DÜNYA ÖLKƏLƏRİ İKİNCİ DÜNYA MÜHARİBƏSİNDƏN SONRA
də müstəqillik uğrunda mübarizələr, etnik münaqişələr və millətçilik meyillərinin artması bu dövlətin süqutunu sürətləndirdi. 1991-ci ilin dekabrında SSRİ-nin varlığına son qoyuldu. “Soyuq müharibə” başa çatdı.
“Soyuq müharibə” dövrünün mühüm hadisələri ilə bağlı zaman oxu tərtib edin.
MÜASİR DÖVRDƏ DÖVLƏTLƏRARASI MÜNASİBƏTLƏR
“Soyuq müharibə” başa çatdıqdan sonra dünyada yeni siyasi və iqtisadi vəziyyət yarandı. Dövlətlərarası münasibətlərdə yeni sistem zərurəti yarandı. İkiqütblü dünya sisteminə (Dünyada iki qlobal hakim gücün olduğu sistem) son qoyuldu. ABŞ prezidenti Corc Buşun 1991-ci ildə Körfəz müharibəsi zamanı ifadə etdiyi “yeni dünya nizamı” anlayışı ikiqütblü sistemin başa çatdığını və dövlətlərarası münasibətlərdə yeni nizamın yarandığını nəzərdə tuturdu. Bu, dövlətlərarası münasibətlərdə yeni prosesin, geosiyasi və geostrateji dəyişikliyin baş verdiyini göstərirdi. 1991–2000-ci illərdə keçid dövrünü yaşayan, ağır daxili vəziyyətə başı qarışan Rusiya Avrasiyada və digər geosiyasi bölgələrdə öz mövqeyini itirmişdi. ABŞ yeganə iqtisadi, siyasi və hərbi supergüc oldu. 1990-cı illərdə Körfəz müharibəsində və Balkan münaqişəsində BMT mexanizmindən istifadə edən ABŞ dövlətlərarası münasibətlərin hakimi, nəzarətçisi rolu oynamaqda idi.
11 sentyabr terroru ABŞ mətbuatında: “ABŞ-yə hücum edildi”. Terror günü qaçırılan təyyarələr Əkiz qüllələri məhv edib Pentaqonu vurdu.
“NyuYork Tayms” qəzeti
2001-ci il 11 sentyabr terror hadisəsindən sonra dövlətlərarası münasibətlərdə yeni dövr başladı. ABŞ-nin ən önəmli strateji obyektlərinə – Pentaqon (ABŞ Müdafiə Nazirliyinin binası 5 künclü olduğu üçün belə adlanır) və Dünya Ticarət Mərkəzinə hücumlar təşkil edilməsi onun beynəlxalq imicinə, qlobal nüfuzuna mənfi təsir göstərdi. Beləliklə, vətəndaş müharibəsindən sonra ABŞ ərazisində baş verən ən böyük tələfatla nəticələnən 11 sentyabr hadisəsi dünyada yeni beynəlxalq şərait yaratdı.
“Yeni dünya nizamı” anlayışının mahiyyəti nə idi?
2001-ci il 11 sentyabr hadisəsi beynəlxalq münasibətlərə necə təsir göstərdi?
SAMUEL HANTİNQTON
Sivilizasiyaların toqquşması
Yeni dünyada mübarizənin əsas mənbəyi ideoloji və iqtisadi olmayacaq. Bəşəriyyət arasındakı böyük parçalanmalar və əsas mübarizə mənbəyi mədəniyyət olacaq. ...Sivilizasiyaların qarşıdurması qlobal siyasətə hakimlik edəcək. Sivilizasiya arasındakı “fay xətləri” gələcəyin müharibə xətlərini təşkil edəcək. Sivilizasiyalar arasındakı mübarizə müasir dünyadakı mübarizənin təkamülündə son mərhələ olacaq.
Müəllifin fikirləri ilə razısınızmı? Sizcə, mədəniyyətlərarası dialoq mədəniyyətlərin qarşıdurmasına mane ola bilərmi? Müasir dövrdə mədəniyyətlərarası dialoqda Azərbaycanın rolunu araşdırın.
Tədricən Avropa Birliyi, Rusiya, Yaponiya, Çin və Hindistan regional güclər olaraq ABŞ-nin fəaliyyət sahəsini məhdudlaşdırmaqda idi. Çoxqütblü dünya nizamı yenidən qurulurdu. Türkiyə, İran, Braziliya, İndoneziya kimi dövlətlər dəyişən dünya nizamının regional güclərinə çevrildi. Bu çoxqütblü dünya nizamında dünyanın geosiyasi, geoiqtisadi və geostrateji