İLHAM ƏLİYEV
Ərəb Dövlətləri Liqasının 31-ci Zirvə toplantısındakı çıxışından
Mən bu gün Şəhidlər memorialını və eləcə də Mücahidlər muzeyini ziyarət etdim. Gördüklərimdən çox mütəəssir oldum. Baş vermiş zorakılıq, kütləvi qətliam Fransanın Əlcəzair xalqına qarşı törətdiyi, dünyanın heç zaman unutmadığı bir hadisədir. Fransanın Əlcəzair xalqına qarşı çox dəhşətli bir qətliam törətməsi 1,5 milyon insanın ölümü ilə nəticələnmişdir. Məhz bu gün bu fəlakətli hadisəni xatırlayarkən biz belə bir fəlakətlərin gələcəkdə qarşısını almaq üçün əlimizdən gələni etməliyik.
1958-ci ildə geniş səlahiyyətlər alan Şarl de Qoll, ilk növbədə, icraedici hakimiyyəti gücləndirmək və yeni konstitusiya hazırlamaq qərarına gəldi. İlin sonunda keçirilən seçkilərdə Şarl de Qoll (1958–1969) V Respublikanın prezidenti seçildi.
Yeni respublika dövründə kapitalın mərkəzləşməsi gücləndi. Dövlət dəstəyi nəticəsində sənaye sahələri sürətlə inkişaf etməyə başladı. Kənddə fermer təsərrüfatının inkişafı ilə Fransa Avropanın ən iri ərzaq ixracatçısına çevrildi.
Şarl de Qollun prezidentliyi dövründə ölkənin xarici siyasətində əsas məsələ müstəmləkələrdə başlanmış problemlərin həllini tapmaq və ABŞ-nin Avropada müdaxilələrini minimuma endirmək idi. Müharibədən sonra müstəmləkələrdə başlanan azadlıq hərəkatını yatırmaq üçün istifadə olunan qəddarlıq nəticəsində Əlcəzairdə bir milyondan artıq insan soyqırıma məruz qaldı. Fransa hökuməti tədricən öz sərt siyasətini yumşaltmağa başladı. 1960-cı illərin əvvəlində
Ekvador və Qərbi Afrika müstəmləkələrinə, Evianda aparılan danışıqlar nəticəsində isə Əlcəzairə siyasi müstəqillik verildi.
1960-cı illərin ortalarından etibarən Şarl de Qollun avtoritar meyillərinə və həyat şəraitinin pisləşməsinə qarşı narazılıqlar artmağa başladı. Parisdə başlanan nümayişlərin genişlənməsindən narahat olan hökumət etirazçıların bəzi tələblərini təmin etdi, parlament buraxıldı. 1969-cu ildə isə prezident Şarl de Qoll istefa verdi.
1980-ci illərin əvvəlində prezident seçilən Fransua Mitteran NATO ilə əməkdaşlığı və ABŞ ilə münasibətləri inkişaf etdirdi.
VASİLİ FİLİPPOV
Tarix elmləri doktoru, Rusiya Elmlər Akade-
miyasının aparıcı elmi əməkdaşı
Ruanda soyqırımının araşdırılması:
2008-ci il avqustun 5-də Kaqamenin (Ruanda dövlət başçısı) əmri ilə başlayan araşdırmanın nəticələri dərc olundu. Beş yüz səhifəlik hesabatda “hazırlanan kütləvi qətllərlə bağlı fransız ordusunun nəinki kifayət qədər məlumatlı olduğu, həm də hadisələrdə bilavasitə iştirak etdiyi” barədə sübutlar təqdim edilmişdi. Kiqali (Ruandanın paytaxtı), Ruanda məhkəməsinin “yüz minlərlə ruandalıya sistematik olaraq divan tutan rejimə siyasi, hərbi, diplomatik və nəqliyyat dəstəyi verməkdə” təqsirləndirdiyi hər kəsi cinayət məsuliyyətinə cəlb etməyə hazır olduğunu bildirdi. İttiham olunan 33 nəfərin arasında Fransa prezidenti Fransua Mitteranın, Baş nazir Eduard Balladyürün və sonralar Fransa hökumətinə rəhbərlik etmiş daha iki siyasətçinin - sözügedən hadisələr zamanı xarici işlər naziri olan Alen Jüppe və onun köməkçisi Dominik de Vilpen - adları vardı.
Sonralar Fransa xarici işlər naziri Bernar Kuşner, 1994-cü ildə “siyasi səhvlərə” yol verildiyini etiraf etmişdi. Eyni etirafı 2010-cu ildə Ruandaya rəsmi səfəri zamanı Fransanın prezidenti Nikola Sarkozi də təkrarlamışdı.