Atomun quruluşu və dövri cədvəl
1
1867-ci ildə ingilis alimi Con Nyuland məlum elementləri atomlarının kütlələrinin artma sırası ilə düzmüş və hər səkkizinci elementin birinci element ilə oxşar xassəli olduğunu müəyyən etmişdir. Nyuland bu qanunu musiqi notlarına bənzətdiyi üçün ona “Oktavalar qanunu” adını vermişdir.

H | F | Cl | Co/Ni | Br | Pd | I | Pt/Ir
Li | Na | K | Cu | Rb | Ag | Cs | Tl
G | Mg | Ca | Zn | Sr | Cd | Ba/V | Pb
Bo | Al | Cr | Y | Ce/La | U | Ta | Th
C | Si | Ti | In | Zn | Sn | W | Hg
N | P | Mn | As | Di/Mo | Sb | Nb | Bi
O | S | Fe | Se | Ro/Ru | Te | Au | Os

Həmin dövrdə C.Nyulandın işləri o qədər də ciddi qəbul olunmamışdır. Ancaq illər sonra onun bir çox fikirlərinin həqiqəti əks etdirdiyi məlum olmuşdur.
Y.Döbereyner və C.Nyulanddan sonra elementlərin sistemləşdirilməsi ilə bağlı alman kimyaçısı Lotar Meyer və rus kimyaçısı Dmitri Mendeleyevin işləri böyük əks-səda doğurmuşdur. L.Meyer təklif etdiyi cədvəli 1870-ci ildə nəşr edilən bir jurnalda yayımlamışdır. D.Mendeleyev isə elementlərin sistemləşdirilməsi ilə bağlı gördüyü işləri ilk dəfə 1869-cu ildə bir alman jurnalında nəşr etdirmişdir.
D.Mendeleyev və L.Meyerin tərtib etdiyi cədvəllər bir-birinə çox bənzəyirdi. Hər iki alim elementləri atomlarının kütlələrinin artma sırası ilə düzmüş və sıralanmış elementlərin xassələrində dövri oxşarlıqlar olduğunu müəyyən etmişdilər. Bu dövrdə Mendeleyevin tərtib etdiyi cədvəl daha çox rəğbət qazanmış, Meyerin dərc olunan cədvəli isə bir çox alim tərəfindən tənqid olunmuşdu. Buna səbəb bu cədvəlin D.Mendeleyevin daha əvvəl nəşr olunan cədvəlinə oxşar olması idi. Əslində isə Meyer bu cədvəli 1864-cü ildə ilk dəfə öz kitabında dərc etmişdi.
Mendeleyev tərtib etdiyi cədvəldə:

✓ məlum elementləri üfüqi olaraq atom kütlələrinin artmasına görə sıralamış;

✓ 63 elementdən ibarət cədvəldə 12 üfüqi sıra (dövr) və 8 şaquli sütun (qrup) istifadə etmiş;

C.Nyuland
(1837-1898)
L.Meyer
(1830-1895)
D.Mendeleyev
(1834-1907)