10.4 | ## İstilik enerjisinin şüalanma ilə ötürülməsi

Fəsillərin yaranması, təbiətdə suyun dövranı və fotosintez kimi proseslər Günəşin təsiri ilə baş verir. • Nə üçün Günəş enerjisi Yerə konveksiya və istilikkeçirmə ilə ötürülə bilməz? • Sizcə, enerji Günəşdən Yerə necə ötürülür? |
| • Açar sözlər • • istiliyin ötürülməsi • şüalanma

Fəaliyyət-1 | Günəşin istiliyi Yerə necə ötürülür?
Nigar, Azər və Leyla soyuq havada üşüyən əllərini ocağa tutub qızdırırlar. Azər: Konveksiya olmasaydı, əllərimizi qızdıra bilməzdik! Leyla: Konveksiya zamanı isti hava yuxarı qalxmır? Ocağın üstü də açıqdır. Aşağıda tutduğumuz əlimizə isti hava cərəyanı necə istilik verə bilər? |  |

Nigar: Havanın istilikkeçirməsi də çox zəifdir. Bəlkə, istiliyin ötürülməsinin başqa üsulu da var?
Müzakirə edin:
- Uşaqlar qızınarkən istilik əllərinə istilikkeçirmə və konveksiya yolu ilə ötürülmüş ola bilərmi?
- Ocaqda əlləri qızdırmaqla Günəşdə qızınmaq arasında hansı oxşarlıq var?

Günəşlə Yer arasındakı fəzada maddə olmadığı üçün Günəş enerjisi Yerə istilikkeçirmə və konveksiya ilə ötürülə bilməz. Günəşin istilik enerjisi ətrafa, həmçinin Yerə şüalanma yolu ilə ötürülür. Əllərinizi ocağa yaxınlaşdırıb qızdırdıqda havanın istilikkeçirməsi çox zəif olduğu üçün isinmə istilikkeçirmə ilə baş vermir. Ocağın qızdırdığı hava şaquli olaraq yuxarı qalxdığı üçün istilik əlinizə isti hava axını, yəni konveksiya ilə də ötürülmür. Ocağın istiliyi əlinizə şüalanma vasitəsilə ötürülür. Kibrit çöpü yanarkən isinən hava yuxarı qalxır, bu zaman istilik konveksiya ilə ötürülür. Kibrit çöpü də istiliyin istilikkeçirmə üsulu ilə qızır. Bundan başqa alovdan şüalanma vasitəsilə yayılan istiliyi görməsək də, barmaqlarımızla hiss edirik. Kibrit çöpünün yanması zamanı istiliyin ötürülməsi hər üç üsulla, yəni istilikvermə, konveksiya və şüalanma ilə baş verir. |

Bütün cisimlər ətrafa istilik şüalandırır və ətrafdan istilik şüaları udur. Cismin temperaturu yüksək olarsa, şüalandırdığı istilik enerjisi də çox olar.