2.2. Badımcankimilər fəsiləsi (Solanaceae) - pomidor, badımcan, bibər və kartof. 2.2.1. Pomidor bitkisinin əhəmiyyəti, botaniki və bioloji xüsusiyyətləri Pomidor bitkisinin əhəmiyyəti Mühüm ərzaq əhəmiyyətinə malik olan qiymətli tərəvəz bitkilərindən biridir. Pomidorun tərkibinin aktiv maddələrlə zəngin olması (qidalı olması) onun əhəmiyyətini artırır. Tam yetişmiş meyvələrdə 4-8 faiz quru maddə, 3-4 faiz şəkər, 1 faizə qədər alma və limon turşuları, 0,6-0,8 faiz zülal, 0,6 faiz mineral maddələr vardır. Hər 100 qram meyvədə orta hesabla 4 milliqram natrium, 268 milliqram kalium, 11 milliqram kalsium, 12 milliqram maqnezium, 0,6 milliqram dəmir, 0,27 milliqram fosfor, 0,097 milliqram mis və digər maddələr vardır. Meyvələr, həmçinin, B1, B2, B3, PP, C, A və digər vitaminlərlə zəngindir (Şəkil 2.4). Pomidorun tərkibində olan bütün qiymətli maddələr insan orqanizminin normal inkişafı üçün vacibdir. Odur ki, hər bir insan gün ərzində orta hesabla azı 300–400 qram pomidor yeməlidir. Pomidordan təkcə təzə halda deyil, həm də duza və şoraba qoyulmuş, marinadlaşdırılmış şəkildə istifadə edilir. Ondan püre, sous və pasta hazırlanır. Pomidorun şirəsi keyfiyyətli, sərinləşdirici və vitaminlə zəngindir (Şəkil 2.5, Şəkil 2.6, Şəkil 2.7). Bioloji xüsusiyyətləri Pomidor badımcankimilər fəsiləsinə aiddir. Vətəni Amerikanın cənub və mərkəzi rayonlarıdır (Peru, Ekvador, Çili, Qvatemala). İspanlar Meksikanı (1519-cu il) və Perunu (1531-ci il) zəbt edərkən pomidoru “Peru” alması adı ilə İspaniyaya gətirmişlər. Daha sonra bu bitki İspaniyadan Portuqaliyaya, İtaliyaya və oradan da bir çox Avropa ölkələrinə yayılmışdır. Respublikamızda pomidor 1862-ci ildən becərilir. Mədəni pomidor birillik ot bitkisidir. Becərilməsindən və torpağın xüsusiyyətlərindən asılı olaraq pomidorun mil kökləri 140-160 santimetr dərinliyində və 150-425 santimetr diametrində ətrafa yayılır. | Şəkil 2.4. Pomidor bitkisi Şəkil 2.5. Pomidor tutması Şəkil 2.6. Yaşıl pomidor turşusu