Oksidləşmə və reduksiya prosesləri
5
Yanma reaksiyalarının başlanğıc maddələri yanan maddə (yanacaq) və oksigendir. Reaksiyanın başlaması üçün müəyyən qədər istiliyə də ehtiyac olur. Bu istilik olmadan yanma reaksiyaları başlamır. Hər bir maddə üçün bu istilik fərqlidir. Kağızı yandırmaq üçün onu alova yaxınlaşdırmaq kifayət etdiyi halda, odunu müəyyən müddət qızdırmaq lazımdır. Yanma başladıqdan sonra qızdırmanı davam etdirməyə ehtiyac qalmır. Yanma reaksiyaları ekzotermik reaksiyalardır və bu reaksiyalar nəticəsində çox miqdarda istilik ayrılır. Ayrılan istiliyin bir hissəsi yanmanın davamlı olmasını təmin edir.
Oksigenlə reaksiya nəticəsində istiliyin ayrılması ilə baş verən reaksiyalara yanma reaksiyaları deyilir.
“Təbiət” dərsliyindən yanğının necə söndürülməsi haqqında məlumat əldə etmisiniz. Bilirsiniz ki, yanma prosesi baş verərkən lazım olan oksigen qazı, istilik və yanacaqdan ən azı biri kənarlaşdırılarsa, yanğın sönər.
“Yanma üçbucağı”
Təbii qazın sızması
nəticəsində yanğın baş
verərsə, əvvəlcə həmin
yerə qazın verilişi
dayandırılır.
Bu zaman yanacaq
“yanma üçbucağı”ndan
kənarlaşır.
Yanğın üzərinə
su tökülərək
söndürülür.
Bu zaman yanan hissə
soyuyur və yanmanın baş
verməsi üçün lazım olan
istilik “yanma üçbucağı”ndan
kənarlaşır.
Yanğını söndürmək üçün
karbon qazı ilə
doldurulmuş balonlardan
da istifadə edilir.
Karbon qazı yanan
materialı soyudur və
onun oksigenlə
təmasda olmasını
aradan qaldırır.
Yanğını söndürmək üçün
onun üzərinə odadavamlı
materialdan hazırlanmış
yanğın örtüyü çəkilir.
Bu zaman alovun
havadakı oksigenlə
təması kəsilir və oksigen
“yanma üçbucağı”ndan
kənarlaşır.
İnsan və heyvanların orqanizmində də enerji yanma reaksiyasına oxşar reaksiya ilə əldə edilir. Bu zaman qlükoza tənəffüs etdikdə qəbul edilən oksigenlə reaksiyaya daxil olur, nəticədə karbon qazı və su əmələ gəlir, enerji ayrılır.