Sözlük
Ərimə istiliyi – ərimə temperaturunda götürülmüş bərk cismin (kristal maddənin) əriməsi üçün verilən istilik miqdarıdır. Ərimə istiliyi kristal maddənin kütləsindən və növündən asılıdır:
Q = λm.
Burada Q – maddənin ərimə istiliyi, m – maddənin kütləsi, λ – maddənin xüsusi ərimə istiliyidir.
Xüsusi buxarlanma istiliyi – qaynama temperaturunda ədədi qiymətcə 1 kq mayeni buxarlandırmaq üçün sərf edilən istilik miqdarına bərabər olan fiziki kəmiyyətdir:
L =
Q
M
.
Xüsusi buxarlanma istiliyinin BS-də vahidi:
[L] = 1
C
kq
.
Xüsusi ərimə istiliyi – ədədi qiymətcə 1 kq kristal maddəni ərimə temperaturunda əritmək üçün lazım olan istilik miqdarına bərabər olan fiziki kəmiyyətdir:
λ =
Q
m
.
Xüsusi ərimə istiliyinin BS-də vahidi:
[L] = 1
C
kq
.
Xüsusi istilik tutumu – ədədi qiymətcə 1 kq kütləli maddəni 1°C (və ya 1K) qızdırmaq üçün tələb olunan istilik miqdarına bərabər fiziki kəmiyyətdir:
c =
Q
m(t - t0)
.
Xüsusi istilik tutumunun BS-də vahidi:
[c] = 1
C
kq · K
= 1
C
kq · °C
.
İnfrasəs (latınca “infra” – alçaq, aşağı) – 0,001 Hs – 16 Hs tezlikləri aralığındakı səs dalğalarıdır.
İstixana effekti – Günəşdən gələn istiliyin Yerdən əks edib tamamilə kosmosa çıxmasının qarşısını alan istixana qazları səbəbindən planetin səthinin temperaturunun artması prosesidir.
İstilik hərəkəti – cismi təşkil edən molekulların xaotik (nizamsız) hərəkətidir.
İstilik miqdarı – istilik mübadiləsi zamanı cismin aldığı və ya verdiyi enerjidir. İstilik miqdarı Q hərfi ilə işarə olunur və BS-də vahidi couldur:
[Q] = 1C.
Cismi qızdırmaq üçün tələb olunan istilik miqdarı (və ya soyuyarkən ayrılan istilik miqdarı) bu cismin kütləsindən, onun temperaturunun dəyişməsindən və cismi təşkil edən maddənin növündən asılıdır:
Q = cm Δt = cm(t – t0).
Burada Q – istilik miqdarı, m – cismin kütləsi, t0 cismin başlanğıc temperaturu, t – cismin son temperaturu, c – mütənasiblik əmsalı olub xüsusi istilik tutumu adlanır.
İstilik mühərriki – yanacağın daxili enerjisini mexaniki enerjiyə çevirən qurğudur.
İstilik proseslərində enerjinin saxlanması qanunu – sistemin daxili enerjisinin dəyişməsi eyni zamanda mexaniki işgörmə və istilikvermə nəticəsində baş verirsə, bu halda sistemin daxili enerjisinin dəyişməsi sistem üzərində görülən iş və sistemə verilən istilik miqdarının cəminə bərabərdir:
ΔU = A + Q.
İstilik tarazlığı – iki və ya daha çox cismin bir-biri ilə istilik mübadiləsi nəticəsində eyni temperatura çatdığı vəziyyətdir.
İstilik tutumu – ədədi qiymətcə verilmiş cismin temperaturunu 1ºC (və ya 1K) dəyişmək üçün sərf edilən istilik miqdarına bərabər olan fiziki kəmiyyətdir:
C = cm → C = –
Q
Δt
=
Q
ΔT
.
İstilik tutumunun BS-də vahidi:
[C] =
[Q]
[ΔT]
=
[Q]
[Δt]
= 1
C
K
= 1
C
°C
.
İstilikvermə – üzərində iş görülmədən cismin daxili enerjisinin dəyişmə prosesidir. İstilikvermənin üç növü var: istilikkeçirmə, konveksiya və şüalanma.
Kondensasiya – buxarın mayeyə çevrilmə prosesidir.