7.1.3. Sağlamlaşdırıcı (sanitar) budama

Sağlamlaşdırıcı budama, əsasən, ağac tam məhsul verməyə başladıqdan sonra aparılır. Ağacda sıxlıq yaradan, digər daha sağlam budaqların inkişafına maneçilik törədən, xəstə, zədələnmiş, qurumuş budaqların kəsilməsi ilə müşayiət edilən budama tədbiridir.

Sağlamlaşdırıcı budama nəticəsində ağac çətiri daxilində hava və işıq rejimi nizamlanır. Bu da ağacda sağlam budaqların formalaşmasına və keyfiyyətli meyvə əmələ gəlməsinə səbəb olur.

Şaxtadan ciddi zədələnmiş hissələr yazda oyanan tumurcuqlara qədər gödəldilir. Mexaniki təsirlərdən zədələnmiş, xəstə və qurumuş budaqlar isə bu hal müşahidə edilən kimi kəsilib atılmalıdır.

7.1.4. Cavanlaşdırıcı budama

Ağac bir neçə ildən sonra tədricən bar vermədən kəsilir.

Cavanlaşdırıcı budama tədbiri ağacın beşinci yaş dövründə aparılır. Cavanlaşdırıcı budama qocalmanı müvəqqəti ləngitmək məqsədilə aparılan ağır cərrahi əməliyyatdır (Şəkil 7.3). Bu budama yüksək zoğ bərpaetmə qabiliyyətinə malik cins və sortlar üçün tətbiq edilir. Bu zaman çoxillik hissələr skelet və yarım skelet budaqlar əsasına qədər kəsilə bilər. Gələcəkdə həmin budaqları əvəz edəcək yeni zoğların yaranması üçün skelet budaqlar 10-15 santimetr hündürlükdə kötük saxlanmaqla kəsilir. Saxlanmış kötükcüklər üzərində əmələ gələn zoğlardan 1-2 ədədi seçilir və onlar formalaşdırılaraq gələcəkdə skelet və ya yarım skelet budaqlara çevrilir.

Şəkil 7.3. Cavanlaşdırıcı budama

Cavanlaşdırıcı budama həm fərdi qaydada ayrı-ayrı skelet budaqları kəsilməklə, həm də şablonla-çətiri aşağı salınmaqla və o, yandan məhdudlaşdırılmaqla aparılır.

Fərdi qaydada aparılan cavanlaşdırıcı budama əl ilə aparılır. Hər bir skelet budağa sortun bioloji xüsusiyyəti nəzərə alınmaqla yanaşılır. Bu zaman nəzərə alınmalıdır ki, məhsulun əsas kütləsi 50-60 faizi nisbətən cavan (3-4 illik) budaqlarda, 25-30 faizi 5-8 yaşlı, 10-15 faizi isə daha çox yaşlı hissələrdə yerləşir. Müvafiq olaraq zoğ bərpaetmə qabiliyyəti yüksək olan bitkilərdə aparılan cavanlaşdırıcı budama, məhsulun kəmiyyət və keyfiyyətinə müsbət təsir etməklə yanaşı, onun əmtəəlik məhsulvermə dövrünü uzadır. Fərdi qaydada cavanlaşdırma 2 il müddətində aparılır. Birinci il bir qrup skelet budaqlar, ikinci il isə qalanları kəsilib atılaraq onlar yeni hissələrlə əvəz olunur.

Vaxtında düzgün forma verilməmiş və yaxud düzgün budama tətbiq edilmədiyindən həddən artıq böyük çətir yaratmış ağaclarda şablon tipli cavanlaşdırıcı budama tətbiq edilir.