Sosial-iqtisadi inkişafın ləngiməsi, ilk növbədə, təhkimçiliyin ləğvini zəruri edirdi. Artmaqda olan kəndli üsyanları da buna təsir etdi. 1861-ci ildə kəndlilərin təhkimli vəziyyətinin ləğv olunması haqqında fərman verildi. Kəndlilər hüquqi cəhətdən azad olsalar da, bu onların iqtisadi vəziyyətlərində əsaslı dəyişiklik yaratmadı. Çünki müəyyən ödənc müqabilində onlara ayrılan torpaq payı çox az idi. Həmçinin vergilərlə yanaşı, pay torpağı müqabilində verilən ödənclər kəndlilərin vəziyyətini ağırlaşdırırdı. Ona görə də kəndli məsələsi Rusiyanın əsas sosial problemlərindən biri olaraq qalmaqda davam etdi.
XIX yüzilliyin ikinci yarısında təhkimçiliyin ləğv edilməsini hansı amillər zəruri edirdi?
1864-cü ildə aparılan məhkəmə islahatına görə məhkəmələr müstəqil olmalı idi. Bütün təbəqələr qanun qarşısında bərabər elan edildi. Məhkəmə iclasları açıq keçirilməli idi. 1874-cü ildə keçirilən hərbi islahata görə ümumi hərbi mükəlləfiyyət tətbiq olundu. Hərbi xidmət müddəti azaldıldı.
XIX yüzilliyin ikinci yarısında iqtisadi və mədəni sahədə də dəyişikliklər edildi. Dövlətin gəlirlərini artırmaq üçün şəkər, duz və tütün satışı dövlətin inhisarına verildi. Dəmir yollarının tikintisinə və sənaye sahələrinə xarici kapital cəlb edildi. Mətbuat üzərində nəzarət, təhsil sahəsində silki və dini məhdudiyyətlər qismən ləğv edildi. Universitetlərə muxtariyyət verildi. Bütün bunlar Rusiyada ictimai fikrin və elmin inkişafına müsbət təsir etdi.
ŞİMALİ QAFQAZ VƏ MƏRKƏZİ ASİYANIN İŞĞALI
Şimali Qafqazda Rusiya işğalına qarşı azadlıq mübarizəsi XIX yüzilliyin əvvəllərində gücləndi. 1859-cu ildə Şeyx Şamilin başçılıq etdiyi azadlıq hərəkatı çətinliklə yatırıldı. Lakin dağlı xalqların qəhrəman mübarizəsi davam etdi. Yalnız 1864-cü ildə bütün Qafqazın işğalı başa çatdırıldı. Rusiyanın yeritdiyi milli və dini zülm siyasəti nəticəsində Qafqazın müsəlman əhalisinin bir hissəsi Osmanlı dövlətinə köçməyə məcbur oldu. Bundan sonra bölgəyə rus kəndliləri və kazakların köçürülməsi başlandı.
“Şeyx Şamilin əsir alınması”.
Rəssam Aleksey Kivşenko
XIX yüzilliyin ortalarında Qazaxıstanın işğalını başa çatdıran Rusiyanın növbəti hədəfi Mərkəzi Asiyanın qalan hissəsi – Türküstan oldu. Siyasi dağınıqlıq vəziyyətində olan bölgədə
“BÖYÜK İSLAHATLAR”IN NƏTİCƏLƏRİ:
Kapitalizm inkişaf etdi.
Zadəgan təbəqəsinin
əhəmiyyəti azaldı.
Orta təbəqənin təhsili
artdı.
Kəndlilərin azad olması
ilə işçi qüvvəsi çoxaldı.
II Aleksandrın hakimiyyəti dövründə həyata keçirilən islahatlara aid cədvəl tərtib edin.

İSLAHAT KEÇİRİLƏN SAHƏLƏR |
KƏNDLİ |
MƏHKƏMƏ |
HƏRBİ |
İQTİSADİ |