Şəkil 1.8 Doldurma tikişlər

Sıx toxunmuş parçalarda sapların dartılıb bağlanması üçün əriş və arğac saplarının bir hissəsini kəsirlər və parçadan çıxarırlar. Çıxarılmış və saxlanmış sapların sayı elə olmalıdır ki, parçanın saplarından tor alınsın. Tor üzrə naxışı yerinə yetirərkən iynəni işçi sapla birlikdə deşikdən sancırlar və torun saplarını dartıb bağlayırlar (Şəkil 1.8, f). Naxışın detallarını eləcə də gizli - altdan qoyulan tikişlə işləmək olar. İynə geriyə tikişini növbə ilə gah bir tərəfdə, gah da o biri tərəfin konturu üzrə yerləşdirirlər. Bir ilmədən başqasına keçdikdə parçanın tərs üzündə səkkizlik şəklində toxunma alınır. Nazik parçalarda altdan qoyulan tikişlə işlənmiş şəklin elementləri tikməyə relyeflilik verir (Şəkil 1.8, g).

Yaxalığın, salfetlərin, kəsiklərin kənarını və köynəyin qollarını çox vaxt ilgək tikişi ilə hörürlər. Əvvəlcə naxışın konturu üzrə iynə irəliyə tikişi tikirlər, konturun daxilində sırıq getməklə çox da böyük olmayan döşəmə yaradırlar və ilgək tikişi ilə tikirlər. Məmulatın yuyulub ütülənməsindən öncə iti uclu qayçı ilə parçanın artıqları kəsilib atılır (Şəkil 1.8, h).

• | Rəngli doldurma tikişləri

Doldurma tikişinin bu növündə sırıq (döşəmə) salmırlar. Tikmə üçün müxtəlif rəngli muline saplardan istifadə olunur. Doldurma tikişi ilə bitki motivli naxışları işləyirlər: güllərin, çöl bitkilərinin şərti formada ümumiləşdirilib işlənmiş budaqları və s. Bir qayda olaraq, bu naxışların rənglərinin seçilməsi də şərti olur. Məsələn, qırmızı meyvələr qəhvəyi rəngli yarpaqlarla, göy güllər isə qızılı-sarı yarpaqlarla yaxşı uyğunlaşır. Bəzən naxışı ancaq bir rəngdə işləyirlər, əlbəttə ki, bitkinin forması həmişə saxlanılır. Naxışlar çiçəkli və ya yetişmiş meyvəli budaqlardan tərtib edilə bilər. Bu cür uyğunlaşdırma tamamilə özünü doğruldub: o, bitkiyə bənzəyişi gücləndirir və naxışın maraqlı rənglərinin seçilməsində rəssama kömək edir.

Bu tikmənin mürəkkəb olmayan üsullarını mənimsəməklə, özünüz maraqlı olan gülləri, çiçəklimeyvəli budaqları, yarpaqları çəkə bilərsiniz. Budaqlardan, güllərdən, çiçəklərdən, yarpaqlardan zolaq yaradılır və naxışı tikmək üçün rəngli saplar seçilir. Bu cür iş özlüyündə gözlənilməz və maraqlı həll üsullarının yaradılmasına səbəb olur.

Naxış motivlərini doldurma, xaçvari, su tikişləri, düyünlər, bəndlənmiş ilgəklərlə tikirlər. Doldurma ilmələrini motivin formasında yerləşdirirlər: güllərin çiçəklərində - kənardan mərkəzə, yarpaqlarda - kənardan ortaya, damarcıqlara doğru yerləşdirilir (Şəkil 1.9, a). Güllərdə ilmələrin hamısının mərkəzə doğru yerləşməsi üçün onların uzunluqlarını dəyişmək lazımdır, məsələn, bir və ya iki uzun və bir qısa ilmə götürmək lazımdır.

İri yarpaqların içərisini tamamilə tikmirlər, belə doldurmanı kənar doldurma da adlandırırlar, ilmələri müxtəlif uzunluqlarda kənardan ortaya doğru yerləşdirirlər. Yarpağın orta damarcığını su tikişi ilə tikirlər (Şəkil 1.9, b).

Otları, budaqları su tikişi və bəndlənmiş ilgəklərlə tikirlər. Budaqların işlənməsi zamanı diqqət yetirmək lazımdır ki, yarpaqlar - ilgəklər budağa çəp istiqamətdə (yarpaqlarda damarcıqlar yerləşdiyi kimi) yerləşsin, hər ilgəyin sonu isə bir nöqtədə yerləşsin (Şəkil 1.9, c).

Çox böyük olmayan çiçəklərin ortalarını düyünlərlə tikirlər. Bəzən yarpaqları, gülləri ton verməklə tikirlər: bir rəngin 2-3 tonu tədricən biri digərinə keçir. Bu doldurmanı ləçəyin kənarından işləməyə başlayırlar. Müxtəlif uzunluqlu ilmələri gülün ortasına doğru yerləşdirir və ləçəyin 2/3 - hissəsini tikirlər. Başqa tonun ilmələri əvvəl tikilmiş ilmələri bağlamaqla yerləşdirilir (Şəkil 1.9, ç).