I hissə
Kimyəvi reaksiyaların
tiplərinin sxematik təsviri
Birləşmə reaksiyası
A + B → AB
Parçalanma reaksiyası
AB → A + B
Əvəzetmə reaksiyası
A + BC → AC + B
Mübadilə (dəyişmə) reaksiyası
AB + CD → AD + CB
Birləşmə reaksiyaları
İki və ya daha çox maddədən bir maddənin alınması ilə gedən reaksiyalara birləşmə reaksiyaları deyilir. Misal olaraq maqnezium lentinin yanmasını göstərmək olar:
2Mg + O2 2MgO
Birləşmə reaksiyasına rütubətli havada dəmirin paslanma reaksiyasını da misal göstərmək olar:
4Fe + 6H2O + 3O2 4Fe (OH)3
Birləşmə reaksiyalarında başlanğıc maddələr həm element, həm də kimyəvi birləşmələr ola bilər. Reaksiya məhsulu isə həmişə kimyəvi birləşmə olur.
Parçalanma reaksiyaları
Bir maddədən iki və ya daha çox maddənin alınması ilə gedən reaksiyalara parçalanma reaksiyaları deyilir. Məsələn, təbaşir parçalandıqda kalsium oksid və karbon qazı əmələ gəlir:
CaCO3 CaO + CO2
Parçalanma reaksiyalarında reaksiya məhsulları həm element, həm də kimyəvi birləşmələr ola bilər. Əksər hallarda parçalanma reaksiyaları qızdırılma zamanı baş verir. Ona görə də belə kimyəvi reaksiyalarda ox işarəsinin üzərində qızdırılma (t) işarəsi qeyd olunur.
Əvəzetmə reaksiyaları
Element və kimyəvi birləşmə arasında element atomlarının kimyəvi birləşmənin atomlarından birini əvəz etməsi ilə gedən reaksiyalara əvəzetmə reaksiyaları deyilir. Məsələn, sink lövhəni CuCl2 məhluluna saldıqda sink atomları CuCl2-nin tərkibindəki mis atomlarını əvəz edir:
Zn + CuCl2 Cu + ZnCl2
Mübadilə (dəyişmə) reaksiyaları
İki kimyəvi birləşmə arasında onların tərkib hissələrinin mübadiləsi ilə gedən reaksiyalara mübadilə reaksiyaları deyilir. Mübadilə reaksiyaları həm də dəyişmə reaksiyaları adlanır.
AgNO3 + NaCl AgCl + NaNO3