8. Arı ailəsinin təşkili və bir il ərzində onun həyat fəaliyyəti

Arı ailəsində işçi arı, ana arı və erkək arılar arasında sıx əlaqə var. Arıların heç bir fərdi ailədən kənar yaşaya bilməz. Sürfələr yetişdirilərkən işçi arılar ananın ətrafına yığılır və onu qidalı zülal yemi ilə - südlə yemləyir (Şəkil 8.1). Ananın məhsuldarlığı qoyulan yumurtaların sayı onun fəal yemlənməsindən asılıdır. Ailədə ana ölsə və ya itsə, arılar yeni ana yetişdirmək üçün şanda yeni ana qovuqcuğu hörür və ya bir neçə gənc ana arı yetişdirir. Onlardan yalnız bir ana qalır, cütləşdikdən sonra isə o, artıq mayalanmış hesab olur.

Şəkil 8.1. Ana arının yemlənməsi

Ailədə doğulan erkək arıların sayı nəinki ana arılar, hətta işçi arılardan da asılıdır. Məhz işçi arılar yaz və yayda güclü ailələrdən olan erkək arı sürfələrini yemləyir. Yayın sonu və payızda işçi arılar belə sürfəni atır və erkək arıları qovur. Hər arı ailəsinin spesifik qoxusu var, məhz onun hesabına arılar asanlıqla özgə arıları seçə bilir.

Ailənin hər fərdi uçuşu zamanı öz yaşadığı yuvası və uçuş bacasını yadda saxlayır. Ailədə arılar həmişə yem əlaqəsi saxlayır. Yayda hər arı gün ərzində on dəfələrlə digər arılara yem verir və bir o qədər də onlardan götürür. Arılar ana arını yemləyir və təmizləyir, həmçinin onun bədənindən ana maddəsini yalayır.

İngilis alimi Batlerin məlumatlarına əsasən ana maddəsinin anada az olması arıların analıqlarının hörülməsinə səbəb olur. Yayda 50-80 min arı olan ailələr güclü ailələr adlanır (Şəkil 8.2). Çərçivə aralıqlarına görə arıların gücünü müəyyənləşdirir. Çərçivə aralığı yuvanın iki qonşu çərçivəsi arasında olan məsafədir.

Ölkəmizin bir çox bölgələrində yayda güclü arılar 20-24 yatıq pətək çərçivələri və ya çox gövdəli pətəklərin üç gövdəsinin üzərinə sıx qonur.

Arıların il ərzində həyat fəaliyyəti, gücü və məhsuldarlığı ananın keyfiyyətindən asılıdır. Ana nə qədər iri olarsa, bir o qədər də çox yumurta qoyar, ailə isə nə qədər güclü olarsa, bir o qədər də ananın məhsuldarlığı üçün yaxşı şərait yaranır. Daha güclü ailədən olan arılar ananı yaxşı yemləyir. Yuvada arılar çoxlu sayda boş şanlı qovuqcuqlar hazırladıqda ana daha çox yumurta qoyur. Aşağı temperatur, yüksək istilik, həmçinin yem çatışmazlığı olduqda yumurtaların qoyulması azalır, bəzən də tamamilə dayandırılır.

Şəkil 8.2. Güclü arı ailəsi