II hissə
Dalğaların qayıtması və sınması
Dalğaların iki mühitin sərhədindən qayıtması və sınması onların həyatda tez-tez müşahidə olunan xassələrindəndir.
Hansı halda səs daha aydın və gur eşidildi?
Ləvazimat: menzurka, qulaqlıq, süngər parçası, düzləndirici, alüminium lövhə, ştativ.
İşin gedişi:
1. Qulaqlığı membranı yuxarı olmaqla süngər parçası üzərində menzurkanın dibinə yerləşdirib naqilini düzləndiricinin dəyişən cərəyan sıxaclarına birləşdirin.
2. Dövrəni qapayın və qulaqlığa 4–6V dəyişən gərginlik verin. Bu zaman membranın titrəyərək çıxardığı səsin sinifdə necə eşidildiyinə diqqət yetirin.
3. Menzurkanın üzərində ştativə üfüqə 45° bucaq altında bərkidilmiş alüminium lövhə yerləşdirib baş verən hadisəni izləyin.
Müzakirə edin:
• Menzurkanın üzərində alüminium lövhə yerləşdirildikdə sinifdə aydın və gur səs, lövhə olmadıqda isə çox zəif səs eşidildi. Niyə?
Şəkil 4.16.
Dalğanın qayıtması və sınması
Membranın yaydığı səs dalğaları yalnız menzurkanın üzərindəki alüminium lövhədən əks etdikdən sonra aydın və gur səs eşidildi.
– Dalğalar niyə əks olunur (qayıdır)?
Bu ona görə baş verir ki, düşən dalğa maneəyə çataraq onun zərrəciklərini rəqs etdirir. Bu zərrəciklər yeni dalğa mənbəyinə çevrilir (şəkil 4.16). Həmin mənbənin yaydığı dalğaların bir hissəsi maneəni təşkil edən mühitdə yayılır. Digər dalğa isə ilkin dalğanın “gəldiyi” (dalğanın düşdüyü) mühitə qayıdır.
Dalğalarda müşahidə olunan xassələrdən biri də onun bir mühitdən digərinə keçəndə yayılma istiqamətini dəyişməsidir, yəni sınmasıdır (bax: şəkil 4.16).