I dərs

- Məzmun üzrə iş

1. Müəllimin oxusunu və izahını diqqətlə izləyin. Tanış olmayan sözlərin mətnə müvafiq mənasının aydınlaşdırılmasında fəal iştirak edin.
2. Şeiri bütövlükdə bir daha nəzərdən keçirin, aşağıdakı suallara parta yoldaşınızla birlikdə cavab hazırlayın:

   a) Şair Qafqaz müsəlmanlarına hansı sözlərlə müraciət edir? Onun sözləri kimə ünvanlanıb?
   b) Müraciətdə şairi narahat edən hansı dərdlərdən söz açılır?
   c) Şair bəlaların, geriliyin səbəbini nədə görür?
   ç) Xalqa “tor, tələ quranlar” dedikdə şair kimləri nəzərdə tutur? Nə üçün?

3. Əsərin məzmunu ilə bağlı fikirlərinizi fərdi olaraq ikihissəli gündəlikdə yazın.

   № | Əsərdə diqqətimi daha çox cəlb edənlər | Bunun səbəbi
   --- | --- | ---

4. Kiçik qruplarda birləşib qənaətlərinizi bölüşün, fikirlərinizi ümumiləşdirin.
5. Təqdimatlar əsasında fikir mübadiləsi və müzakirə aparın.

- Evdə iş

- Əsərin məzmununu nəsrə çevirib yığcam nağıletməyə hazırlaşın.

II dərs

- Təhlil üzrə iş

Əsərin təhlilinə hazırlaşın.

1. Mətni oxuyun. Tapşırıqları yerinə yetirərkən ondakı fikirlərdən faydalanın.

S.Ə.Şirvani maarifçi şeirlərinin çoxunu XIX əsrin 70-ci illərində - “Əkinçi” qəzetinin nəşrə başlamasından sonra yazmış və bu qəzetdə çap etdirmişdir. O, maarifçi şeirlərində insanları düşündürən, narahat edən ictimai bəlalardan, eyiblərdən söz açmış, qəzetdən bir mübarizə silahı kimi istifadə etmişdir.

“Qafqaz müsəlmanlarına xitab” şeirində də şairin maarifçilik ideyaları əksini tapıb. “Əkinçi” qəzetinin redaktoru Həsənbəy Zərdabiyə müraciətində şairbu şeiri özünün Qafqaz müsəlmanlarına məktubu adlandırmış, onun çap olunmasını, xalq arasında yayılmasını xahiş etmişdir. Maarifçi şair Qafqaz əhlinin digər xalqlardan geridə qalmasının səbəblərindən, günahkarlarından cəsarətlə söz açır, doğma xalqının düşmənlərini qəzəb və nifrətlə ifşa etməklə yanaşı, mütərəqqi ideyaları təbliğ edir, nöqsanların aradan qaldırılması yollarını göstərirdi.

Əsər əruz vəzninin ahəngcə oynaq, yüngül xəfif bəhrində yazılmışdır. “Xəfif’ sözü yüngül, zərif, mülayim mənalarını bildirir. Bu bəhrdə yazılan şeirlər öz oynaqlığı ilə seçilir.

fAilAtün | məfAilün | fəlAn
--- | --- | ---
Əssəlam, ey Ey rəisa | əhaliyi ni-sahibül- | Qafqaz, ezaz!