9.3 | ## Səs başqa mühitlərdə yayılırmı

• Sizcə, səs suda yayıla bilərmi?
• Delfinlər səsdən istifadə edərək ovun yerini necə müəyyən edə bilirlər?

Delfinlər səs tellərinə malik deyil. Buna baxmayaraq onlar başlarının ön hissəsində yerləşən tənəffüs dəliyindən və ya burunlarındakı kisədən istifadə edərək səs çıxarmaqla bir-biri ilə xəbərləşir və ov edirlər. | • Açar sözlər • • mühit • əks-səda • səs lokasiyası • izolyasiya

Fəaliyyət-1 | Səs suda yayılırmı?
İşin gedişi: 1. Butulkanın qapağını çıxarın və aşağı hissəsini kəsib kənara qoyun. 2. Butulkanı kəsik hissəsi aşağıda olmaqla su ilə dolu vedrəyə yerləşdirin. |  | Ləvazimat: su dolu vedrə, plastik butulka, 2 xörək qaşığı, qayçı.

3. Əvvəlcə havada iki qaşığı bir-birinə vurun və çıxan səsə qulaq asın. Daha sonra qulağınızı butulkanın boğaz hissəsinə yaxınlaşdırın və qaşıqları suda bir-birinə vurun və çıxan səsə qulaq asın.
Müzakirə edin:
- Bu təcrübədən səsin suda yayıldığı nəticəsinə necə gəlmək olar?
- Sizcə, səsin suda, yoxsa havada sürəti daha böyük olar? Nə üçün?

Bilirsinizmi? Marsın atmosferinin sıxlığı Yerin atmosferinin sıxlığından azdır. Buna görə də Marsda səsin sürəti sadəcə 240 m/san-dir. | Fəaliyyətdə də müşahidə etdiyiniz kimi, səs suda da yayılır. Suyu təşkil edən zərrəciklər havanı təşkil edən zərrəciklərinə nisbətən daha sıx yerləşir. Buna görə də suda rəqsi hərəkət daha sürətlə ötürülür və səsin sudakı sürəti havadakı sürətindən daha böyükdür. Səsin havadakı sürəti təqribən 340 m/san, sudakı sürəti isə 1500 m/san-dir. Bərk cisimlərdə zərrəciklər mayelərə nisbətən daha sıx yerləşdiyindən səsin bərk cisimlərdəki sürəti mayelərdəki sürətindən də böyükdür. Məsələn, səsin poladda sürəti 5000 m/san-dir.