23
DÜNYA ÖLKƏLƏRİ İKİNCİ DÜNYA MÜHARİBƏSİNDƏN SONRA
SOYUQ MÜHARİBƏ VƏ MÜASİR DÖVRDƏ
DÖVLƏTLƏRARASI MÜNASİBƏTLƏR
“Soyuq müharibə”, Trumen doktrinası, “Marşall planı”, “Yumşalma dövrü”, “Üçüncü dünya ölkələri”, Bloklara
qoşulmayanlar hərəkatı, Berlin divarı, Kuba böhranı, Strateji müdafiə təşəbbüsü, “Yeni dünya nizamı”,
11 sentyabr hadisəsi, Rusiya-Gürcüstan müharibəsi, qloballaşma, ərəb baharı
“SOYUQ MÜHARİBƏ”nin BAŞLANMASI
İkinci dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra antifaşist koalisiyasının iki böyük dövləti arasında ziddiyyətlər yarandı. Faşist bloku üzərində qələbədən sonra Qərb və SSRİ arasında ziddiyyətlər yenidən başlandı. Qərb faşist işğalından azad edilmiş Şərqi Avropa və Balkan ölkələrinin SSRİ-nin nüfuz dairəsinə daxil olmasını qəbul etmirdi. U.ÇörçilI 1946-cı ildə Fultonda (ABŞ) çıxışında ilk dəfə Avropanı bölən “dəmir pərdə” ifadəsini işlətdi. Bu, XX əsrin ikinci yarısının əsas xüsusiyyətini müəyyən edən “Soyuq müharibə”nin başlanğıcı oldu. SSRİ atom bombasına malik olan ABŞ-yə və onun müttəfiqlərinə qarşı ehtiyatla
UİNSTON ÇÖRÇİLL
Fultonda çıxışı
Baltik sahillərindən Adriatik sahillərindəki Triyestə qədər qitənin üzərinə dəmir pərdə endi. Bu xəttin arxasında bütün Şərqi Avropa ölkələrinin paytaxtları var. ... Bu şəhərlər və xalqlar sovetlərin müha- sirəsindədir. ... Hamısına yalnız sovetlərin təsiri deyil, Moskvanın geniş və artan nəzarəti tətbiq edilir. ... Şərqi Avropadakı bu ölkələrdə kommunistlər ... totalitar nəzarət tətbiq etmək istəyirlər. Hər yerdə polis dövləti qurulur. ... heç yerdə həqiqi demokratiya qalmadı. ... Rusiyanın (SSRİ) müharibə istədiyini düşünmürəm. Əsil istəyi müharibənin meyvələrini toplamaq və gücünü ... yaymaqdır.
Sizcə, nə üçün bu çıxış dövlətlərarası münasibətlərdə dönüş nöqtəsi hesab edilir? Bu dönüşün mahiyyəti nə ola bilərdi?
yanaşırdı. Almaniyanın gələcəyinin müəyyən edilməsi məsələsində tərəflər arasında fikir ayrılıqları yaranmışdı. İkinci dünya müharibəsi dövründə faşist blokuna qarşı yaranmış Böyük İttifaqın son ortaq addımı 1947-ci ildə Almaniya və müttəfiqləri ilə sülh müqavilələri bağlamaq üçün keçirilən konfrans oldu. Beləliklə, Qərbi Avropada 1937-ci ilə qədərki sərhədlər, əsasən, bərpa edildi. Şərqi Avropada isə SSRİ 1939-1940-cı illərdə işğal etdiyi əraziləri əlində saxladı.
Xatırlayın: SSRİ 1939-1940-cı illərdə Şərqi Avropada bəzi əraziləri hansı müqavilə nəticəsində işğal etmişdi? Bu ərazilər hansılar idi?
BÖYÜK İTTİFAQIN DAĞILMASI
1946-1947-ci illərdə SSRİ-nin Şərqi Avropada təsirini artırması ABŞ və Qərbi Avropa ölkələrini narahat etməyə başladı. ABŞ buna qarşı iki strategiya həyata keçirmək qərarına gəldi. Prezident H.Trumen Avropa dövlətlərinə hərbi yardım edilməsini təklif etdi. Bu “sədçəkmə” siyasəti adlanırdı. Digər strateji addım isə ABŞ-nin dövlət katibi Corc Marşallın Avropa ölkələrinə iqtisadi yardım təklifi idi. Qərbi Avropa ölkələri bu təklifi qəbul etsələr də, SSRİ və onun təzyiqi ilə Şərqi Avropa ölkələri bundan imtina etdi. Beləliklə, Böyük İttifaq dağıldı. Dünyanın, əsasən, iki bloka bölünməsi qətiləşdi.
Xəritə əsasında “Soyuq müharibə” dövründə dünyanın siyasi vəziyyətini təhlil edin.