Arıların həzm orqanları

Ağzın əlavə çıxıntılarıdır ki, onlar da öz növbəsində qida, ağız suyu vəzləri və ön, orta və arxa bağırsaqlara bölünən bağırsaq kanalını əhatə edir. Ön bağırsaq udlaq, yem borusu və bal çinədanından ibarətdir (Şəkil 4.20).

Udlaq vəzlərinin köməyi ilə arılar qida və suyu sorucu ağız aparatı vasitəsi ilə sorur.

Udlaqdan qida yem borusundan onun genişlənməsinə - bal çinədanına düşür. Onların divarları dartılır. Yığım zamanı işçi arı sorucu ağız aparatına 35-40, bəzən də 60 milliqram və daha çox nektar yığır.

Bal çinədanı ilə orta bağırsaq arasında çinədanda yemi saxlayan klapan yerləşir. Klapan yemi orta bağırsağa keçirə bilər, amma əks istiqamətdə keçirmir. Orta bağırsağın vəzləri çinədandan gələn yemi bürüyən tez alışan maddələrə ayırır. O, orta bağırsağın alt divarlarını örtüyünün çiçək tozundan zədələnməsinin qarşısını alır.

Arxa bağırsaq nazik və yoğun bağırsağa bölünür. Nazik bağırsaqda yem qalmır və yoğun bağırsağa keçir. Yoğun bağırsağın divarlarında yem qalıqlarının çürüməsinin qarşısını alan rektal vəzilər var. Yoğun bağırsağın divarları çox dartılıdır, bu da çoxlu nəcis kütləsinin yığılmasına şərait yaradır: bu, qışlama zamanı lazımdır, çünki 4-6 ay ərzində işçi arılar pətəkdən çıxmır və ilk kütləvi uçuş zamanı nəcisdən boşalır.

Arılarda dörd cüt bel vəzisi olur: üst çənə, udlaq, arxa baş və döş vəzləri. Gənc ananın udlaq və qismən üst çənə vəzləri qidalandırıcı zülal məhsulu olan süd ayırır. Südün, köməyi ilə arılar sürfə və anaları yemləyir. Sonradan orta yaşlı işçi arı fermentlər nektarı bala çevirən və ona turşuluq reaksiyası verilməsi üçün lazım olan maddələr ayırır. Orta yaşlı arılarda üst çənə vəzilərinin yüngül ayırmaları mumu əridə bilir, bu isə ayrı-ayrı mum lövhəciklərindən şanların hörülməsi üçün lazımdır. Üst çənə daha çox anada inkişaf edir. Mayalanmamış anada üst çənə erkək arıları cəlb edən ətirli maddə ayırır. Mayalanmış anada bu vəz ana maddəsi ayırır ki, o da beçə arılarının cinsiyyət orqanlarının inkişafını dayandırır və arıları ananın əvəzolunması üçün analıqların hazırlanması işindən ayırır.

Alt dodaq vəziləri həzm zamanı iştirak edən maddələr ayırır. Bu ayırmalar arının sorucu ağız aparatını nəmləndirir.

Yemin həzm olunması bal çinədanında başlayır, oradan isə döş vəzlərinin ayırdığı (əsasən invertaza) fermentlərə düşür. Buna baxmayaraq, əsas həzm prosesləri çoxlu ferment ayrılan orta bağırsaqda baş verir.

Şəkil 4.20. Arıların həzm orqanları

1 - udlaq;
2 - yem borusu;
3 - bal çinədanı;
4 - orta bağırsaq;
5 - nazik bağırsaq;
6 - yoğun bağırsaq;
7 - rektal vəzi;
8 - malpigi damarlar.