II hissə
Burada Δ uyğun fiziki kəmiyyətin dəyişməsini göstərir, yəni baxılan nümunədə temperatur dəyişməsini (t) ifadə edir.
Beləliklə, istilik mübadiləsi prosesi üçün üçüncü qanunauyğunluq da müəyyən olundu:
Cismi qızdırmaq üçün tələb olunan istilik miqdarı həmin cismin temperatur dəyişməsindən asılıdır.
Yuxarıda deyilənləri nəzərə alsaq, cisimlər arasındakı istilik mübadiləsinin qanunauyğunluğunu belə ümumiləşdirmək olar:
Cismi qızdırmaq üçün tələb olunan istilik miqdarı (və ya soyuyarkən ayrılan istilik miqdarı) bu cismin kütləsindən, onun temperaturunun dəyişməsindən və cismi təşkil edən maddənin növündən asılıdır:
Q = cmΔt = cm (t – t0).
Burada Q – istilik miqdarı, m – cismin kütləsi, t0 – cismin başlanğıc temperaturu, t – cismin son temperaturu, c – mütənasiblik əmsalı olub xüsusi istilik tutumu adlanır.
•DÜŞÜN
•MÜZAKİRƏ ET
•PAYLAŞ
Niyə cisim
qızdırıldıqda onun
aldığı istilik miqdarı
müsbət, cisim
soyuduqda isə onun
verdiyi istilik miqdarı
mənfi qəbul edilir?
Cavabınızı izah edin.
Xüsusi istilik tutumu ədədi qiymətcə 1 kq kütləli maddəni 1°C (və ya 1K) qızdırmaq üçün tələb olunan istilik miqdarına bərabər fiziki kəmiyyətdir:
c =
Q
m(t - t0)
Xüsusi istilik tutumunun BS-də vahidi
C
kq · K
-dir:
[c] = 1
C
kq · K
= 1
C
kq · °C
.
Xüsusi istilik tutumu maddənin növündən asılıdır (bax: cədvəl 6.1).
Xüsusi istilik tutumu ilə cismin kütləsinin hasilinə bərabər fiziki kəmiyyət cismin istilik tutumu (C) adlanır:
C = cm.
İstilik tutumu ədədi qiymətcə verilmiş cismin temperaturunu 1ºC (və ya 1K) dəyişmək üçün sərf edilən istilik miqdarına bərabər olan fiziki kəmiyyətdir.
C =
Q
Δt
=
Q
ΔT
.
İstilik tutumunun BS-də vahidi:
[C] =
[Q]
[ΔT]
=
[Q]
[Δt]
= 1
C
K
1
C
°C
.