II hissə
molekullarının sıxlaşması və seyrəkləşməsi bir-birini əvəz edir, səs dalğalarının havada yayılması baş verir (şəkil 4.5). Deməli, səs havada yayılan uzununa dalğadır.
Şəkil 4.5.
Səs havada uzununa dalğadır
a)
b)
Şəkil 4.6.
Kamerton
Səs hadisələrini öyrənərkən səs mənbəyi kimi kamerton (almanca: “kammerton” – otaq səsi) adlanan alətdən istifadə olunur (şəkil 4.6, a). Kamertonun qollarından birinə zərbə vurduqda o titrəyərək eyni tezlikli aydın eşidilə bilən təmiz səs çıxarır. Bu səbəbdən kamertondan musiqi alətlərinin köklənməsində geniş istifadə olunur. Kamertonun çıxardığı səsi gücləndirmək üçün o, rezonator adlanan bir tərəfi açıq qutuya bərkidilir (şəkil 4.6, b).
•DÜŞÜN
•MÜZAKİRƏ ET
•PAYLAŞ
Kamerton çəngəlinin qolları ağırlaşdırılarsa, məsələn, onlara plastilin yapışdırılarsa, kamertonun rəqs tezliyi dəyişəcəkmi? Cavabınızı əsaslandırın.
Səsin sürəti
– Səs sürəti səs dalğalarının vahid zamanda yayıldığı məsafəyə bərabər olan kəmiyyətdir.
Səs sürəti səs dalğalarının elastik mühitdə yayılma sürətidir.
Səs dalğasının sürəti də ədədi qiymətcə rəqs tezliyi və dalğa uzunluğunun hasilinə bərabərdir:
Ʋ = λν.
Burada Ʋ – səs sürəti, λ – səsin dalğa uzunluğu, ν – səs dalğasının tezliyidir.
Səs dalğalarının yayılma sürəti mühitin elastikliyindən asılıdır. Belə ki, mühitin molekulları arasında məsafə azaldıqca onların qarşılıqlı təsirləri daha intensiv baş verir və səs dalğası daha sürətlə yayılır. Mayelərin sıxlığı qazların sıxlığından böyük olduğu üçün səsin mayedə yayılması qazlarda yayılmasından daha sürətli olur.