II dərs

- Təhlil üzrə iş

Əsərin təhlilinə hazırlaşın.

1. Mətni oxuyun. Tapşırıqları yerinə yetirərkən ondakı fikirlərdən faydalanın.

Dövrünün qüdrətli sənətkarlarından olan Xaqani XII əsrdə yaşayıb-yaratmış, zəngin, mənalı yaradıcılığı ilə Şərq ədəbiyyatına güclü təsir göstərmişdir. Ənənəyə uyğun olaraq fars dilində yazan şair bir müddət sarayda yaşamış, hökmdarları tərif edən əsərlər yaratmışdır. Sonralar saraydan üz çevirmiş, zəmanənin eyiblərini tənqid edən kəskin ruhlu əsərlər yazmışdır. Onun yaradıcılığında gəncliyə rəğbət hissi aydınca duyulur. Bu, “Gənclərə nəsihət” əsərində də əksini tapıb. Əsərin üzərində müşahidələrinizi davam etdirin, ondakı fikirlərin hər birinin faydası, əhəmiyyəti barədə düşünün.

Şeirin maraqla oxunmasını təmin edən bədii vasitələr çoxdur. Bunlardan biri bədii təzaddır. “Təzad” sözü ziddinə, əksinə olmaq anlamındadır. Məzmunca bir-birinə zidd olan anlayışların, hadisələrin və s. bədii əsərdə qarşılaşdırma şəklində təqdim edilməsi təzad adlanır. Bədii təzad da təkrir, bədii sual və başqa ifadə vasitələri kimi, əsərin təsir gücünün artmasında əhəmiyyətli rol oynayır.

Bu gün yoxdursa da kimsədə vəfa,
Vəsiyyət edirəm, olma bivəfa.

Bu nümunədəki təzad fikrin daha təsirli ifadəsinə səbəb olmuşdur. Bir tərəfdən heç kimdə vəfa olmadığı bildirilirsə, digər tərəfdən vəfalı olmağın vacibliyi vurğulanır. Təzadın, eləcə də digər vasitələrin şeirə gətirdiyi bədii gözəlliyin müəyyənləşdirilməsi onun ideya-məzmununu daha ətraflı aydınlaşdırmağınıza imkan yaradacaqdır.

- Araşdırın
- Fikirləşin
- Cavab verin

2. Bu əsəri yazmaqda şairin məqsədi, sizcə, nə olmuşdur?
3. Şeirdə əksini tapmış nəsihətlərdən hansılarını daha faydalı hesab edirsiniz? Səbəbini izah edin.
4. Hansı əməllər gənclər üçün daha təhlükəli hesab olunur? Fikrinizi əsaslandırın.
5. “Şeirdə dostluq haqqında deyilənlərin bir qismi mübahisəlidir'' fikrinə münasibət bildirin. Mövqeyinizi nümunələrlə əsaslandırın.
6. Əsərin bədii təsir gücünü artıran vasitələrin rolunu nümunələr əsasında aydınlaşdırın.
7. Şeirdəki başlıca fikir -ideya nədir?

- Evdə iş

- Kitabxanadan və ya internetdəki mənbələrdən nəsihət məzmunlu əsərlərə aid bir neçə nümunə seçin. Onlarda məzmunca yaxın olan fikirləri müəyyənləşdirib qeyd edin, şifahi təqdimata hazırlaşın.