Təlim nəticəsi 2: Geyimdə müxtəlif çeşidli bağlama furniturları ilə müxtəlif növ bağlama yerlərini hazırlamağı bacarır

2.1.1. Modaya uyğun olaraq bağlama yerlərini qeyd edir

• | Ətəyə qədər düymələnən geyimlərdə düymə və ilgək yerinin işlənməsi

Ətəyə qədər düymələnən geyimlərdə düymə və ilgək yeri əsasən bortaltı ilə birlikdə işlənilir. Bortaltı qabaq hissə ilə bütöv, ayrı və yaxalığa calanmış və baxyalanmış haşiyəli və ya bəzəklə hazırlanır. İlgəyin və düymə yerinin möhkəmliyini və şaxlığını artırmaq üçün yapışqanlı və yapışqansız ara materialından (flizelin, proklamelin, bez, kolenkor, madapolam) istifadə edilir. Bortaltının calaqları (əgər calaq varsa) birləşdirilir, tikiş açılır və onun içəri kəsiyi xüsusi maşında ilməklənir (modelindən asılı olaraq), ya köbə ilə haşiyələnir, ya da açıq kəsikli qatlama tikişlə işlənilir.
Qadın donunda ilgək köbə ilə ilməklənməklə və qaytan ilgək tikilməklə işlənilir. İlgəklərin köbə ilə işlənilməsi üst geyimlərdə olduğu kimidir. İlgək, bort işlənildikdən sonra xüsusi maşında ilməklənir. Qaytanı hazırlamaq üçün əsas parça ensiz biçilir və onun yanları içəri qatlanaraq xüsusi tərtibatlı universal maşında üz-üzə tikilir. Sonra üz tərəfə çevrilib ütülənir, lazımi uzunluqda kəsilir. İlgək üçün qaytan əsasən qalın parçalardan tikilən geyimlərdə tətbiq olunur. Kəsilmiş qaytan qeyd edilmiş yerə tikilir. Bu zaman onun ucu kəsiyə tərəf olmalıdır. Bort çevrilən tikişlə işlənildikdə ilgəyin ucu içəridə qalır, özü isə kənara çıxır. Pambıq parçadan olan geyimlərdə ilgək ilməklənir (Şəkil 2.1, a, b).

İlgək və düymə yeri bortaltı ilə hazırlandıqda bortaltı kəsiyi qabaq hissəyə uyğunlaşdırılaraq üz- üzə qoyulur, bort və yaxa çıxıntısı qabaq hissə tərəfdən çevrilən tikişlə işlənilir. Tikiş prosesində konstruksiyaya müvafiq bortun küncündə və yaxada (bortaltı tərəfdən düymələnən yerdə) yığma aparılır (Şəkil 2.1, e).

Bortda çevrilən tikiş payı (düymələnən sahədə) bortaltına, yun və qalın ipək parçadan, trikotaj polotnosundan və eləcə də sapı asan sökülən parçalardan olan geyimlərdə yaxa sahəsində borta baxyalanır. Tikiş bortun çevrilən tikişindən 2-5 mm məsafədə salınır.

Bort çıxıntısı, yaxalığın öz yerinə birləşdirilməsindən asılı olaraq, çərtiyə və çiyin tikişinə qədər tikilir.

Qalın trikotaj polotnosundan və parçadan hazırlanan, eləcə də bortları itibucaqlı olan geyimlərdə bort çıxıntısı çevrilən tikişlə bort kəsiyindən sonra bortun tikiş payını qabaq hissəyə tərəf yönəltməklə işlənilir (Şəkil 2.1,6).

Bağlama yeri ətəyə qədər olan geyimlərdə bortaltının aşağı ucu ətəyin qatlanma payının müəyyənləşdirilmiş xəttinə çevrilən tikişlə birləşdirilir. Əgər həmin uc qatlanma payına bortun çevrilən tikişlə işlənilməsinə qədər bəndlənmişdirsə, onda bortun ucu qabaq ətəyin qatlanma payının altına elə qoyulmalıdır ki, o, tikişin altına düşsün. Pambıq parçadan olan geyimlərdə bortaltının aşağı ucu ətəyin qatlanma payı ilə üz-üzə qoyularaq 7-10 mm enində tikişlə birləşdirilir. Sonra tikiş düzəldilərək ətəyin qatlanma payı tərəfinə yönəldilir, çərtiyin köməyi ilə qatlanma payı müəyyənləşdirilir və ətəyin üz tərəfinə qatlanır. Bortaltı qabaq hissə ilə üz-üzə qoyulur, bort və bort çıxıntısı çevrilən tikişlə işlənilir. Modelə əsasən, donun, xalatın, üst köynəyin, koftanın, məktəbəqədər və bağça yaşlı uşaqların gödəkcələrinin bortaltısının ətək hissəsi çevrilən tikişlə (yalnız ətək kəsiyi basdırılanda onlar da işlənilir) işlənilmir, 2-3 mm tikiş payı saxlamaqla tikişin yuxarı və aşağı küncləri kəsilir. Bort üz tərəfə çevrilir, yaxada bortaltıdan, bortda isə qabaq hissədən kant düzəldilir və ütülənir.

Bortaltının içəri kənarı modeldən asılı olaraq, geyimə bəndlənir. Bu, pambıq, kətan və ştapel parçadan olan geyimlərdə universal maşında ikitərəfli tikişlə, başqa parçalardan olan geyimlərdə hər 150-200 mm uzunluqdan bir əldə bəndlənir. Yuxarıya qədər düymələnən geyimlərin ilməklənən və ya köbə ilə işlənilən ilgəkli, düyməli bortaltısının içəri kənarı bəndlənmir.