DÜNYA ÖLKƏLƏRİ 1918-1945-Cİ İLLƏRDƏ
Aparılan islahatlar ölkə iqtisadiyyatının inkişafına səbəb oldu. İngiltərə iqtisadi inkişafının başlıca xüsusiyyəti kapital ixracının artması, beynəlxalq bank əməliyyatlarının səmərəli aparılması və əlverişli dəniz nəqliyyatı ilə bağlı idi. Görülən işlər nəticəsində sənaye məhsulu istehsalı müharibədən əvvəlki səviyyəyə çatdı.
Bütün bunlara baxmayaraq, ölkədə sosial ziddiyyətlər ağır olaraq qalırdı. Sosial təminat haqqında qəbul edilən proqramla pensiya yaşı aşağı salındı, imkansızlara sosial müavinət verildi. Ancaq hökumətin sərt büdcə siyasətinə keçməsi yenicə bəhrəsini verməyə başlayan inkişafı ləngitdi.
Sosial ziddiyyətlərin kəskinləşməsi ilə bir çox sahələrdə tətil hərəkatları başlandı. Parlament 1927-ci ildə qəbul olunan qanunla hökumətə təsir göstərmək niyyəti ilə təşkil olunan tətil və nümayişləri qadağan etdi.
Mühafizəkarlar hökumətinin xarici siyasəti İngiltərənin beynəlxalq siyasi və maliyyə mövqelərinin yüksəlməsinə yönəldilmişdi. Bununla İngiltərə ABŞ ilə yanaşı, dünya maliyyə liderlərindən biri oldu.
Mühafizəkarların uğursuz daxili siyasəti onların 1929-cu il seçkilərində leyboristlərə məğlub olmasına gətirib çıxardı.
İkinci Leyborist hökumətinin daxili siyasəti başlıca olaraq işsizliyə qarşı mübarizənin həyata keçirilməsini, iş yerləri yaratmaq üçün köçürmə siyasətinin yerinə yetirilməsini və sosial sığorta sisteminin tətbiqini nəzərdə tuturdu. Hökumət bu proqramla radikal addımlardan çəkinir, digər partiyalarla ümumi razılıq əsasında tədbirlər həyata keçirirdi.
Böyük böhran illəri İngiltərədə də sürətlə hiss olunmağa başladı. Hökumət böhranın nəticələrini zəiflətmək üçün ictimai iş yerləri yaratdı və əmək qabiliyyətli əhalinin bir qismini böhran rayonlarından köçürtdü.
Leyboristlərin xarici siyasətində müstəmləkələr və dominionlar məsələsi xüsusi yer tuturdu. Əvvəlki hökumət SSRİ ilə diplomatik münasibətləri bərpa etsə də, iki ölkə arasında soyuqluq hələ də qalırdı.
Ölkənin daxili və xarici siyasətində yaranan problemlərin həll olunmaması xalqın narazılığını artırdı. Sosial ziddiyyətlər kəskinləşdi. R.Makdonald mühafizəkarlar və liberallardan ibarət koalisiyalı hökumət qurdu. Koalisiyalı hökumət “Milli hökumət” adlandırılırdı. 1930-cu illərin ortalarında mühafizəkarların həyata keçirdiyi geniş iqtisadi və sosial tədbirlər nəticəsində ölkə iqtisadiyyatı sabit inkişaf mərhələsinə qədəm qoydu.
FRANSA
Fransa qaliblər sırasında olsa da, müharibədən sonra sosial-iqtisadi vəziyyəti ağır idi. Hərbi əməliyyatlar nəticəsində, demək olar ki, ölkənin bütün əsas vilayətləri işğal olunmuşdu. Ona görə də digər Avropa ölkələrindən fərqli olaraq ən çox iqtisadiyyatına və insan kapitalına zərər dəyən ölkələrdən biri idi. Bu fürsətdən istifadə edən ingilis və amerikan kapitalı Fransaya daha çox nüfuz etməyə başladı. Hərbi əməliyyatlar kənd təsərrüfatına da ağır zərbə vurmuşdu.
Birinci dünya müharibəsindən sonra Fransanın iqtisadi vəziyyəti digər Avropa ölkələri ilə müqayisədə niyə daha ağır vəziyyətdə idi?
Ölkənin məruz qaldığı ağır sosial-iqtisadi vəziyyətə baxmayaraq, iqtisadiyyatın bəzi sahələri, eləcə də hərbi sənaye inkişaf etmişdi. Elzas və Lotaringiyanın geri qaytarılması, Saar daş kömür hövzəsindən istifadə edilməsi nəticəsində Fransa tədricən Avropanın ən güclü dövlətlərindən birinə çevrilməyə başladı. Həmçinin Afrikada bir sıra ərazilərin, Suriya və Livanın müstəmləkəyə çevrilməsi Fransa iqtisadiyyatının inkişafına müsbət təsir göstərdi.
1920-1924-cü illərdə hökumət ölkədə müharibənin ağır nəticələrini əks etdirən iqtisadi böhranı cilovlamağa çalışırdı. Bu dövrdə iqtisadiyyata dövlət müdaxilələrini məhdudlaşdırmaq xətti yeridilir və yüngül vergi siyasəti tətbiq edilirdi. Hökumət yaranmış büdcə kəsirlərini aradan qaldırmaq üçün Rusiyadan geri alınan borclara ümid bəsləyirdi. Ancaq Rusiya borc öhdəliklərindən imtina etdi. Üstəlik