11.
Altından xətt çəkilmiş cümlələrdə həmcins üzvləri tapıb, onlarda qrammatik şəkilçinin işlənməsinə diqqət yetirin. Hansı şəkilçilər ixtisar olunub? Sizcə, bunun səbəbi nədir?
Həmcins üzvlərdə sonuncusu saxlanılmaqla qrammatik şəkilçilər ixtisar edilir.
Aşağıdakı şəkilçilər və hissəciklər ixtisar oluna bilər:
hal, mənsubiyyət, cəm, şəxs şəkilçiləri, idi, imiş, isə köməkçi sözləri, qoşmalar və s.
12.
Aşağıdakı mətnləri müqayisə edin. Təkrarlanan hissəciklər hansı mətnlərə daha çox ağırlıq gətirir? Nə üçün? Fikirlərinizi əsaslandırın.
Bir ovuc torpaq da yaraya
məlhəm olarmış! Görəsən,
haradandır torpaqda bu hik-
mət?
Haradan başlanır Vətən? Yaşadığın ev-
dənmi, məhəllədənmi, şəhərdənmi? İlk
dəfə nəfəs aldığın məkandanmı? Yoxsa ilk
dəfə ayaq açıb qədəm qoyduğun torpaq-
danmı? Bəlkə, elə əcdadlarımızın uyuduğu
torpaqdan başlanır Vətən? Yoxsa bu qap-
qara torpağa bu qədər dəyər verilərdimi?
Ana yorğun halda işdən evə qayıdır.
Qapını açanda evdəki qar-
maqarışıqlığı görüb təəccüblənir.
Qızlarımı idi təqsirkar, yoxsa oğlumu?
Uşaqları çağırıb dedi:
- Fatimə, evi sənmi töküb-töküşdürmüsən, yoxsa
bacın Röyamı? Evləri yığışdıra bilmirdinizmi? Bil-
mirdinizmi, bu gün qonaqlarımız olacaq?
- Qonaqlarımızmı olacaq, ana?
Oğlu da söhbətə qoşuldu:
- Qohumlarımızmı gələcək, yoxsa dostlarımızmı?
13.
Hansı cavabda yanlışlıq vardır?
A) Tire işarəsi həm əlavələrdə, həm də ümumiləşdirici sözlərdə işlənir.
B) Həmcins üzvlər arasında sintaktik əlaqənin hər iki növü özünü göstərir.
C) Bütün cümlə üzvlərinin həm əlavəsi, həm də həmcinsliyi olur.
D) Əlavələr aid olduğu cümlə üzvündən sonra gəlir.
E) Həmcins üzvlərdə şəkilçi və hissəciklər ixtisar oluna bilər.