12.2 | ## Ekoloji piramidalar nədir

• Bitki öz qidasını hazırlaya bilməsə idi, nə baş verərdi? • Sizcə, çöl ekosistemində şahinlərin, yoxsa dovşanların sayı daha çox olar? | • Açar sözlər • • ekoloji piramida • enerji ötürülməsi

Fəaliyyət-1 | Canlılar nə qədər enerji sərf edir?
|  | Ləvazimat: boş qeyd kartları və ya kağız, markerlər, qayçı.

İşin gedişi:
1. Produsent, bitkiyeyən və ətyeyən olmaqla üç qrupa ayrılın.
2. Produsent qrupu qutudan on vərəq kağız götürür və onları sıra ilə ilk masaya yayır. Bu, produsentin Günəşdən qəbul etdiyi və öz qidasını hazırlamaqda istifadə etdiyi enerjiyə uyğun gəlir.
3. Bitkiyeyən qrupu produsent qrupunun kağızının onda bir hissəsini götürür və növbəti masanın üstünə qoyur. Bu kağız bitkiyeyən heyvanların produsentdən aldığı enerjiyə uyğun gəlir və ikinci səviyyədəki enerjinin miqdarını ifadə edir.
4. Ətyeyən qrupu bitkiyeyən qrupun kağızlarının onda birini götürür və sonrakı masanın üstünə qoymaqla bitkiyeyənin enerjisinin onda birini alır.
Müzakirə edin:
- Produsentdən bitkiyeyən və ətyeyən heyvanlara ötürülən enerjinin faiz nisbətini hesablayın.
- Produsent səviyyəsində neçə ümumi enerji vahidi var?
- Sizcə, niyə enerji növbəti səviyyəyə tam ötürülmür?
- Niyə qida şəbəkələrinin produsentləri konsumentlərdən daha çoxdur?
Qida zəncirləri və qida şəbəkələri hansı canlının digər canlı ilə qidalanması ilə yanaşı, enerjinin ötürülməsinin produsentlərdən konsumentlər istiqamətində olduğunu da göstərir.
Günəş enerjisindən istifadə edərək bitkilər fotosintez prosesi ilə öz qidalarını hazırlayır. Bitkilərin hazırladıqları qidadakı enerjinin çox hissəsini çiçək və toxum əmələ gətirmək və böyüməsini təmin etmək kimi proseslərə sərf olunur. Orta hesabla bitkinin qida enerjisinin yalnız onda biri (1/10 və ya 10%) bitkinin köklərində, yarpaqlarında və digər hissələrində qidanın tərkibində saxlanılır. Deməli, bitki, məsələn, maral tərəfindən yeyildikdə onun enerjisinin yalnız onda biri konsumentə çatır. Oxşar olaraq maralın qidadan aldığı enerjinin çox hissəsi tənəffüs və hərəkət etmək kimi həyat fəaliyyətlərinin yerinə yetirilməsinə sərf olunur. Qalan enerjinin bir qismi bədən temperaturunun sabit saxlanması üçün istifadə olunur, digər qismi isə istilik şəklində ətrafa yayılır.