İstilik hadisələrində enerjinin saxlanması qanunu
6
Daxiliyanma mühərrikində porşenin aşağı və yuxarı hər bir gedişi takt adlanır. Mühərrikin bir tam işi dörd taktda baş verir. Bu səbəbdən belə mühərrik dördtaktlı mühərrik adlanır. Dördtaktlı karbüratorlu mühərrikin iş prinsipi şəkil 6.10-da təsvir edilmişdir.
Beləliklə, daxiliyanma mühərrikində qızdırıcı yanacaq qarışığının özüdür; işçi cisim silindrdəki qazdır (yanacağın yanma məhsulu olan qaz), o, istidən genişlənərək mexaniki iş görür; soyuducu isə atmosferdir.
Şəkil 6.11.
Dördsilindrli
mühərrik
Avtomobillərdə, əsasən, dörd və ya altı silindrli daxiliyanma mühərriklərindən istifadə edilir. Bu silindrlərin hər birində porşen növbə ilə dirsəkli vala fırlanma hərəkəti verir (şəkil 6.11). Böyük gücü olan səkkiz və on iki silindrli avtomobil mühərrikləri də mövcuddur.
•DÜŞÜN
•MÜZAKİRƏ ET
•PAYLAŞ
Karbüratorlu mühərrikin silindrində yanacaq qarışığının yanmasından alınan qazın daxili enerjisini mexaniki enerjiyə çevirmək niyə tamamilə mümkün deyil? Cavabınızı əsaslandırın.
Dizel mühərriki
Bu mühərrik də dördtaktlıdır. Lakin o, karbüratorlu mühərrikdən onunla fərqlənir ki, birincisi, dizel mühərrikinin silindrində alışdırıcı şam yoxdur. İkincisi, sorma taktında silindrə yanacaq qarışığı deyil, təmiz hava sorulur. Hava II taktda sıxılaraq təzyiqi 15-20 dəfə artırır, temperaturu isə 800-900°C-yə qədər yüksəldir. Bu taktın başa çatma anında silindrə xüsusi nasosla dizel yanacağı püskürülür və o, “qaynar” havanın təsiri ilə dərhal alışır. Daha sonra isə mühərrikin sonrakı taktları – işgörmə və xaricetmə taktları baş verir. Yanacaq qarışığının yanması daha yüksək temperaturda baş verdiyindən və yanacağın daha tam yanması səbəbindən dizel mühərriklərinin FİƏ-si karbüratorlu benzin mühərriklərinə nisbətən daha yüksək, təxminən 30-35% olur.