I hissə
1.3 Dövri cədvəlin tarixi
Dəmir, qurğuşun, qızıl, kükürd kimi elementlər bir neçə min il əvvəl məlum olsa da, elementlərin əksəriyyəti XVIII əsrdən sonra kəşf olunmuşdur. Sadəcə, XIX əsrdə 50-dən çox element kəşf edilmişdir. Elementlərin sayı artdıqca öyrənilməsini asanlaşdırmaq üçün onların sistemləşdirilməsi ehtiyacı ortaya çıxmışdır.

1. Siz elementlərin sistemləşdirilməsi üçün nə təklif edərdiniz?
2. Hansı elementləri eyni bir qrup halında birləşdirərdiniz?

Açar
sözlər
triadalar qanunu,
oktavalar qanunu,
elementlərin dövri cədvəli
Y.Döbereyner
(1780-1849)
Hazırda elmə 118 kimyəvi element məlumdur. Məlum olan elementlərin 92-si təbiətdə mövcuddur, digərləri isə süni yolla əldə edilmişdir. XIX əsrə qədər bir çox elementlərin varlığı bilinsə də, onların sistemləşdirilməsi aparılmamışdır. Bunun əsas səbəblərindən biri bu elementlərin fiziki və kimyəvi xassələri haqqında kifayət qədər məlumatın olmaması idi. XIX əsrdən etibarən bir sıra alimlər elementlərin sistemləşdirilməsi ilə bağlı müxtəlif təkliflər irəli sürmüşlər.
İlk dəfə alman kimyaçısı Yohan Döbereyner bəzi elementləri üçlü qruplar halında sıralamış və buna “Triadalar qanunu” adını vermişdir. Bu qanuna görə, o, oxşar xassəli 3 element götürmüş, ortadakı elementin kütlə ədədi təqribən birinci və üçüncü elementlərin kütlə ədədləri cəminin yarısına bərabər olmuşdur.
Aşağıdakı elementləri Y.Döbereynerin “triada”sı kimi düşünərək ortadakı elementin təqribi kütlə ədədini müəyyən edin.
Flüor-19 (F), fosfor-31 (P), dəmir-56 (Fe), arsen-75 (As), stibium-122 (Sb), barium-137 (Ba) elementlərindən hansı “triada”nı təklif edərdiniz? Fikrinizi əsaslandırın.