3.3. Alaq otlarının bioloji xüsusiyyətləri Alaq otları mədəni bitkilərə nisbətən daha çox qeyri-əlverişli şəraitə uyğunlaşmışdır. Alaqlar quraqlığa, şoranlığa, istiyə, torpaq sıxlığına davamlıdır. Alaq otları mədəni bitkilərə nisbətən çox inkişaf etmiş kök sisteminə malikdir. Buna misal olaraq qızılqanqalı, çölsarmaşığını, dəvətikanını, yovşanı göstərmək olar. Belə ki, qızılqanqalın kökü 7 metr, çölsarmaşığının kökü 3 metr, yovşanın kökü 2 metr, dəvətikanın kökü isə torpağın daha çox dərinliyinə gedir. Onlar inkişaf üçün lazım olan qida maddələrindən və sudan daha çox istifadə edir. Alaqlarla düzgün mübarizə aparmaq üçün onların həyat və inkişaf xüsusiyyətlərini bilmək və ən çox yayılmış alaqları tanımağı bacarmaq lazımdır. Alaqlarda mübarizəni çətinləşdirən bir sıra xassələr vardır. Hər şeydən əvvəl alaqlar çox toxum verir. Bir bitkinin verdiyi toxumların sayı minlər və milyonlara çatır. Məsələn, unlucanın bir bitkisi - 100 min toxum, qızıl pencər - 500 min toxum, şüvərən - 750 min, bizə Amerikadan gətirilmiş sapvarı darı - 6 milyon toxum verə bilir. Müqayisə üçün göstərmək olar ki, taxıl bitkisinə yaxşı qulluq edilib yetişdiriləndə bir ədəd bitki 2 minə yaxın dən verir. Burdan göründüyü kimi əgər mədəni bitkilərə edilən qulluğu azaltsaq, onda alaq otları bütün sahələri tamamilə məhv edər. Bir çox alaqlar, məsələn, ayrıqotu və qanqal toxumlarından əlavə, kökümsovlu gövdələri və kökpöhrələri vasitəsilə də çoxalır (Şəkil 3.8, Şəkil 3.10). Ayrıqotunun 1 metr kvadrat sahədə (1 m2) 26 minə qədər tumurcuğunu saymaq olur, bunu da hektara görə hesablayanda 260 milyon tumurcuq edir. Alaq otlarının belə çox toxum verməsi əkinçilik inkişafının bütün tarixi boyunca onların tələf edilməsi ilə əlaqədardır. Alaq otları belə çox bar verməklə yanaşı, mədəni bitkilərin toxumlarından fərqli olaraq onların toxumları cücərmə qabiliyyətlərini uzun müddət saxlaya bilir. Məsələn, bağayarpağı toxumları torpaqda 8 il ərzində (Şəkil 3.14), tarla xardalının toxumları 10 il (Şəkil 3.15), qızıl pencər toxumları 40 il ərzində cücərmə qabiliyyətini itirmir. | Şəkil 3.13. Kəkrə bitkisi Şəkil 3.14. Bağayarpağı bitkisi Şəkil 3.15. Xardal bitkisi