Calaqlarla coxaltma. Təsərrüfatlarda əkin materialı əldə etmək üçün ən geniş istifadə olunan çoxaltma üsulu calaqlarla çoxaltmadır Toxum, çilik, basma, pöhrə və kolların bölünməsi ilə çoxaldılmış bitkinin özünəməxsus kökü olur. Calaqla çoxaldılmış bitkidə isə kök bir bitkiyə, yerüstü hissə isə digər bitkiyə mənsub olub onlar simbioz - müştərək həyat keçirirlər. Calaqla çoxaldılmış bitkiyə peyvənd deyilir.

Bir qayda olaraq calanmış meyvə bitkisi iki hissədən ibarətdir: calaq vurulmuş yerdən aşağı hissəyə calaqaltı, calaq vurulmuş yerdən yuxarı hissəyə isə calaqüstü deyilir. Bitki hissələrinin bitişdirilərək böyümə və inkişafını normal davam etdirmək üçün yaradılmış vahid orqanizmə calaq və ya peyvənd deyilir.

Şəkil 2.8 Sarğı materialı (lent)

Calağın tutması üçün əsas şərtlər. İstənilən hər hansı bitki cinslərini, növlərini və sortlarını bir-birinə calamaq olmur. Ərik, gavalı, şaftalı, badam eyni fəsiləyə, müxtəlif cinslərə mənsub bitkilərdir. Bu bitkiləri bir-birinə calamaq olur.

Calaqaltı və calaqüstü ayrılıqda hər biri calaq komponenti adlanır. Bu komponentləri caladıqda calağın tutması üçün əsas şərt onların botaniki cəhətdən bir-birinə qohum və yaxın olmasıdır.

Sarğı materialı. Sarğı materialı elastik, yumşaq, rütubətin təsirindən didilməyən, quraqlığın təsirindən yığılmayan, bürüşməyən, bitkini kəsməyən olmalıdır. Onu cökə ağacının gövdə lifındən, yun sapından, pambıq ipliyindən, çəkil qabığından, söyüd qabığından, cildən, kənafdan, bağ məlhəmində bir neçə saat saxlanmış və ya üzərinə mum sürtülmüş, özü yapışan lentdən və s. hazırlayırlar. Sarğının uzunluğu 30-40 sm, eni 1 sm olur. Müasir dövrdə sintetik pərdələrdən - polixlorvinil, poliamid və polietilen pərdələrdən hazırlanmış lentdən daha geniş istifadə edilir. Belə lent kallüsün əmələ gəlməsini sürətləndirir, asanlıqla genişləndiyindən calaq komponentlərinin yoğunlaşmasına imkan verir, kəsiklərin içərisinə rütubətin daxil olmasına imkan vermir, işığı yaxşı keçirir (Şəkil 2.8).

Şəkil 2.9. Çalaq yerinin məlhəmlə işlənməsi.

Bağ məlhəmi. Calaq yerinin və açıq kəsiklərin örtülməsində məqsəd yaraların, kəsiklərin içərisinə rütu bətin və mikroorqanizmlərin daxil olmasının qarşısını almaqdır (Şəkil 2.9). Məlhəm kəsikləri yandırmayan, qurutmayan, yoğrulan, soyuğun təsirindən əriməyən, tərkibi zərərsiz olmalıdır. Elmin inkişafı ilə əlaqədar olaraq məlhəmin hazırlanması üçün kanifol, piy, skipidar, qətran, parafin, kətan yağı, pambıq yağı, ağac külü, şam, oxra rəngindən və s. istifadə edilir. Bu hissələri qarışdırıb calaq vurulan dövrdə qarışığı ya isidib qeyd edirik və ya isitmədən istifadə edirlər. Məlhəmin hazırlanması üçün bir neçə reseptləri nümunə üçün