II hissə
5.1 Molekulların istilik hərəkəti. Temperatur
“Təbiət” fənnindən (5-ci sinif) bilirsiniz ki, bütün maddələr atom və molekullardan təşkil olunmuşdur. Bu zərrəciklər daim hərəkətdə və bir-biri ilə qarşılıqlı təsirdədir.
Bərk cisim Maye Qaz

- Maddəni təşkil edən
  molekulların qarşılıqlı
  təsirlərini saymaq müm-
  kündürmü?
- Mexaniki hərəkətdə
  olduğu kimi, maddədəki
  molekulların da hərəkət
  trayektoriyasını dəqiqliklə
  müəyyən etmək
  olarmı?

Açar
sözlər
istilik hərəkəti, diffuziya,
broun hərəkəti, temperatur,
orta kinetik enerji

#### Müxtəlif temperaturlarda diffuziya necə baş verir?

Ləvazimat: iki laboratoriya stəkanı, qida boyası, isti və soyuq su.
İşin gedişi:
1. Laboratoriya stəkanının birinə isti su, digərinə isə eyni miqdarda soyuq su tökün.
2. Hər stəkana eyni miqdarda qida boyası əlavə edin.
Müzakirə edin:
1. Boyaq dənələrini qablardakı suya atdıqda nə müşahidə etdiniz?
2. Hansı qabda diffuziya hadisəsi daha sürətlə baş verdi?
Fəaliyyət zamanı su molekullarının xaotik hərəkətinin nəticəsi kimi qida boyasının suda diffuziya etməsi müşahidə olundu. Ancaq biz maddəni təşkil edən kiçik zərrəcikləri adi gözlə görə bilmədik. Bu zaman sual yaranır: “Molekulların xaotik hərəkəti bir müddət sonra tamamilə dayanır, yoxsa fasiləsiz olaraq davam edir? Bu zərrəciklərin fasiləsiz və xaotik hərəkət etməsinin hansısa sübutu varmı?” Bu suallara ingilis botaniki Robert Brounun tədqiqatları əsasında cavab vermək mümkün oldu.