İstilik hadisələrində enerjinin saxlanması qanunu
6
Qaynama mayenin bütün həcmində baş verən buxarəmələgəlmə prosesidir.
Qaynama prosesində mayenin temperaturu dəyişmir. Müxtəlif maddələrin normal atmosfer təzyiqində qaynama temperaturları müxtəlifdir (bax: cədvəl 6.3).
Mayenin qaynadığı temperatur qaynama temperaturu adlanır.
•DÜŞÜN
•MÜZAKİRƏ ET
•PAYLAŞ
Qaynama prosesində mayenin temperaturu dəyişmir, ancaq maye qızdırıcıdan istilik enerjisi almaqda davam edir. Bəs bu enerji nəyə sərf olunur?
Bərk cisimlərin buxarlanması
Bərk cisimlərin buxarlanma prosesi sublimasiya, əks proses isə desublimasiya adlanır.
– Sublimasiya maddənin bərk haldan birbaşa qaz halına keçmə prosesidir. Məsələn, “quru buz” (CO2 bərk halda) mayeləşmədən buxarlanır. Bəzi bərk cisimlər, məsələn, naftalin sublimasiya etdiyinə görə biz onun qoxusunu hiss edirik.
– Desublimasiya maddənin qaz halından birbaşa bərk hala keçmə prosesidir. Məsələn, şaxtalı havada pəncərə şüşələrində qırov əmələ gəlir. Qırov havada olan su buxarının birbaşa buza çevrilməsindən yaranır.
Cədvəl 6.3.
Bəzi maddələrin normal atmosfer
təzyiqində qaynama temperaturu

Maddə | t, °С | Maddə | t, °С
Hidrogen | -253 | Civə | 357
Oksigen | -183 | Qurğuşun | 1740
Efir | 35 | Mis | 2567
Spirt | 78 | Dəmir | 2750
Su | 100 | Qızıl | 2950

Öyrəndiklərinizi tətbiq edin
Şəkildə maraqlı fiziki eksperimentin sxemi təsvir olunmuşdur. Təsviri diqqətlə araşdırıb aşağıdakı sualı müzakirə edin.
Müzakirə edin:
• Laboratoriya stəkanındakı suyu adi otaq temperaturunda necə qaynatmaq olar? Cavabınızı əsaslandırın.
Öyrəndiklərinizi yoxlayın
1. Maddə buxarlanarkən aldığı, kondensasiya edərkən verdiyi istilik miqdarı nədən asılıdır?
2. Su buxarlananda xaricdən istilik aldığına görə ətrafı sərinlədir. Bu biliyə əsasən aşağıda verilən hansı hadisənin mayenin buxarlanması nəticəsində baş verdiyini söyləmək olmaz?
a. Tərləyən adamın üşüməsi.
b. Yayda soyuducunun buz dolabından çıxarılan ərzağın səthinin tərləməsi.
c. Hərarəti yüksək olan xəstənin alnına isladılmış tənzif qoyulması.
d. İsti yay günlərində yağışdan sonra havanın boğanaq olması.
e. İsti otaqdan soyuq havaya çıxdıqda eynəyin şüşələrinin tərləməsi.
f. Soyuq küçədən isti otağa daxil olduqda eynəyin şüşələrinin tərləməsi.
g. Çimərlikdə sudan çıxdıqda sərinlik hiss edilməsi.