8
DÜNYA ÖLKƏLƏRİ XIX YÜZİLLİK–XX YÜZİLLİYİN ƏVVƏLLƏRİNDƏ
MƏDƏNİYYƏT
“Sənaye cəmiyyəti”, kütləvi mədəniyyət, impressionizm, Eyfel qülləsi, “Kristal saray”, radio
“SƏNAYE CƏMİYYƏTİ” VƏ MƏDƏNİYYƏT
XIX yüzillik - XX yüzilliyin əvvəllərində dünya mədəniyyətində mühüm nailiyyətlər qazanıldı. Yeni elmi kəşflər və ixtiralar dünyanın sonrakı iqtisadi-texniki və mədəni inkişafına təsir göstərdi. İqtisadiyyatın əsasını təşkil edən sahələr müxtəlif tarixi dövrlərdə dəyişmişdir. Oturaq həyata keçidlə başlayan və kənd təsərrüfatının üstün olduğu aqrar cəmiyyəti sənaye çevrilişi nəticəsində sənaye cəmiyyəti əvəz etdi. XIX yüzillikdə sənaye artıq cəmiyyətin bütün sahələrinə: iqtisadiyyata, siyasətə və mədəniyyətə böyük təsir göstərməkdə idi. Burjuaziya cəmiyyətdə hakim rol oynayırdı. Sənaye səmərəli üsulları və elmi araşdırmaları zəruri etdiyindən ənənəvi sahələr inkişaf edir, yeni elm istiqamətləri yaranırdı. Cəmiyyətin sosial- iqtisadi vəziyyətində baş verən sənaye çevrilişinin sürətlənməsi mədəniyyətin bütün sahələrinin inkişafına və onun yeni xüsusiyyətlər qazanmasına səbəb oldu. Bu dövrdə ticarət, nəqliyyat və rabitə vasitələrinin inkişaf etməsi xalqlar arasında mədəni əlaqələrin genişlənməsini sürətləndirdi. Bununla da mədəniyyətin kütləviləşməsi prosesinin əsası qoyuldu.
ARNOLD TOYNBİ
“Mədəniyyət mühakimə olunur”
Sivilizasiyalar yaranarkən təbiətin təhdidi altında olur. Lakin yarandıqdan sonra bu təhdiddən qurtulur. Təbii şəraitə qarşı müqavimət göstərə bilməyən cəmiyyətlər yox olub getmişdir. Mədəniyyətlər təbiətin təhdidinə qarşı müqavimət göstərmiş cəmiyyətlərin məhsuludur. ...Tarix mədəniyyətlərin tarixidir.
Cəmiyyətdə baş verən siyasi və sosialiqtisadi dəyişikliklərin mədəniyyətə təsirini araşdırın. “Tarix mədəniyyətlərin tarixidir” fikrini müzakirə edin.
“Sənaye cəmiyyəti” mədəniyyətin inkişafına necə təsir göstərmişdir?
Mədəniyyətin kütləviləşməsi XIX yüzilliyin sonlarından başlamışdı. Bunun sosial və iqtisadi səbəbləri var idi. Belə ki dəmir yolları sayəsində nəqliyyat sahəsində inkişaf baş verdi. Məcburi hərbi xidmət əhalinin müxtəlif təbəqələri arasında sosial baxımdan əlaqələrin genişlənməsinə şərait yaratdı. Təhsil sahəsindəki inkişaf və mətbuatın genişlənməsi də mədəniyyətin kütləviləşməsinə təsir göstərdi. Həmçinin texniki inkişaf (fotoqrafiya, kino və s.) əhalinin daha geniş təbəqələri arasında mədəniyyətin yayılmasına imkan verdi. Foto məlumatötürmənin önəmli vasitələrindən birinə çevrildi. 1895-ci ildə yaradılan kino 1920-ci illərin sonlarına qədər səssiz formada inkişaf etdi.
Mədəniyyətin kütləviləşməsinin hansı sosialiqtisadi səbəbləri və nəticələri olmuşdur?
İNCƏSƏNƏT VƏ MEMARLIQ
XIX yüzillikdən başlayaraq mədəniyyətin bütün sahələrində abstrakt (mücərrəd) janrlar özünü göstərməyə başladı. Bunun səbəbləri cəmiyyətdə baş verən siyasi, iqtisadi və sosial dəyişikliklər idi. İncəsənətdə yeni cərəyanlar ənənəvi sənət istiqamətlərini əvəz etdi.
Qustav Kurbe
XIX yüzilliyin ortalarında fransız rəssamı Qustav Kurbe mövcud incəsənət anlayışlarına son qoyub gündəlik həyata aid rəsmlər çəkməyə başladı. O, realist sənət cərəyanını yaradanlardan biri idi. Əvvəlcə tənqid olunsa da, bu cərəyan sonralar çox genişləndi.