11.2.2. Suda tənəffüs etmək üçün uyğunlaşma

Fəaliyyət-2 | Balıqlar suda necə tənəffüs edir?
|  | Ləvazimat: üyüdülmüş qəhvə, 2 şəffaf stəkan, süzgəc kağızı, kağız dəsmal, su, rezin qaytan.

İşin gedişi: 1. Hər iki stəkanı yarısına qədər su ilə doldurun (A). Stəkanlardan birinin ağzına süzgəc kağızı qoyaraq rezin qaytanla bağlayın. 2. Digər stəkana az miqdarda üyüdülmüş qəhvə tökərək qarışdırın. 3. Alınan bu qarışığı yavaşca digər stəkandakı süzgəc kağızının üzərinə tökün. 4. Müşahidələrinizi dəftərinizə qeyd edin. |

Müzakirə edin:
- Balıq tənəffüsünün təsviri (B) ilə müqayisə edərək hər bir materialın nəyi ifadə etdiyini müəyyənləşdirin.
- Bu təcrübədən hansı nəticəyə gəlmək olar?
- Bu təcrübədən istifadə edərək balıqların suda tənəffüsünü necə izah etmək olar?
Əksər canlıların oksigenə ehtiyacı var. Quru heyvanları atmosfer havasındakı oksigenlə tənəffüs edirlər. Su heyvanlarında isə suda həll olmuş oksigeni və ya suyun səthindəki atmosfer havasını qəbul etməyə kömək edən uyğunlaşmalar yaranmışdır.
Su mühitində yaşayan bəzi heyvanlar nəm dəri vasitəsilə tənəffüs edir. Məsələn, yetkin qurbağa suyun altında olarkən yalnız dərisi vasitəsilə tənəffüs edir.
Balıq və yengəc kimi su heyvanları qəlsəmələr ilə tənəffüs edir. Qəlsəmə çoxlu miqdarda kapilyarlarla təchiz olunmuşdur. Suda həll olmuş oksigen bu qəlsəmələrdən qana keçir və qanda olan karbon qazı qəlsəmələrdən suya verilir.