- Təmiz təbii torpaq substratı - bu, yüksək münbitliyə malik, hümusla zəngin torpaqdır ki, müvafiq miqdarda və növdə gübrə verildikdən sonra orada bitkilər becərilir;
- Qidalı torpaq qarışığı - bura bitkilər üçün əlverişli qidalı komponentlərin qarışığından hazırlanmış süni torpaqlar daxildir (Şəkil 2.5).

Şəkil 2.5. İstixana əkinlərində istifadə olunan hazır substrat

Tərkibində olan qida maddələrinin tipinə görə süni torpaq qarışığı üzvi (torflu, ağac emalından qalmış ağac yonqarı, ağac qabığı, samanlı, kompostlu və s.) və mineral tərkibli (çınqıl, qum, perlit, seolit, vermikulit, keramzit, liqinin) maddələrdən hazırlanmış olur. İstifadə müddətinə görə qidalı torpaq qarışıqları hər il dəyişdirilən, az müddətli (2-4 illik), uzun müddətli (5-8 illik), çox uzun müddətli (12 il və daha çox) olur. Tərkibində olan üzvi maddələrin miqdarına görə qidalı torpaq qarışıqları üzvi maddəli (60 faizdən çox), üzvi-mineral (20-40 faiz) və mineral (20 faizdən az) maddəli olur.

Hazırlanmış süni qidalı torpaq qarışığı bəzi kriteriyalara cavab verməlidir. Bunların ən vacibləri aşağıdakılardır:

- Yüksək hava keçiriciliyinə malik olmalı - bunun üçün qidalı torpaq qarışığı məsaməli olmalı, müəyyən müddətdən sonra kipləşməməlidir;
- Rütubət saxlama və uduculuq qabiliyyətinə malik olmalı. Su və maye gübrə qarışıqları verildiyi zaman özündə toplamalı və bitki kökləri tərəfindən mənimsənilən formada özündə saxlamalıdır;
- Bitkilər tərəfindən mənimsənilə bilən qida elementləri, birləşmələri ilə zəngin olmalı. Qidalı torpaq qarışığı tərkibində bitki üçün vacib mineral qida maddələri ilə zəngin komponentlərdən ibarət olmalıdır;
- Bir çox xəstəlik, zərərvericilərdən təmiz olmalıdır. Qidalı torpaq qarışığı tərkibində bitki üçün zərərli göbələk törəmələri (sporları, mitseliləri), zərərli həşərat, onların yumurtaları, pup, tırtıl sürfələri olmamalıdır.

Əkilmiş bitkinin vegetasiyası boyunca qidalı torpaq qarışığı öz aqrofiziki xassələrini saxlamalıdır. Qidalı torpaq qarışığı kipləşməməli, tərkibində zərərli maddə, birləşmələr, müxtəlif xəstəlik və zərərvericilər toplanmamalıdır.
Bu kriteriyalar vacib hesab olunur. Bu kriteriyalara cavab verməyən torpaq qarışığı örtülü sahə əkinləri üçün yararsız sayılır.

2.2. Qidalı torpaq qarışıqlarının əsas tərkib elementləri

Qidalı torpaq qarışığı üzvi maddəli, üzvi-mineral tərkibli, mineral tərkibli olur. Demək olar ki, bir çox substrat qidalı torpaq qarışıqların hazırlanmasında torfdan, çəmən torpağından, ağac kəpəyindən, ağac qabığından və küləşdən istifadə olunur. Bu komponentlərdən istifadə edilərək müxtəlif istixana sahələrində substrat qarışıqları hazırlanır və bitki əkinləri aparılır.