İsmin yönlük, təsirlik, yerlik, çıxışlıq hallarında olub, cümlədə əşya və obyekt anlayışı bildirən ikinci dərəcəli üzvə tamamlıq deyilir.
Tamamlıq kimə?, nəyə?, haranı?, kimi?, nəyi?, nə?, kimdə?, nədə?, kimdən?, nədən? suallarından birinə cavab verir.
Adlar, ismi və feili birləşmələr, mürəkkəb adlar cümlədə tamamlıq vəzifəsində çıxış edə bilir.
Yaxşılıq etməsən əgər insana, (isim)
Böyüklük şərəfi verilməz sana, (əvəzlik) (N.Gəncəvi)
Soruşub öyrənməyi (məsdər tərkibi) özünə (əvəzlik) ar bilmə.
İndi Zəhra belə bir xahişlə ana dili müəlliminə (ismi birləşmə)
müraciət etmək istəyirdi.
Tamamlığın
şərti işarəsi:
15.
Verilmiş söz və söz birləşmələrinə müvafiq şəkilçilər artırmaqla cümlələri tamamlayın, həmin sözlərin əşya, yoxsa obyekt anlayışı bildirdiyini izah edin.
1. Müdrik adam ( öz, rəva görmək ) ( başqa ) da rəva görməz. ( Konfutsi ) 2. Xan, başına dönüm, sən nişan verdiyin ( dam-daş ) tapdım, ( qutu, qapaq ) qaldırdım. ( C.Məmmədquluzadə ) 3. Mən istəyirəm ki, o, ( başqa, öyrətmək, həzz almaq ) bacarsın. ( Ə.Fərəc ) 4. Pislik görməkdən deyil, pislik etməkdən qorxmalıyıq. (C.Ko- lenson) 5. ( Bədbəxtlik, səbəb ) başqa yerdə yox, özümüzdə axtarmalıyıq. ( A.Frans ) 6. ( Ərəb, yunan, gürcü və hind əlifba ) böyük hərf yoxdur. 7. Bəzənib başdan-başa ( şəhər, kənd ), Cənnət görmək istəyən ( Azərbaycan ) gəlsin. ( S.Rüstəm )
16.
Mətndə (səh. 74) fərqləndirilmiş hissədə tamamlıqları seçib onların ifadə vasitələrini müəyyənləşdirin.
17.
Aşağıdakı söz və söz birləşmələrinə müvafiq şəkilçilər artırıb nöqtələrin yerinə uyğun olanını qoyun.
1. Bəzən dil sıyrılmış .... bənzər, Ayıq ol, .... bədəndən üzər. ( Ə.Xaqani ) 2. Quş ...., insan .... tələyə düşər. ( Atalar sözü ) 3. İlk .... eramızdan 400 il əvvəl yaşamış məşhur yunan alimi Aristifan istifadə etmişdir. 4........gəl, sözünlə möcüzə yarat, .... sən aç qol-qanad. ( A.Ərdəbili )
18.
Aşağıdakı ifadələrdən istifadə etməklə rabitəli mətn qurun.
İnsanın xoşbəxtliyi, həyatın mənası, tərbiyənin vacibliyi, dövlət qayğısı, şərəfli ömür, əxlaqlı insan, vətən borcu, övlad tərbiyəsi