barədə çox ciddi şəkildə götür-qoy edir, axtarışlar aparır. Beləliklə, əsərin bütün hissələrinin, epizodlarının yerləşdirilməsi, qarşılıqlı əlaqələndirilməsi, əhvalatların, hadisələrin əks etdirilməsi qaydaları kompozisiya adlanır. Latın mənşəli "kompozisiya" sözü dilimizdə qurmaq, tərtib etmək, düzəltmək anlamında başa düşülür. Kompozisiya baxımından mükəmməl olan əsər bədii cəhətdən kamil olur və maraqla oxunur. Bunu “Qurbanəli bəy"in timsalında müşahidə etdiniz.

Hekayəni maraqlı edən cəhətlərdən biri də onda bədii ifadə vasitələrinin işlənməsidir. Əsərdə belə bir yer var: "Adamları araladılar, bu qonaq da girdi həyətə. Bu da “Qapazlı" kəndinin bəyi və mülkədarı məşhur Qurbanəli bəy idi". Əsərin sonrakı səhifələrindən məlum olur ki, “məşhur” sözü yazıçının bu obraz haqqındakı əsl fikri deyilmiş. Danışığı, davranışı ilə özünü rüsvay edən, hamı tərəfindən yüngültəbiətli adam kimi tanınan Qurbanəli bəyi bu sözlə təqdim edən yazıçının niyyəti onun həqiqi simasını açmaq imiş. Bu, ədəbiyyatşünaslıqda kinayə adlanır. Deməli, yazıçının şəxs, əhvalat və hadisə haqqındakı qənaətinin əksinə olan fikri ifadə etməsi kinayədir. Bədii ifadə vasitələrindən olan kinayə fikrin təsirli, emosional çatdırılmasında əhəmiyyətli rol oynayır.

- Araşdırın
- Fikirləşin
- Cavab verin

2. Hekayədə diqqətinizi daha çox cəlb edən nə oldu? Səbəbini izah edin.
3. Qurbanəli bəyin xarakterindəki başlıca cəhətlər hansılardır? Onun nitqinə, davranış və əməllərinə əsaslanmaqla fikrinizi əsaslandırın.
4. Qonaqlıqda iştirak edənlər - çar məmurları və onların xanımları Qurbanəli bəyə necə münasibət bəsləyir? Sizcə, yazıçı ona necə münasibət bəsləyir? Fikrinizi nümunələrlə əsaslandırın. Müvafiq cədvəldən istifadə edin.
5. Ayrı-ayrı epizodları, səhnələri (qonaqlığa hazırlıq, yemək stolu, kəndlilərin yallı getmələri və s.) əhatəli təsvir etməkdə yazıçının məqsədi, sizcə, nədir?
6. Hekayə hansı bədii xüsusiyyətlərinə görə diqqəti cəlb edir? Fikrinizi əsaslandırarkən süjet və kompozisiya özəlliyinə diqqət yetirməyi unutmayın.
7. Lirik növə aid bir nümunə ilə müqayisə etməklə əsərin epik növdə olduğunu əsaslandırın.
8. Əsərdəki başlıca fikir -ideya, sizcə, nədir?

- Evdə iş

- Mövzulardan birini seçib işləyin.

1. “Hekayənin yazıldığı dövrlə bağlı məndə hansı təsəvvür yarandı?” mövzusunda inşa yazın.
2. “Qurbanəli bəyin gülüş obyektinə çevrilməsinin səbəbini nədə görürəm?” mövzusunda esse yazın.