II hissə
Yunan sayları
1 – mono
2 – di
3 – tri
4 – tetra
5 – penta
6 – heksa
7 – hepta
8 – okta
9 – nona
10 – deka
Bəzi metallar müxtəlif oksidləşmə dərəcəsi göstərdiklərinə görə bir neçə fərqli oksid əmələ gətirir. Bu oksidləri adlandırdıqda metalların adından sonra onların oksidləşmə dərəcələri rum rəqəmləri ilə mötərizədə qeyd olunur.
Formulda metalın oksidləşmə dərəcəsi isə oksigenin oksidləşmə dərəcəsinə (-2) əsasən müəyyən olunur.
Fe2O3
2x + 3 ∙ (-2) = 0
x = + 3
dəmir(III) oksid
FeO
x – 2 = 0
x = +2
dəmir(II) oksid
MnO2
x + 2 ∙ (–2) = 0
x = +4
manqan(IV) oksid
CrO3
x + 3 ∙ (-2) = 0
x = +6
xrom(VI) oksid
Qeyri-metalların əmələ gətirdiyi oksidlər oksid molekulunda atomların sayına görə adlandırılır. Bu zaman atomların sayı yunan sayı ilə ifadə olunur.
Öyrəndiklərinizi tətbiq edin
1. PH3 maddəsinin yanmasından difosfor pentaoksid və su alınır. Reaksiyanın tənliyini tərtib edin.
2. Li2O, Cr2O3, Cu2O, H2O, NO, N2O3, NO2, N2O5, SiO2, CO2, SO3 və Cl2O7 oksidlərini adlandırın.
3. Metanın natamam yanmasından karbon qazı deyil, dəm qazı əmələ gəlirsə, bu reaksiyanın tənliyini tərtib edin.
Öyrəndiklərinizi yoxlayın
1. NH3, SO2, KNO3 və Na2O maddələrindən hansılar oksiddir? Cavabınızı əsaslandırın.
2. Kalsium, alüminium, kükürd və hidrogenin yanma reaksiyalarının tənliklərini tərtib edin.
3. Metal oksidlərini adlandırın.
a. Fe2O3 b. CrO c. K2O d. CuO e. MgO
4. Oksidlərin formulunu tərtib edin.
a. alüminium oksid
e. diazot trioksid
b. civə(II) oksid
f. kükürd dioksid
c. mis(I) oksid
g. azot monooksid
d. sink oksid
h. karbon dioksid