır.
Məsələn, dağlıq yerdə dostunu səsləyən Nicatın bir neçə saniyədən sonra öz səsini eşitməsi əks-sədadır (şəkil 4.7).
Cədvəl 4.1.
Müxtəlif mühitlərdə səsin sürəti

Maddə | Səsin sürəti, (m/san)
Hava (15°C-də) | 340
Su (25°C-də) | 1500
Qurğuşun | 2160
Mis | 4700
Ağac (palıd) | 5000
Şüşə | 5000÷5500
Alüminium | 5100
Polad | 5500÷6100

Şəkil 4.7.
Əks-səda
Səsin əks-səda xassəsi məişət, texnika və istehsalatda geniş tətbiq olunur. Dəniz və okeanların dərinliyini ölçmək, balıqların çox toplaşdığı yerləri aşkar etmək üçün işlədilən və exolot adlanan cihazın iş prinsipi əks-səda hadisəsinə əsaslanmışdır. Belə ki, gəmi gövdəsinin altında yerləşdirilən exolot səs siqnalları verir. Bu siqnallar dənizin dibindən və ya üzən balıq dəstəsindən əks edərək yenidən exolot tərəfindən qəbul olunur.
Səsin suda yayılma sürəti, siqnalın göndərilmə və qəbul olunma anları arasındakı vaxt nəzərə alınmaqla sudakı obyektə qədər olan məsafə hesablanır:
h =
Ʋt
2
.