4
Kimyəvi reaksiyaların sürəti
və ona təsir edən amillər
15 aprel 1912-ci ildə ən böyük okean gəmisi olan “Titanik” göyərtəsində təxminən 2224 nəfərlə İngiltərənin Sauthempton şəhərindən Nyu-Yorka gedərkən aysberqlə toqquşur və Şimali Atlantik okeanında batır. Bu hadisə 1500-dən çox insanın ölümü ilə nəticələnir və tarixin ən dəhşətli dəniz fəlakətlərindən birinə çevrilir. İllər sonra gəminin hissələri və bir çox tarixi dəmir əşyalar okeanın dibindən çıxarılır.
Rəvayətlərə görə, gəminin gövdəsini saxlayan metal pərçimlər sürətli paslanma nəticəsində zəifləyərək onun daha tez batmasına səbəb olub. Bildiyimiz kimi, paslanma zəif sürətlə gedən kimyəvi prosesdir. Ətrafımızda sürətlə baş verən kimyəvi dəyişikliklər və bu dəyişikliklərin sürətinə təsir edən müxtəlif amillər vardır.

1. Reaksiyanın sürəti ilə hər hansı bir hərəkətdə olan əşyanın sürəti arasında hansı oxşar və fərqli cəhətlər vardır?
2. Kimyaçılara reaksiyanın sürətini dəqiq bilmək nə üçün lazımdır?
3. Partlayışlar, meyvələrin yetişməsi, dəmirin paslanması zamanı baş verən kimyəvi reaksiyaların sürətlərini necə müqayisə edərdiniz?

Bölmədə öyrənəcəksiniz
• Kimyəvi reaksiyanın sürəti vahid zamanda başlanğıc maddələrin sərf olunan və ya reaksiya məhsullarının əmələ gələn miqdarına görə müəyyən edilir
• Reaksiyaya daxil olan maddələrin qatılığını artırdıqda reaksiyanın sürəti artır
• Temperaturu artırdıqda reaksiyanın sürəti artır
• Bərk halda olan başlanğıc maddənin toxunma səthinin sahəsi artdıqda reaksiyanın sürəti artır
• Katalizatorlar kimyəvi reaksiyanın sürətini dəyişən, lakin özləri sərf olunmayan maddələrdir