Molekulların istilik hərəkəti. Daxili enerji
5
həcm boyunca istilik mübadiləsi baş verir. Mayelərdə baş verən bu prosesi eynilə qazlara da şamil etmək mümkündür. Mənzilimizdəki istilik radiatoru vasitəsilə otağın qızdırılmasını buna misal göstərmək olar. Belə ki, radiator havanı qızdırarkən onun sıxlığı azalır və isti hava yuxarı qalxır. Soyuq havanın sıxlığı isə daha böyük olduğundan o, aşağı enərək isti havanın yerini doldurur. Bu proses təkrarlandıqca otaqda hava axını yaranır və istilik otaq boyunca paylanır (şəkil 5.10).
Şəkil 5.10.
Qazlarda konveksiya
Enerjinin maye və ya qaz axını (maddə daşınması) ilə köçürülmə prosesi konveksiya adlanır.
*Konveksiya prosesində yaranan maye və qaz axını bəzən konvektiv axın da adlandırılır. Bərk cisimlərin molekulları yerlərini sərbəst dəyişə bilmədiklərindən onlarda konveksiya hadisəsi baş vermir.
Şüalanma
Yer atmosferindən kənardakı fəza, demək olar, vakuumdur. Vakuumda isə enerjinin istilikkeçirmə və konveksiya ilə verilməsi qeyri-mümkündür. Ona görə də deyəndə ki Günəşdən Yerə külli miqdarda enerji daxil olur, biz istilikvermənin yeni bir növü ilə qarşılaşmış oluruq. Bu, şüalanmadır.
– Şüalanma enerjinin elektromaqnit şüalanması vasitəsilə verilməsidir.
Elektromaqnit şüalanması istilikvermənin digər növlərindən bir neçə xassəsi ilə fərqlənir ki, siz onların bəzilərini bilirsiniz:
– elektromaqnit şüalanması həm vakuumda, həm də mühitdə ötürülür;
– elektromaqnit şüalanmasının vakuumda yayılma sürəti çox yüksək olub ≈3 ·

105

km
san
-dir;
– elektromaqnit şüalanması çox uzaq məsafələrə enerji daşıyır;
– elektromaqnit şüalanması bütün istiqamətlərə yayılır.
Şüalanma mənbəyi təbii və süni (insanların yaratdığı) ola bilər. Yer üçün ən böyük təbii şüalanma mənbəyi Günəşdir.
•DÜŞÜN
•MÜZAKİRƏ ET
•PAYLAŞ
Günəşdən başqa daha
hansı təbii şüalanma
mənbələrini misal göstərə
bilərsiniz?