Göz calağı

Göz calağına «okulirovka»dadeyilir. Bu söz latın dilində olan «okulus» - göz terminindən götürülmüşdür. Bu növ calaq başlıca olaraq yay-payız mövsümündə formalaşmamış tumurcuq olan gözlə vurulduğundan ona göz calağı deyilir.

Göz calağının növləri. Göz calağı meyvə bitkilərinin çoxaldılmasında qədim vaxtlardan tətbiq olunan cərrahiyyə əməliyyatıdır. Bağçılıq elminin inkişafı ilə əlaqədar olaraq onun vurulma qaydası xeyli təkmilləşdirilmişdir. İndi dünya bağçılığında göz calağının müxtəlif növləri mövcuddur. İcra qaydasına görə göz calağının aşağıdakı növləri tətbiq olunur.

Şəkil 2.14 Adi göz calağı

Adi göz calağı. Göz calağının bioloji, texnoloji və iqtisadi cəhətdən üstünlüyü onun dünya miqyasında geniş yayılmasına səbəb olmuşdur. Göz calağını ildə iki mövsümdə - yaz və yay-payızda vurulması təsərrüfat üçün çox faydalı olduğundan milyonlarla calağın vurulmasına, onun asanlığı isə mahir ustaların hazırlanmasına geniş imkan yaradır. Göz calağının iqtisadi cəhətdən üstünlüyü calaq vurmaq üçün bir ədəd göz və ya tumurcuğun tələb olunmasıdır. Adi göz calağı yatan gözlə və oyanan tumurcuqla aparılır (Şəkil 2.14).

Yatan gözlə calaq. Calaqaltıda ikinci dəfə şirə axımı dövründə - iyul ayından başlayaraq sentyabr ayının axırlarınadək vurulan göz calağına yay-payız göz calağı deyilir. Calanmış göz tutduqdan sonra gələn ilin yazınadək yatmış vəziyyətdə qaldığından ona yatmış və ya cücərməyən göz calağı deyilir.

Oyanan gözlə - tumuqcuqla calaq. Calaqaltıda birinci dəfə şirə axımı dövründə - aprel-may ayında vurulmuş calağa yaz göz calağı, cücərən göz calağı və ya oyanmış göz calağı deyilir. Calanmış tumurcuq 15-20 gün ərzində tutaraq oyanır, normal becərmə şəraitində vegetasiya dövrünün axırınadək bağ salmaq üçün yararlı birillik ting əmələ gətirir. Çatışmayan cəhəti calağın vurulması üçün vaxtın nisbətən qısa (20-25 gün) olması, zoğların payızda tədarük edilərək yazda calaq vurulana qədər rütubətli qumda, torfda saxlanması üçün izafi xərcin tələb olunmasıdır. Tinglik təsərrüfatlarında yatmış göz calağı daha geniş tətbiq edilir.

Adi göz calağının vurulması vaxtı. İlin hava şəraitindən asılı olaraq təqvim vaxtı dəyişir. Calağın vurulması vaxtının müəyyən edilməsi üçün calaqaltı və calaqüstünün vəziyyətinin və onların böyümələrinin hər il izlənilməsi tələb olunur. Göz calağının optimal vurulma vaxtı və gözlərin tutma faizi calaqaltıda şirə axınının intensivliyi və qabığın oduncaqdan ayrılması, calaqüstü məqsədilə istifadə edilən zoğların yetişmə dərəcəsi, zoğ üzərindəki gözlərin qida maddələri ilə təmini və onların inkişaf dərəcəsi, calaqaltının inkişaf səviyyəsi, şaxtalar başlayanadək calaq komponentlərinin bitişmə dərəcəsi, calaqaltının yaşı, calaqlıq sahəsində tətbiq olunan texnoloji əməliyyatların keyfiyyətilə müəyyənləşdirilir.