9.1 | ## Səs necə yaranır

Azər gitarada ifa edən musiqiçinin əllərini müşahidə edir. Musiqiçi gitaranın simlərinə mizrabla toxunduqda səs eşidilir, ovcuyla simləri sıxdıqda isə səs kəsilir. • Simli musiqi alətlərində səs necə yaranır? • Nə üçün musiqiçi ovcuyla simləri sıxdıqda gitaranın səsi kəsilir? |
| • Açar sözlər • • rəqsi hərəkət • səs mənbəyi

Fəaliyyət-1 | Səs necə yaranır?
İşin gedişi: 1. Kamertona çəkiclə vurun və qollarının hərəkətini müşahidə edin. 2. Kamertona çəkiclə daha bərk vurun və qollarının hərəkətini müşahidə edin. 3. Birinci və ikinci addımı təkrar edin, ancaq çəkiclə kamertonun qollarına vurduqdan sonra qolların ucunu suyun səthinə toxundurun. |  | Ləvazimat: kamerton, çəkic, su dolu kasa.

Müzakirə edin:
- Kamertonun qollarına çəkiclə vurduqdan sonra qollar necə hərəkət etdi?
- 1-ci addımla 2-ci addımda kamertonun qollarının hərəkətində hansı fərq müşahidə etdiniz?
- Kamertona çəkiclə vurduqda səs yaranmasını nə ilə izah etmək olar?
- Kamertonun qollarını suya toxundurduqda baş verən hadisə yuxarıdakı cavablarınızı dəstəkləyirmi?
İpə bağlanmış metal kürəni sağa çəkib buraxsaq, kürə əvvəlcə sağdan sola, sonra soldan sağa hərəkət edəcək. Bir ucunu tərpənməz saxladığımız xətkeşin digər ucuna qüvvə tətbiq etsək, xətkeşin sərbəst ucu aşağı və yuxarı hərəkət edəcək. Kamertona çəkiclə vurduqda onun qolları irəli və geri hərəkət edir. Kürə, xətkeşin sərbəst ucu və kamertonun qollarının hərəkəti rəqsi hərəkətdir. Rəqsi hərəkət cismin təkrar olunan hərəkətidir. Məsələn, sağa dartılan kürə sərbəst qaldıqda sola hərəkət edir, sonra yenidən sağ tərəfə qayıdır və bu hərəkəti təkrar edir. Rəqsi hərəkət edən bir cismin ətrafındakı hava zərrəcikləri də bu cismin təsiri ilə rəqsi hərəkətə başlayır.

Rəqsi hərəkət cismin təkrarlanan hərəkətidir. |