Qida maddələri və qida zəhərlənmələri

Qidanın həzm olunması orta hesabla aşağıdakı kimi:

- heyvan mənşəli - 90%;
- bitki mənşəli - 80%;
- qarışıq - 85%.

Diqqət yetirin: heyvan mənşəli məhsullar bitki mənşəli məhsullardan daha yaxşı həzm olunur, buna görə də yemək menyusu tərtib edilərkən qarışıq qidadan istifadə etmək vacibdir, bu zaman bitki mənşəli məhsulların həzm olunması əhəmiyyətli dərəcədə artmış olacaqdır.

Süzgəcdən keçirilmiş və qaynadılmış qida bişməmiş (çiy) və bütöv (tikə və parça) şəkildə olan qidadan daha yaxşı həzm olunur.

Qidanın xarici görünüşü, dadı və qoxusu həzm şirələrinin ayrılmasına kömək edir ki, bu da qidanın həzm olunmasını daha da yaxşılaşdırır.

Qidanın yaxşı həzm olunması üçün qidalanma rejiminə əməl etmək çox əhəmiyyətlidir: qidanın gün ərzində dəqiq müəyyən edilmiş vaxtda qəbul edilməsi şərti refleksin yaranmasına səbəb olur; qidanın çəkisinin kalorililik və qida maddələrinin tərkiblərinə görə səmərəli şəkildə bölgüsü;

- Həzm edilməyən qidanın qəbulu şəraiti təsir edir:
- yemək otağının (yeməkxananın) interyeri;
- masa və qab-qacaqların təmizliyi;
- nəzakətli və xeyirxah münasibətlə xidmət;
- aşpazlar, ofisiantlar, barmenlər və bufetçilərin səliqəli zahiri görünüşü.

Həzm edilmiş qidalı maddələrin mineral maddələr, vitaminlər və suyun iştirakı ilə qana sorulmasından sonra bərpa prosesinə başlanır:

- aminturşulardan insana xas olan zülallar yaranır;
- qliserin və yağ turşularından insana xas olan yağ və piylər yaranır;
- qlükoza enerji yaradır və qlikogen şəklində kənarlaşdırılır (ehtiyat maddə).

Mürəkkəb qidalı maddələrin bərpası, həmçinin, artma (böyümə) və orqanizm tərəfindən yeni toxumalar və hüceyrələrin yaranma prosesləri - plastik proseslər, qidalı maddələrin həzm olunması isə - assimilyasiya adlandırılır.

Qidalı maddələri assimilyasiya edərək orqanizm gizli enerji ehtiyatını əldə edir. Orqanizmdə assimilyasiya ilə eyni zamanda ağciyərdən qana keçən oksigenin iştirakı ilə üzvi maddələr (əsasən, zülal, yağ (piy) və karbohidratlar) dağılır, enerji çıxarılıb azad olur, hansı ki, orqanizm bu enerjidən öz ehtiyacı üçün istifadə edir.

Həyat fəaliyyəti prosesləri və strukturların yüksək abadlığı üçün insan orqanizmi tərəfindən qidalı maddələrin istifadəsi dissimilyasiya adlandırılır.

Dissimilyasiya prosesində gizli enerji təsirli aktiv mexaniki (myazların ixtisar edilməsi) və istilik (myazların temperaturunun artması) enerjisinə çevrilir ki, sonradan bu enerjidən istilik mübadiləsi, daxili orqanların işi və fiziki işə istifadə olunur.

Dissimilyasiya prosesi zamanı yaranan dağılma (parçalanma) məhsulları (su, karbon qazı, ammonyak və sidik cövhəri) orqanizmdən dəri, ağciyər, böyrəklər və bağırsaq vasitəsilə çıxır.

Assimilyasiya və dissimilyasiya prosesləri (canlını özüyaradan və özüdağıdan və parçalayan) bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqəli proseslərdir, ümumilikdə, maddələr mübadiləsi prosesi adlandırılır.