Müstəmləkələrdən gələn kənd təsərrüfatı mallarından asılılıq İngiltərə iqtisadiyyatının səciyyəvi cəhəti olmuşdu. Yerli istehsalın azalması gələcəkdə böyük böhranlardan xəbər verirdi. İngiltərənin daxili bazarlarında Almaniya mallarının artması da hökuməti narahat etməyə başlamışdı.
Böyük Britaniyanın müstəmləkələrdən hazır məhsullar gətirməsinin ölkə iqtisadiyyatına hansı təsirlər göstərəcəyini müəyyən edin.
Burjuaziya ticarət və sənaye sahəsində
İngiltərənin dünyada üstün mövqeyini
itirməsindən narahat idi. Bir-birini əvəz edən
Mühafizəkarlar və Liberallar partiyası
daha çox tərəfdar toplamaq üçün ölkəni bu müşkül vəziyyətdən çıxarmağa çalışırdı. Liberalların apardığı siyasət nəticəsində İngiltərəyə və onun müstəmləkələrinə Almaniyadan məhsul idxalı məhdudlaşdırıldı.
XX yüzilliyin əvvəllərində İngiltərə dünyanın ən güclü və ən zəngin ölkələrindən biri idi. London dünyanın maliyyə mərkəzinə çevrilmişdi. İngilis valyutası dünya bazarlarında əsas pul vahidi kimi qalmaqda idi. Ölkə sənayesində yeni sahələrin inkişaf etməsinə baxmayaraq, yenə də sənaye ABŞ və Almaniyadan geri qalırdı. Lakin kapital ixracı sahəsində İngiltərə Fransanı üstələmişdi.
BÖYÜK BRİTANİYANIN MÜSTƏMLƏKƏ SİYASƏTİ
Nüfuz dairələri uğrunda aparılan mübarizədə İngiltərənin əsas rəqibi Fransa, Yaxın Şərqdə isə Rusiya idi. Bu özünü müstəmləkə işğallarında da göstərirdi.
İngiltərə dünyanın müxtəlif yerlərində müstəmləkə işğallarını davam etdirirdi. Onun müstəmləkələri arasında əsas yeri Hindistan tuturdu. Əfqanıstanın işğalı uğursuz olsa da, XIX yüzilliyin ortalarında Hindistanın işğalı başa çatdırıldı, Çin isə yarımmüstəmləkəyə çevrildi.
Böyük Britaniyanın müstəmləkələri.
XIX yüzilliyin xəritəsi
İngiltərə iqtisadi imkanlarından istifadə edərək rəqiblərini zəiflətməyə çalışırdı. Yaxın Şərqdə Osmanlı imperiyasının ərazi bütövlüyünü müdafiə etməklə onu özünə tabe etmək istəyirdi. Krım müharibəsində Rusiyanın məğlubiyyəti Osmanlı imperiyasında İngiltərənin mövqeyini gücləndirdi.
İngiltərə iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi nəticəsində 1867-ci ildə Kanadaya *dominion hüququ verdi.
Dominion
ingilis sözü olub, “mülk”, “hakimiyyət” deməkdir. Böyük Britaniya imperiyasının tərkibində ingilis kralını dövlət başçısı kimi tanıyan və özünüidarə hüququ olan ölkədir.
Afrikada müstəmləkələr uğrunda mübarizədə İngiltərənin əsas rəqibi Fransa idi. XIX yüzilliyin 80-ci illərində Misir işğal olundu. Yüzilliyin sonlarında Böyük Britaniya dünyanın ən böyük imperiyasına çevrildi.
Böyük Britaniyanın daha çox müstəmləkələr ələ keçirməsini asanlaşdıran amillər hansılar idi?