Kök telləri kökün boy nöqtəsinin ucunda yerləşir. Kökün boy nöqtəsi kök üsküyü (qoruyucu) ilə örtülü olur (Şəkil 4.4). Kökün ucunda kök üsküyünün olması və kökdə yarpaq və tumurcuqların olmaması kökü gövdədən ayıran əsas xüsusiyyətdir. Üsküyün vəzifəsi kökün boy nöqtəsini xarici təsirdən (sınmaqdan, çürüməkdən, zədələnməkdən) qorumaq, onun torpağın dərin qatlarına getməsi üçün şərait yaratmaqdan ibarətdir. Köklərin qalan hissələri, əsasən, ötürücü rolunu oynayır və qida maddələrinin saxlanmasına xidmət edir. Qalınlığına, boyuna və budaqlanmasına görə köklər - skelet, yarımskelet və saçaqlı köklərə bölünür. Kök sisteminin əsas skeletini təşkil edən ən iri köklər şaquli (yuxarıdan aşağı) və üfüqi (soldan sağa) istiqamətlərdə yerləşir. Şaquli köklər bitkiyə mexaniki davamlılıq verir və torpağın aşağı qatlarından su və qida elementlərini sorur. Əgər şaquli kök bilavasitə kök boğazından başlayaraq yaxşı inkişaf edibsə, həmin kök əsas və ya mil kökü adlanır (Şəkil 4.5, Şəkil 4.6). Mil kökünün üzərində əmələ gələn yan köklərə isə birinci sıra skelet köklər deyilir. Üfüqi köklər şaquli köklərə nisbətən daha çox budaqlanmış olur. Alma, armud, gilasda onlar torpağın 75-150 santimetr dərinliyinə qədər, albalı, gavalı və giləmeyvə bitkilərində isə nisbətən üst qatlarda yerləşir. Əsas kök - rüşeym kökcüyündən inkişaf etmiş kökə deyilir. Əlavə kök - bitkinin digər vegetativ orqanlarından (gövdə, yarpaq) inkişaf etmiş kökə deyilir. Yan kök - sadəcə kökdən (əsas, əlavə və yan köklərdən) inkişaf etmiş kökə deyilir. Əsas kök + Yan kök = Mil kök sistemi İkiləpəli bitkilərin çoxunda, məsələn, dəvətikanı, pambıq, qarayonca, ağaclarda və başqa bitkilərdə mil kök sistemi olur. Əlavə kök + Yan kök = Saçaqlı kök sistemi Birləpəli bitkilərin çoxunda, məsələn, taxıl bitkilərində, soğan, sarımsaq, dağlaləsi (tülpan) və başqalarında saçaqlı kök sistemi olur. (Şəkil 4.5). Onlar fəal və sorucu köklərin daşıyıcıları hesab olunur. | Şəkil 4.3. Suyun kökdən yarpaqlara doğru daşınması Şəkil 4.4. Bitkinin orqanları