Öyrənmə elementi vacibliyi haqqında məlumat:

Bildiyimiz kimi, meyvə sortları, o cümlədən qərzəkli meyvə bitkiləri vegetativ çoxaldılmış əkin materialından istifadə etməklə becərilir. Meyvə bitkiləri toxumla çoxaldıqda yeni nəslə çoxaldılan sort və ya formaya xas olan irsi əlamətlərin ötürülməsi, qorunub saxlanması təmin olmur. Buna səbəb kimi meyvə bitkilərinin çarpaz mayalanması çıxış edir. Bildiyimiz kimi (öyrənmə elementi 1), qərzəkli meyvə bitkiləri küləklə çarpaz mayalanır (bir evli iki cinsli çiçəkləri olan badam bitkisinin çarpaz mayalanmasında arılar da iştirak edirlər). Çarpaz mayalanmanın nəticəsi olaraq qərzəkli meyvə bitkiləri heteroziqot - xromosomu cüt allelər daşıyıcısı olub onlardan biri ana (çoxaldılan), digəri isə mayalandıran ağaca mənsubdur. Heteroziqot bitki toxumla çoxaldıqda genomunda haçalanma-parçalanma baş verir. Xardi-Vaynberq qanununa əsasən toxumdan alınan yeni nəsildə irsi əlamətlər 1 = 0,25 + 0,50 + 0,25 ehtimalı ilə paylanır [14]. Parçalanmanın nəticəsi olaraq yeni nəsildə ana ağacın (çoxaldılan) əlamətlərinin dominantlıq (üstünlük) təşkil etməsi ehtimalı 0,25 (25 %), ana və ata ağacın birgə əlamətlərinin baş verməsi ehtimalı 0,5 və ata ağacın (tozlayıcı) əlamətlərinin dominantlıq ehtimalı 0,25 təşkil etmiş olur. Parçalanmanın aradan qaldırılmasını, çoxaldılan sortun irsi əlamətlərinin (genomunun) birbaşa (1:1) yeni nəslə ötürülməsini vegetativ çoxaltma üsulları təmin edirlər. Qərzəkli meyvə bitkilərinin çoxaldılması calaq üsulu ilə aparılır. Calaq üsulu ilə çoxaltma ən sadə klonlaşdırma metodudur. Calaq üsulu ilə çoxaldılmış yeni nəsildə bütün fərdlər tam identik (oxşar) olub 100 : 100 çoxaldılan sort və ya formanı təmsil edirlər. Qərzəkli bitkilərdən fındıq bitkisi kolun bölünməsi, kök pöhrələri, kol pöhrələrinin qövsü və şaquli basma üsulu ilə kütləvi çoxaldılır. Calaq əkin materialının üstün cəhətləri sırasında erkən bara düşməni, calaqaltı seçməklə bağda becərilən ağacların boyunun, ömrünün və mühit amillərinə qarşı (torpaq-qrunt) tolerantlılığının idarə olunmasını və s. göstərmək olar

Bu baxımdan üçüncü fəsildə verilən biliklər böyük nəzəri və praktiki əhəmiyyətə malikdir.

Beləliklə bu fəslin sonunda siz növbəti məsələləri öyrəncəksiniz:

- Qərzəkli meyvə bitkiləri üçün calaqaltı seçmək, calaqaltı tumsarların becərilməsinin bioloji və ekoloji əsaslarını, calaqaltı tumsarların yetişdirilməsi texnologiyasını mənimsəmiş olacaqsınız;
- Qərzəkli meyvə bitkilərinin çoxaldılması üsulları və onların bioloji əsaslarını, okulirovka və kopulirovka calaq üsullarını, peyvənd etmə texnikasını, qərzəkli meyvə bitkilərinin vegetativ çoxaldılmış əkin materialının yetişdirilməsini praktiki olaraq həyata keçirmək qabiliyyətinə malik olacaqsınız;
- Qərzəkli meyvə bitkilərinin qapalı kök sistemli tumsarlarının və tinglərinin yetişdirilməsinə dair biliklər əldə edəcəksiniz;
- Qərzəkli meyvə bitkilərinin in vitro qidalı mühitdə mikro klonal çoxaldılmasına dair məlumat əldə edəcəksiniz.