6
Turşular və əsaslar
Qədim dövrlərdə xörək duzu yalnız yeməklərin dadını dəyişmək üçün deyil, həm də mühüm ticarət əmtəəsi kimi istifadə olunurdu. Hətta Roma imperiyasında əsgərlərin maaşının bir hissəsi duzla ödənilirdi. Latın dilində "solarium" (duz üçün ödəniş) sözü də ingilis dilindəki "salary" (maaş) sözündən götürülmüşdür. Duz bir zamanlar o qədər dəyərli idi ki, bəzi müharibələrə səbəb olmuşdu. Məsələn, XVI əsrdə Fransa və Polşa arasında duz vergisinə görə konfliktlər yaranmışdı.
Hindistanda duz Mahatma Qandinin "Duz yürüşü" hərəkatında Britaniya müstəmləkəçiliyinə qarşı simvolik bir vasitə olmuşdur. Fransada məşhur "gabelle" vergisi (duz vergisi) Fransa inqilabına qədər geniş narazılığa səbəb olmuşdu. "Duz Yolu" (Salt Route) adlanan qədim ticarət yolları da, əsasən, duzun daşınması üçün istifadə edilirdi.
Soyuducular kəşf olunmazdan əvvəl duz əsas konservləşmə vasitəsi idi. Balıq, ət və digər məhsulların duzlanması onların uzun müddət xarab olmamasını təmin edirdi. Bu üsul dənizçilər və səyyahlar üçün xüsusilə əhəmiyyətli idi. Tarixən duz kimyəvi maddələrin (məsələn, soda və xlor) istehsalı zamanı istifadə olunurdu və bu proses müasir kimya sənayesinin əsasını təşkil edən proseslərdən biri idi.

1. Xörək duzunun başqa hansı sahələrdə istifadə edildiyini bilirsiniz?
2. Xörək duzundan başqa hansı duzları tanıyırsınız?
3. Duzlar hansı reaksiyalardan alınır? Bu reaksiyalara hansı nümunələri göstərə bilərsiniz?

Bölmədə öyrənəcəksiniz

- Hidrogen atomundan və turşu qalığından təşkil olunmuş maddələrə turşular deyilir
- Maddələri suda həll etdikdə və ya əritdikdə onların ionlara ayrılması elektrolitik dissosiasiya adlanır
- Metal kationu (və ya ammonium ionu) və hidroksid ionundan təşkil olunmuş maddələrə əsaslar deyilir
- Turşular və əsaslar bəzi oksidlərin su ilə reaksiyasından alınır
- Tərkibində metal kationu (və ya ammonium ionu) və turşu qalığı anionu olan maddələrə duzlar deyilir
- Duzlar, əsasən, turşular və əsaslardan alınır