Şəkil 2.2. Toxumla artırılma
Şəkil 2.1. Cücərtilərin alınması
2.1. Generativ( toxumla) üsulla çoxaltma

Generaiv üsulla çoxaltmaya cinsiyyətli çoxaltma, toxumla çoxaltma, habelə digen çoxaltma da deyilir. Meyvə bitkilərinin təbii şəraitdə toxumla çoxalmaları geniş yayılmışdır. Toxumla çoxaltma cinsi çoxaltma adlanır (Şəkil 2.1).

Meyvə-giləmeyvə bitki növlərinin və sortlarının əksər qismi heteroziqot,(iki müxtəlif qametin mayalanması nəticəsində əmələgəlmiş ziqotadan) şaftalının əksər sortları, əriyin Avropa mənşəli sortları, gavalı, albalının bəzi sortları homoziqot olub, onların çiçəkləri öz-özünü tozlayaraq, mayalayaraq meyvə əmələ gətirirlər. Buna baxmayaraq heteroziqot və homoziqot bitki növlərinin və sortlarının toxumundan əmələ gəlmiş bitkilər haçalanma, parçalanma qanunu əsasında ana bitkinin dəyərli bioloji xüsusiyyətlərini və qiymətli təsərrüfat nişanələrini əksər halda itirirlər.

Toxumla çoxaltma - toxmacarlar məhsula gec düşdüyündən və ana bitkinin irsi əlamətlərini əsasən saxlamadığından bu üsuldan seleksiya və calaqaltı yetişdirmək məqsədilə istifadə edilir. Eyni zamanda qeyd etmək lazımdır ki, calaqaltı yetişdirmək məqsədilə də toxumla artırma çox zaman istənilən nəticəni vermir. Buna səbəb əksər toxmacarların heteroziqot xüsusiyyətli olmalarıdır. Müvafıq olaraq müxtəlif xarakterli quruluşa malik toxmacarlarla vahid anatomik quruluşlu calaqüstü (sort) arasında bütün hallarda normal anatomik və fizioloji uyğunluq olmayacaqdır. Bu halın qarşısını almaq üçün ya əsasən homoziqot mənşəli, sabit anatomik quruluşa malik toxmacar vermək imkanı olan növ və ya sortlar seçilməli, yaxud da vegetativ artırılan (klon) calaqaltılardan istifadə edilməlidir (Şəkil 2.1).

2.1.1. Toxmların tədarüküvə səpin üçün hazırlanması

Meyvə tingliyində calaqaltının toxumla çoxaldılması geniş tətbiq edilir. Bu məqsədlə hər il müxtəlif meyvə bitki cinslərindən və sortlarından küllimiqdarda toxum tədarük edilir. Hər cins və sort üzrə tədarük olunacaq toxumun miqdarını əvvəlcədən təyin etmək üçün hər meyvəcinsi və sortu üzrə səpiləcək toxumun normasını, hər kiloqramda olan toxumların ədədlə miqdarını, hər kiloqram meyvədən toxum çıxımını bilmək lazımdır.(Cədvəl 2.1).

Sıra sayı | Bitkinin adı | 1 t meyvədən quru | 1 kq-da toxumun
kq | %
1 | Yabanı gilas | 80-100 | 8-10 | 5-8
2 | Gilas sortları | 50-80 | 5-8 | 25