DÜNYA ÖLKƏLƏRİ İKİNCİ DÜNYA MÜHARİBƏSİNDƏN SONRA
1947-ci ildə Yaponiyada qəbul edilən yeni Konstitusiya ölkənin sonrakı siyasi inkişafına necə təsir göstərdi?
1951-ci ildə ABŞ və İkinci dünya müharibəsində Yaponiyaya qarşı vuruşmuş digər dövlətlər Yaponiya ilə sülh müqaviləsi imzaladı. SSRİ və onun bir neçə müttəfiqi bu müqaviləni rədd etdi. ABŞ işğal rejimi aradan qaldırıldı. Lakin yapon silahlı qüvvələri ləğv edildiyi üçün ABŞ ölkəni qorumaq bəhanəsi ilə ordusunun qalmasını hakimiyyətlə razılaşdırdı. Bir zamanlar düşmən olan ABŞ və Yaponiya artıq müttəfiqə çevrilmişdi. Yaponiyada qalmaqda davam edən ABŞ əsgərlərinin törətdiyi cinayətlər yaponların vaxtaşırı bu bazaların bağlanması tələbi ilə çıxış etməsinə səbəb oldu.
Yaponiya ilə sülh müqaviləsinin imzalanması
İqtisadiyyatın pisləşməsi kommunistlərin hakimiyyəti ələ keçirməsi təhlükəsini artırdı. Ona görə də Yaponiya iqtisadiyyatını gücləndirmək və onu ABŞ-nin Uzaq Şərqdə qalasına çevirmək üçün ondan təzminat alınmadı. İqtisadi sahədə islahatlar həyata keçirildi. Böyük sahibkarların torpaqlarının bir hissəsi alınaraq uyğun qiymətə kəndlilərə satıldı.
1950-ci illərin əvvəllərində baş verən Koreya müharibəsi ABŞ üçün Yaponiyanın əhəmiyyətini artırdı. Buradakı ABŞ ordusunun ehtiyacları yapon sənaye mallarına tələbatı
çoxaldırdı. Bu, Yaponiya sənayesinin inkişafı üçün yeni başlanğıc oldu. XX yüzilliyin 50-ci illərində sürətli inkişaf “Yapon iqtisadi möcüzəsi” adlandırılır. ABŞ və Qərbi Avropadan fərqli olaraq, iqtisadi sahədə himayəçi və müdaxiləçi siyasət yürüdülürdü. Yalnız xammal və əsas ehtiyac məhsulları üçün aşağı gömrük haqqı qoyulmuşdu. Yapon şirkətləri beynəlxalq rəqabətə hazır olduqdan sonra isə artıq nisbətən liberallaşma siyasəti həyata keçirilməyə başlandı.
Yapon iqtisadiyyatının sürətli inkişaf səbəblərindən biri də təhsilə verilən önəm idi. Məhz insan kapitalı amili sənayeləşmə və modernləşmədə əsas rol oynadı. Bu isə ölkədə sənaye cəmiyyətinin formalaşmasına şərait yaratdı. Nəticədə İkinci dünya müharibəsində xarabazara çevrilmiş Yaponiya tezliklə iqtisadiyyatını bərpa edə bildi, iqtisadi supergücə çevrildi və ölkənin informasiya cəmiyyətinə keçidi sürətləndi. 1990-cı illərə qədər yapon iqtisadiyyatı dünyanın ən sürətli inkişaf göstəricilərindən birinə malik idi. Ölkə dünyanın ikinci böyük iqtisadiyyatına sahib ola bilmişdi.
Yaponiyanın iqtisadi sistemi “dövlət kapitalizmi” kimi səciyyələndirilir. Mərkəzi hökumət iqtisadiyyatda fəal rol oynayır. O, qiymət və əməkhaqqı siyasətini müəyyən edir və önəmli sənaye sahələrinə subsidiyalar* verir. Hökumətin iqtisadiyyatdakı bu rolu Yaponiya sənayesinin səmərəliliyinin və ölkənin sənaye nəhəngi kimi meydana çıxmasının əsas səbəblərindən biri kimi göstərilir.
Subsidiya
latın dilindəki “subsidium” sözündən olub, mənası “kömək”, “dəstək” deməkdir. Dövlət büdcəsindən müəyyən iqtisadi və sosial hədəflərə çatmaq məqsədilə qarşılıqsız verilən maliyyə vəsaitidir.
1950–1960-cı illərdə yapon iqtisadiyyatının inkişafı üçün əsas tədbirlər
əsas sənaye
sahələrinin hədəf
seçilməsi
yeni yaranan və strateji sənaye sahələrini idxalın
məhdudlaşdırılması ilə xarici rəqabətdən qorunması
dövlətin dəstəyi
ilə ixracatın təşviq
edilməsi