II hissə
5.2 Oksidlər
Maqnezium lenti
alova tutularsa, o çox
sürətlə, həm də
parlaq alovlanaraq
yanır.

- Bu zaman hansı reaksiya baş verir? Reaksiyanın tənliyi necə olar?
- Reaksiya məhsulu tərkibinə görə tanıdığınız hansı maddələrə oxşardır?
- Bütün metallar yanarmı?

Açar
sözlər
oksidlər, oksidlərin
adlandırılması
Bilir-
siniz-
mi?
Şirintəhər dadlı və iyli qaz olan N2O ilə nəfəs aldıqda insanın üzündə təbəssüm yaranır, onun əhvali-ruhiyyəsi qalxır. Çox miqdarda qəbul etdikdə keyləşdirici təsir göstərən bu qaz tibdə narkoz kimi istifadə olunur və “şənləndirici qaz” adlanır.
Yanma reaksiyalarının nəticəsində oksigenli birləşmələr əmələ gəlir. Bu maddələr oksidlər adlanır.
2Mg + O2 → 2MgO
2H2 + O2 → 2H2O
Biri oksigen olmaqla iki elementdən ibarət əksər kimyəvi birləşmələrə oksidlər deyilir.
Bəzi oksidləri tanıyırsınız. Məsələn, H2O – su, SiO2 – qum, CO2 – karbon qazı, CO – dəm qazı, CaO – sönməmiş əhəng və s.
Oksidlər necə alınır?
Ləvazimat: spirt lampası, tutqac, metal qaşıq, maqnezium lenti, kalsium, sink, alüminium, mis və gümüş parçalar, kükürd tozu, fosfor tozu, kömür parçası.
Təlimat:
Addım 1. Bir neçə maqnezium lentini tutqac ilə tutaraq spirt lampasının alovunda tutub saxlayın. Eyni addımı kalsium, sink, alüminium, mis və gümüş parçalarla da təkrar edin.
Addım 2. Metal qaşıqda bir qədər kükürd tozu götürüb sorucu şkafın altında onu spirt lampasının alovuna tutun. Eyni təcrübəni fosfor tozu ilə təkrarlayın.
Addım 3. Kömür parçasını tutqac ilə tutaraq spirt lampasının alovunda saxlayın.

#### Müzakirə edin:
1. Hansı hallarda reaksiya baş verir? Bu reaksiyalar hansı əlamətlərlə müşahidə olundu.
2. Hansı halda reaksiya baş vermədi?
3. Baş verən reaksiyaların tənliklərini necə təklif edərdiniz?