II hissə
5.1 Yanma reaksiyaları
Odun (alovun) əldə edilməsi qədim zamanlardan bu günədək xüsusi bir mərhələni təşkil etmişdir. Oddan istifadə edən insan soyuqdan qorunmuş, dadlı yeməklər hazırlamış, vəhşi heyvanları qorxutmuş və s. Bu gün də od öz əhəmiyyətini itirməmişdir.

- Yanma hansı maddənin iştirakı ilə baş verir?
- Bu zaman hansı məhsullar alınır?
- Alovun qarşısını necə almaq olar?

Açar
sözlər
yanma, yanan maddə,
yanacaq, oksigen,
istilik
Yanma reaksiyaları gündəlik həyatın və bioloji fəaliyyətin mühüm proseslərini təşkil edir. Bu reaksiyaların kimyada da xüsusi əhəmiyyəti vardır. 7-ci və 8-ci sinif “Kimya” dərsliklərindən siz bir çox yanma reaksiyalarını öyrənmisiniz.
Yanma reaksiyaları oksigenin iştirakında gedir və bu reaksiyaların əsas əlaməti istiliyin ayrılmasıdır.
Oksigen olmadan yanma baş verə bilərmi?
Ləvazimat: şam, 250 ml-lik menzurka, 1000 ml-lik kimyəvi stəkan.
Təlimat:
Addım 1. Şamın alt tərəfini əridərək onu kimyəvi stəkanın dibinə yapışdırın. Bu stəkana 400 ml-ə qədər su doldurun. Şamı yandırın.
Addım 2. Menzurkanın hündürlüyünü xətkeşlə ölçün. Yanan şamın üzərinə menzurkanı ehtiyatla tərsinə qoyun. Bu zaman menzurkanın kimyəvi stəkanın dibinə tam dəyməsinə diqqət edin.
Addım 3. Şamın sönməsini gözləyin. Menzurkaya dolan suyun hündürlüyünü ölçün.
Addım 4. Menzurkaya dolan suyun hündürlüyünün menzurkanın ümumi hündürlüyünə olan nisbətini hesablayın.

#### Müzakirə edin:
1. Şam nə üçün söndü?
2. Suyun menzurkaya dolma səbəbi nədir?
3. Addım 4-də hesabladığınız nisbət havada oksigenin həcm payına (21%) uyğun gəldimi? Bunu necə izah edərdiniz?