I hissə
Daha sadə formada maddənin molekulunu əmələ gətirən element atomlarının xarici təbəqəsini 8-ə tamamlaması üçün lazım olan elektronların sayını çarpaz şəkildə elementlərin indeksinə də yazmaq olar. Bu zaman indeksləri sadələşdirmək mümkündürsə, onlar ixtisar edilərək sadə formada yazılır.
Kovalent rabitə ortaq elektron cütü hesabına əmələ gəlir və bu halda elektron alış-verişi baş vermir. İon rabitəsi əmələ gəldikdə isə elektron alış-verişi baş verir və atomlar ionlara çevrilir. Bu hadisələri ümumi şəkildə riyazi olaraq ifadə etmək üçün oksidləşmə dərəcəsi anlayışından istifadə edilir. Oksidləşmə dərəcəsi atomlar kimyəvi rabitə yaratdıqda nə qədər elektronun paylaşıldığını və ya alış-veriş edildiyini göstərən riyazi anlayışdır. İon rabitəli birləşmələrdə ionun yükü oksidləşmə dərəcəsi kimi qəbul edilir.
Kovalent rabitəli birləşmələrdə isə oksidləşmə dərəcəsi ortaq elektron cütünü əmələ gətirən elektronların sayı ilə müəyyən olunur. Bu birləşmələrdə oksidləşmə dərəcəsi bir atom ion olsaydı, onun xəyali yükünü bizə bildirən rəqəm kimidir. Kovalent rabitəni əmələ gətirən elementlərdən, əsasən, dövri cədvəldə sol və aşağı tərəfdə olanların oksidləşmə dərəcəsi müsbət, sağ və yuxarı tərəfdə yerləşənlərin isə mənfi qəbul edilir.
Öyrəndiklərinizi tətbiq edin
1. Xlor atomları arasında rabitə necə əmələ gələr? Bu rabitənin əmələ gəlməsini aşağıdakı atomlar arasında rabitənin əmələ gəlməsi ilə müqayisə edin.
a. Natrium və xlor atomları
b. Hidrogen və xlor atomları
2. Kükürd ilə hidrogendən əmələ gələn maddənin formulu necə olar? Bu maddənin molekulunun əmələ gəlməsini sxematik olaraq necə təsvir edərdiniz?
3. 9X, 20Y və 16Z atomlarından hansılar arasında kovalent rabitə əmələ gələr? Cavabınızı əsaslandırın. Əmələ gələn maddənin formulu necə olar?
Öyrəndiklərinizi yoxlayın
1. Kovalent rabitə nədir və atomlar arasında necə yaranır?
2. HF və H2 molekullarında rabitənin əmələ gəlməsini sxematik olaraq necə təsvir etmək olar?
3. F2 və O2 molekullarında rabitənin əmələ gəlməsinin oxşar və fərqli cəhətlərini müəyyən edin.
4. Nə üçün oksigen hidrogenlə H2O, azot isə hidrogenlə NH3 tərkibli molekul əmələ gətirir?