14.3 | ## Yer kürəsi və fəsillər

Yer kürəsi Günəş ətrafında hərəkət edərkən onun müxtəlif hissələrinə düşən Günəş enerjisinin miqdarı da fərqli olur. Nəticədə Yerin bütün hissələri eyni miqdarda qızmır və temperatur fərqi yaranır. Bu isə fəsillərin yaranması ilə nəticələnir.
| • İlin fəsilləri bir-birindən nə ilə fərqlənir? • Ölkəmizdə hər fəslin bütün xüsusiyyətləri müşahidə edilirmi?
| • Açar sözlər • • yaz fəsli • yay fəsli • payız fəsli • qış fəsli

• Yer kürəsində yalnız qış və ya yalnız yay fəslinin müşahidə edildiyi əraziləri tanıyırsınızmı?

Fəaliyyət | Fəsillər necə yaranır?
İşin gedişi: 1. Qlobusun ekvator xəttini lampaya tərəf çevirib lampanı yandırın. 2. Qlobusu lampa ətrafında dairəvi hərəkət etdirin. 3. Qlobusun şimal tərəfini lampaya tərəf çevirib onu lampa ətrafında hərəkət etdirin. 4. Qlobusun cənub tərəfini lampaya tərəf çevirib onu lampa ətrafında hərəkət etdirin. |  |
Ləvazimat: stolüstü lampa və qlobus. |
Müzakirə edin: - Qlobusu lampa ətrafında hərəkət etdirərkən onun müxtəlif hissələrinə düşən işığın miqdarı necə fərqlənir? - Qlobus lampa ətrafında hərəkət edərkən onun müxtəlif hissələrinə düşən işığın miqdarının dəyişməsindən hansı nəticəyə gəlmək olar?

Yerin bir illik hərəkəti zamanı onun müxtəlif ərazilərinə düşən Günəş enerjisinin miqdarının fərqli olması hava şəraitinin dəyişməsi və ilin fəsillərinin yaranması ilə nəticələnir.
Yaz gece-gündüz bəraberliyi: 21 mart tarixində Günəş şüaları günorta vaxtı ekvator xəttinə düz bucaq altında düşür. Bu zaman Şimal və Cənub yarımkürələri bərabər işıqlanır. Bu tarixdən sonra Yerin şimal tərəfi Günəşə doğru daha çox çevrildiyi üçün Şimal yarımkürəsində gündüzün uzunluğu gecənin uzunluğundan daha çox, Cənub yarımkürəsində isə əksinə olur. Bu tarixdə Şimal yarımkürəsində yaz, Cənub yarımkürəsində isə payız fəsli başlayır.
Yay gündönümü: 22 iyun tarixində Yer kürəsinin şimal tərəfi Günəşə doğru daha çox çevrilir. Bu zaman Şimal yarımkürəsində ən uzun gündüz və ən qısa gecə müşahidə edilir ki, buna da yay gündönümü deyilir. Bu tarixdən sonra Şimal yanmkürəsində gündüzün uzunluğu azalmağa, gecənin uzunluğu isə artmağa başlayır. Şimal yarımkürəsi Günəşdən daha çox istilik aldığı üçün bu yarımkürədə yay, Cənub yarımkürəsində isə qış fəsli müşahidə edilir.