I hissə
Cədvəldə qələvi metalların bəzi xassələri verilmişdir.

Qələvi metallar | Atom radiusu (pm) | Ərimə temperaturu (°C)
litium | 76 | 180,5
natrium | 102 | 97,8
kalium | 138 | 63,5
rubidium | 152 | 39,3
sezium | 167 | 28,5

#### Müzakirə edin:
1. Qələvi metalların atom radiusu ilə onların ərimə temperaturu arasında hansı əlaqə var?
2. Atom radiusu artdıqca kationlar və elektronlar arasında cazibə qüvvəsi necə dəyişər?
3. Litiumun ərimə temperaturunun natriumdan çox olmasını metal rabitəsi ilə əlaqələndirərək necə izah etmək olar?

Kiçik radiuslu metallarda ion və elektronlar arasında cəzbetmə güclü olduğuna görə daha güclü metal rabitəsi əmələ gəlir. Güclü metal rabitəli metalların ərimə və qaynama temperaturları, əsasən, yüksək olur. Məsələn, dövri cədvəlin 1-ci qrupunda yuxarıdan aşağıya doğru eyni qrupda olan metalların atom radiusları artdığından onların əmələ gətirdiyi metal rabitəsi zəifləyir. Nəticədə ərimə və qaynama temperaturlarının, əsasən, azalması müşahidə edilir.
Alüminium və mis metallarından hansı elektrik cərəyanını daha yaxşı keçirir?
Ləvazimat: 6V batareya, ampermetr, nazik naqillər, tutqac, eyni ölçüdə götürülmüş alüminium və mis lövhələr.
Bu təcrübədə alüminium və misin keçiricilikləri müqayisə ediləcək.
Təlimat:
Addım 1. Mis lövhədən istifadə edərək şəkildə göstərildiyi kimi dövrə qurun. Ampermetrin göstəricisini dəftərinizə qeyd edin.
Addım 2. Mis lövhəni alüminium lövhə ilə əvəz edin. Ampermetrin göstəricisini dəftərinizə qeyd edin.

#### Müzakirə edin:
1. Hansı metal elektrik cərəyanını daha yaxşı keçirdi?
2. Təcrübənin nəticəsini necə izah edərdiniz?
3. Sizcə, qızılın, yoxsa gümüşün elektrik keçiriciliyi daha yüksək olar?

Metal parçası cərəyan mənbəyinə qoşulduqda delokallaşmış “elektron dənizi” elektrik keçiriciliyinə səbəb olur. İstiliyin metal parçasının bir tərəfindən digər tərəfinə ötürülməsi də bu elektronlar hesabına baş verir.
Metal parçasına mexaniki təsir olduqda (əydikdə, zərbə vurduqda, müəyyən forma verdikdə və s.) onu təşkil edən “qatlar”da yerdəyişmə baş verir və metal parçası öz formasını dəyişir.