10
DÜNYA ÖLKƏLƏRİ 1918-1945-Cİ İLLƏRDƏ
ABŞ, BÖYÜK BRİTANİYA VƏ FRANSA
“Böyük böhran”, konveyer, Franklin Ruzvelt, “Yeni xətt”, Lloyd Corc, leyboristlər, Milli blok,
Xalq cəbhəsi
ABŞ
ABŞ-nin Birinci dünya müharibəsində iştirak etməsi onun Beynəlxalq aləmdə rolunu artırdı və dünya dövləti kimi tanınmasına gətirib çıxardı. Müharibə dövründə ABŞ Avropa dövlətlərinə hərbi və ərzaq məhsulları ixrac etməklə sənaye sahələrini inkişaf etdirdi. Bu dövrdə onun ərazisində hərbi əməliyyatların getməməsi ölkənin inkişafına müsbət təsir göstərdi. Artıq 1920-ci ildə dünyada avtomobil, neft və polad istehsalının böyük hissəsi ABŞ-nin payına düşürdü. Bütün bunlar ölkə əhalisinin milli gəlirinin xeyli artmasına səbəb oldu.
Birinci dünya müharibəsindən sonra ABŞ kapital ixracını artırsa da, XX yüzilliyin ortalarına qədər bu sahədə Böyük Britaniyanı üstələyə bilmədi.
Müharibədən sonra ABŞ-də siyasi narazılıqlar da kifayət qədər yüksək idi. Vudro Vilsonun Paris sülh konfransında ABŞ-nin üstünlüyünü təmin etməyi bacarmaması ona və partiyasına qarşı etirazları daha da artırdı.
Birinci dünya müharibəsinin ABŞ üçün nəticələrini araşdırın.
Vilson özünün və partiyasının nüfuzunu yenidən yüksəltmək üçün konstitusiyaya mühüm düzəlişlər edilməsini təklif etdi. Düzəlişlərdən biri qadınlara seçki hüququnun verilməsi və onların bərabərhüquqlu vətəndaşlar hesab edilməsi idi. Bu təklif ölkə əhalisinin böyük əksəriyyətini təşkil edən protestantların kütləvi narazılığına səbəb oldu. Digər düzəliş isə spirtli içkilərin istehsalı və istehlakının qadağan edilməsi idi. Prezidentin vetosuna baxmayaraq, bu qanun qəbul edildi. Lakin bu, qara bazarın genişlənməsinə və çirkli pulların işə düşməsinə səbəb oldu.
Qadınlara seçki hüququnun verilməsi və onların bərabərhüquqlu vətəndaş hesab edilməsi ilk dəfə hansı ölkədə tətbiq olunmuşdur?
Uorren Hardinq və Kalvin Kulic
1920-ci ildə prezident seçilən Uorren Hardinq hökumətinin ilk tədbiri büdcə vəsaitlərinin qənaətlə istifadəsini təşkil etmək oldu. V.Vilsonun iqtisadi tənzimlənmə siyasəti aradan qaldırıldı.
Hardinq hökumətinin xarici siyasətdə atdığı ilk addım müharibə dövrünün rəqibləri ilə münasibətləri qaydaya salmaq oldu. Bu məqsədlə Almaniya ilə sülh müqaviləsi imzalandı. Uzaq Şərqdə vəziyyətin nizamlanması və donanmada silahlanmanın məhdudlaşdırılması məqsədilə böyük dövlətlərin iştirakı ilə konfrans keçirildi. Konfransda ümumi razılıqla Çinin suverenliyi və ərazi bütövlüyü təsdiqləndi.
Hökumət daxilində bəzi nazirlərin adlarının korrupsiya əməllərində çəkilməsi Hardinqin nüfuzuna xələl gətirdi. O, 1923-cü ildə cəmiyyəti sakitləşdirmək və nüfuzunu bərpa etmək üçün qərb ştatlarına çıxdığı səfər zamanı vəfat etdi.
1924-cü ildə vitse-prezident Kalvin Kulic prezident seçildi. Daxili siyasətini ölkə iqtisadiyyatının gücləndirilməsinə yönəldən K.Kulic “ABŞ-nin işi biznesdir” şüarını irəli sürdü.
İri kapitala qoyulan vergilər azaldıldı, istehsal üzərində dövlət nəzarəti ləğv edildi. Dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsinin azaldılması nəticəsində