DÜNYA ÖLKƏLƏRİ XIX YÜZİLLİK-XX YÜZİLLİYİN ƏVVƏLLƏRİNDƏ
Osmanlı imperiyası müharibənin əvvəlində bitərəf qaldı. Bu dövlətdən sığınacaq alan iki alman hərbi gəmisinin Rusiyanın liman və gəmilərinə atəş açması nəticəsində Rusiya 1914-cü ilin oktyabrında Osmanlı dövlətinə müharibə elan etdi. Sonra Fransa və Böyük Britaniya da Osmanlı dövlətinə qarşı müharibə elan etdi. Alman və Osmanlı hərbi komandanlığı Rusiyaya qarşı qəti hücum etməyi qərara aldı. Lakin Qafqaz cəbhəsindəki Osmanlı qoşunu qış əməliyyatı üçün zəruri təchizata malik deyildi. Ona görə də 1914-cü ilin dekabrı - 1915-ci ilin yanvarında həyata keçirilən Sarıqamış əməliyyatı Osmanlı dövləti üçün uğursuzluqla nəticələndi.
Sarıqamış əməliyyatı
“TARİXİ DƏYİŞDİRƏN DÖYÜŞ
İngiltərə və Fransa Rusiyaya yardım etmək üçün Çanaqqala boğazını ələ keçirmək planı hazırladı. Bu plana əsasən İstanbul işğal olunmalı, osmanlılar təslim olmağa məcbur edilməli idi. Nəticədə Rusiyaya hərbi və iqtisadi yardım mümkün olacaqdı.
Böyük Britaniyanın hərbi naziri Lord
Kitçener Çanaqqala əməliyyatına
başçılıq edən ingilis komandanına
yazırdı:
“Əgər donanmamız boğazı keçərsə, İstanbul öz-özünə təslim olacaq və siz bir döyüşü deyil, müharibəni qazanmış olacaqsınız”.
Bəzi tarixçilər türk qoşunlarının Çanaqqala əməliyyatında qələbəsi nəticəsində müharibənin uzandığını bildirirlər. Mənbədəki məlumat bu fikri təsdiq edirmi?
1915-ci ilin fevralında başlayan dəniz döyüşlərində məğlub olan Fransa, İngiltərə və onun dominionları - Avstraliya və Yeni Zelandiya qüvvələri həmin ilin sonuna qədər davam edən quru əməliyyatlarında da məğlub oldu. Dünyanın güclü iki dövlətinin: İngiltərə və Fransanın yüksək təchizatlı orduları üzərində türk qoşunlarının qələbəsinin səbəblərindən biri onların vətəni qəhrəmancasına müdafiə etməsi idi. 1916-cı ilin yanvarında Antanta qüvvələrinin geri çəkilməsi ilə başa çatan Çanaqqala döyüşləri türk xalqınab Mustafa Kamal kimi dahi sərkərdə qazandırdı.
Çanaqqalada türk dünyasının hər yerindən, o cümlədən Şimali və Cənubi Azərbaycandan könüllü olaraq köməyə gəlmiş, bu torpaqlarda şəhid olmuş həmvətənlərimizin də məzarları var. Bu, türk xalqlarının dar gündə bir-birinə kömək etdiyini bir daha sübut edir.
Çanaqqala döyüşündə türk ordusunun qələbəsinin səbəbləri nə idi?
Azərbaycandan Çanaqqalaya
köməyə gəlmiş könüllülər
YAXIN ŞƏRQDƏ ƏMƏLİYYATLAR
Yaxın Şərqin neft mənbələrini ələ keçirmək istəyən Böyük Britaniya ikili siyasət yürüdürdü. O, ərəb tayfalarına müstəqillik vəd edərək onları Osmanlı dövlətinə qarşı qiyama təhrik etdi. Digər tərəfdən, Böyük Britaniyanın xarici işlər naziri yəhudilərin dəstəyini almaq və ABŞ-nin müharibəyə girməsini təmin etmək üçün müəyyən addımlar atdı.