Xirnik meyvələrindən həm təzə, həm qurudulmuş, həm də emal olunmuş halda istifadə edilir. Xirnik meyvələrindən müxtəlif cemlər, mürəbbə, povidlo və spirtli içkilər hazırlanır. Tibb sahəsində də xirnikdən geniş istifadə edilir. Xirnik bitkisinin 290 növü vardır. Bu növlər, əsasən, Cənub-Şərqi Asiya, Hindistan, Malay ərazilərində yayılmışdır. Ölkəmizdə bu növlərdən dördü - Qafqaz xirniyi, Virgin xirniyi, Şərq xirniyi və Çin xirniyi becərilir. Bunlardan isə daha geniş yayılanı və təsərrüfat əhəmiyyəti daşıyanı birinci üç növdür: Qafqaz xirniyi, Virgin xirniyi, Şərq xirniyi. Çiçəkləmə may-iyun ayında başlayır, meyvələri tam yetişənə qədər ağzı büzüşdürür və oktyabr-noyabr aylarında yetişir. Respublikamızda Xiakume, Xaçia, Jiro, Zənci-Maru, Sidles, Yemon, Fuyyo, Tsuri-Noko sortları geniş yayılmışdır. | Şəkil 1.43. Xirnik (Subtropik meyvə bitkisi)

1.5.1.2. Nar subtropik meyvə bitkisi Nar böyük xalq təsərrüfatı əhəmiyyətinə malik bitkidir. Nar meyvəsindən müxtəlif məmulatlar nar şirəsi, narşərab, spirtsiz içkilər, üzüm bəhməzi ilə nar toxumundan hazırlanmış nardaşı, spirt, nardaça, şərab və s. hazırlanır. Nar meyvəsinin 27-52 faizini qabıq, 36-75 faizini şirə, 7-21 faizini toxumlar təşkil edir. Nar şirəsində 76-78 faiz su, 8-20 faiz şəkər, 4-10 faiz qlükoza, 3 faizə qədər yağ, 1,5 faiz zülal, 0,2-9,0 faiz turşu, 14 faizə qədər C vitamini vardır (Şəkil 1.44). Narın iki növü vardır: Bunlardan biri yabanı halda Hind okeanında Sokotra adasında yayılmışdır. Adi nar yabanı halda ölkəmizdə rast gəlinir. Narın 500-dən artıq sortu məlumdur. Bunlar həm morfoloji-bioloji xüsusiyyətlərinə, meyvələrinin keyfiyyətinə, həm də yetişmə vaxtlarına görə bir-birindən fərqlənir. Respublikamızda geniş yayılmış və böyük təsərrüfat əhəmiyyəti kəsb edən sortlar Azərbaycan gülöyşəsi - Çəhrayı gülöyşə, Qırmızı qabıq, Nazik qabıq, Bala Mürsəl, Şah nar, Vir №-1 sortlarıdır. Bu sortlar aprel-may aylarında çiçəkləyir və oktyabr ayında yetişir. | Şəkil 1.44. Nar (Subtropik meyvə bitkisi)