II hissə
Şəkil 4.8.
Səs lokasiyası
Burada h – gəmidən obyektə qədərki məsafə, Ʋ – səs siqnalının suda sürəti, t – səs siqnalının sudakı obyektə qədər gedib-qayıtma müddətidir (t/2 – siqnalın getmə, yaxud qayıtma müddətidir).
– Səs dalğaları vasitəsilə obyektlərin yerinin (onlara qədərki məsafənin) təyin olunma üsulu səs lokasiyası (və ya əks-səda lokasiyası) adlanır (şəkil 4.8).
Öyrəndiklərinizi tətbiq edin
Cavan və sağlam arı bal daşıyarkən dəqiqədə 19 800, sərbəst (boş) uçanda isə dəqiqədə 26 400 dəfə qanad çalır.
a) Qanadların rəqs tezliyi nə qədərdir?
b) Bal daşıyan və sərbəst uçan arının qanadlarının havada yaratdığı səslər eşidiləcəkmi?
Öyrəndiklərinizi yoxlayın
1. Kütləvi informasiya vasitələrindən tez-tez belə məlumatlar eşidirik: “Günəşdə növbəti dəfə güclü partlayış baş vermişdir. Bunun nəticəsində Yer səthində maqnit qasırğası gözlənilir ...”.
Biz Günəşdə, ümumiyyətlə, kosmosda baş verən partlayışların səsini niyə eşitmirik?
2. Şimşək çaxması göy gurultusu ilə müşayiət olunur. Lakin biz niyə əvvəlcə şimşəyi görürük, bir neçə saniyədən sonra isə göy gurultusunu eşidirik?
3. Müşahidəçi tufan zamanı şimşək çaxdıqdan 8 saniyə sonra göy gurultusunu eşitdi. Şimşək çaxması müşahidəçidən hansı məsafədə baş vermişdi?
4. Havada əks-səda 16 saniyədən sonra eşidildi. Maneə səs mənbəyindən hansı məsafədədir? Səsin havada sürəti 340 m/san-dir.