DÜNYA ÖLKƏLƏRİ 1918-1945-Cİ İLLƏRDƏ
ÇİN
Birinci dünya müharibəsi zamanı Çin Antanta dövlətləri tərəfində vuruşurdu. Buna baxmayaraq, müharibənin yekunlarına həsr olunmuş Paris sülh konfransında qalib dövlətlər Çinə lazımi dəyər vermədi. Çinin xarici hərbi hissələrin ölkəsindən çıxarılması tələbi rədd edildi. Əksinə, Almaniyanın Çindəki mülklərinin Yaponiyanın ixtiyarına keçməsi haqqında qərar qəbul edildi. Buna cavab olaraq bütün Çini həyəcan bürüdu. 1919-cu ildə Pekində çoxminli tələbə nümayişi oldu. Nümayişçilər sülh müqaviləsinin imzalanmaqdan imtina edilməsi və yapon mallarının boykot edilməsi tələbləri ilə çıxış edirdilər. Tezliklə hərəkat bütün ölkəyə yayıldı. Nəticədə hökumət Versal sülhünü imzalamaqdan imtina etdi və bir neçə yaponpərəst naziri istefaya göndərdi. Bu hərəkat Çin cəmiyyətinin demokratiya, müstəqillik yolunda bir növ oyanış rolunu oynadı. Tezliklə ölkədə yeni, aydın məqsədləri olan partiya və təşkilatlar yaradıldı.
Paris sülh konfransında Çinlə bağlı verilən qərarı necə qiymətləndirirsiniz?
Sun Yatsen
Ölkənin birləşdirilməsi yolunda milliazadlıq və inqilabi hərəkatın yaradılmasında Sun Yatsenin rolu böyükdür.
Əvvəlcə o, inqilaba hazırlıq üçün 1919-cu ildə Homindan partiyasını bərpa etdi. Tezliklə ətrafında müəyyən siyasi qüvvələri cəmləyən Sun Yatsen 1921-ci ildə ölkənin cənubunda, Quançjouda yığışmış fövqəladə parlament tərəfindən Çinin prezidenti seçildi. Ancaq şimaldakı feodal- hərbi qüvvələri onu tanımadı. “Çinin qurtuluşu” naminə qərb ölkələrindən kömək ala bilməyən Sun Yatsen sovet Rusiyasına üz tutdu. Tezliklə SSRİ-nin köməyi ilə o, güclü ordu yarada bildi. 1921-ci ilin yayında Şanxayda Çin Kommunist Partiyası (ÇKP) yaradıldı. ÇKP-nin lideri Mao Tszedun, əsasən, kəndlilərə arxalanır
Mao Tszedun
və ölkədə proletar diktaturası yaradılmasını istəyirdi. Tezliklə Sun Yatsenin rəhbərlik etdiyi Homindan partiyası ölkənin birləşdirilməsi yolunda ÇKP ilə ittifaqa girdi.
Sizcə, Qərb dövlətlərinin Sun Yatsenə yardım etməməsinin səbəbi nə ola bilərdi?
Mao vətəndaş müharibəsi dövründə
Mao Tszedun fəaliyyəti ilə bağlı araşdırma aparın.
ABŞ və İngiltərənin dəstəklədiyi müxtəlif feodal qruplaşmaları arasında hakimiyyət uğrunda mübarizənin getdiyi bir şəraitdə 1925-ci ildə Şanxayda inqilabi hərəkat başladı. Quançjouda homindançılardan və ÇKP nümayəndələrindən ibarət olan hökumət özünü Çinin milli hökuməti elan edib ölkənin birləşdirilməsinə başladı. Sun Yatsenin ölümündən sonra Milli hökumət ordunun baş komandanı Çan Kayşinin əlinə keçdi. 1926-cı ildə ölkənin