Təbrizdə qala qapıları
İQTİSADİ VƏZİYYƏT
Tezliklə İngiltərə və Qacarlar arasında ingilis təbəələrinin eksterritoriallıq hüququ haqqında müqavilə imzalandı. XIX yüzilliyin 60-cı illərinin ortalarında Fransa başda olmaqla bir sıra Avropa ölkələri, eləcə də ABŞ Qacarlarla qeyri-bərabər hüquqlu müqavilələr imzaladı.
Qacarlara xammal mənbəyi və satış bazarı kimi baxan xarici ölkələr (xüsusən də İngiltərə və Rusiya) əldə etdikləri güzəştlər sayəsində yerli tacirləri daxili və xarici bazarlardan sıxışdırdı. Daha ucuz başa gələn fabrik malları yerli sənətkarlığa və ev sənayesinə zərbə vurdu. Əmtəə-pul münasibətlərinin sürətlənməsi feodal- len sisteminin böhranını gücləndirir və fərdi mülkiyyətçi torpaq fondunun artmasına gətirib çıxarırdı. Torpaqsızlaşan kəndlilər şəhərlərə axışır, işsizlər ordusunu artırırdı. Kəndlilər, tacirlər və sənətkarlarla yanaşı, din xadimləri də ölkədəki ictimai-siyasi və iqtisadi vəziyyətdən narazı idilər. 1840-cı illərin sonlarında Qacarlarda babi təriqətinin təsiri ilə xalq hərəkatı baş verdi. Lakin üsyan amansızlıqla yatırıldı.
Sizcə, xarici ölkələr eksterritoriallıq hüququnu hansı yollarla alırdı?
Qacarların sosial-iqtisadi həyat faktlarını onun iqtisadi inkişafı ilə əlaqədə dəyərləndirin.
QACARLAR DÖVLƏTİ XIX YÜZİLLİYİN SONU XX YÜZİLLİYİN ƏVVƏLLƏRİNDƏ
XIX yüzilliyin II yarısında Qacarlara xarici ekspansiya daha da artdı. Şah hökumətindən müxtəlif güzəştlər qoparan ingilislər ölkənin cənubunda, ruslar isə Tehran da daxil olmaqla şimal vilayətlərində ağalıq edirdilər. İş o yerə çatmışdı ki, dövlət əhəmiyyətli vəzifələrə çoxlu xaricilər təyin edilirdi. 1879-cu ildə rus zabitlərin rəhbərliyi ilə yaradılan kazak dəstələri sonradan Qacarlar ordusunda yeganə hərbi qabiliyyətə malik bir hissəyə çevrildi. Bu da şah rejiminin Rusiyadan asılılığını gücləndirdi.
XX yüzilliyin əvvəllərində Qacarların asılı vəziyyətə düşməsi, ölkədə xarici kapitalın güclənməsi geniş xalq kütləsinin vəziyyətinin pisləşməsinə səbəb olmuşdu. Ehtiyac içində boğulan əhali şah rejiminə qarşı ayağa qalxdı. 1905-ci ilin axırlarında Tehranda və başqa şəhərlərdə keçən nümayişlər inqilabın başlanğıcını qoydu. Nümayişçilərin əsas tələbi konstitusiya, şah hakimiyyətinin və xaricilərin imtiyazlarının məhdudlaşdırılması, islahatların keçirilməsi idi. 1905-1911-ci illəri əhatə edən bu inqilabın əsas nəticəsi Qacarlar dövlətində konstitusiyanın qəbulu oldu.
Konstitusiyanın qəbul olunması ilə şah hakimiyyətinin məhdudlaşdırılması arasında hansı əlaqə var?