“Duz yürüşü”, 1930-cu il
1928-ci ildə lord Saymonun başçılığı ilə yeni konstitusiya layihəsi hazırlanmağa başlandı. İngiltərə hökuməti komissiyanın tərkibinə bir nəfər də olsa, hindli salmadı. Müstəmləkəçilər tərəfindən hazırlanan bu konstitusiyada hind xalqı üçün çox cüzi güzəştlərin nəzərdə tutulması böyük etiraza səbəb oldu. 1930-cu ildə HMK-nın qərarı ilə yeni vətandaş itaətsizliyi kampaniyasının keçirilməsinə başlanıldı.
Cəvahirləl Nehru və Mohandas Qandi
Yanvarın 26-sı “Hindistanın İstiqlaliyyət Günü” elan edildi (Həmin gün indi də Hindistanda milli bayram günüdür). 1930-cu ildə “duz yürüşü” başlandı. Buna səbəb Hindistanda duz hasilatı və satışının müstəmləkəçilərin inhisarında olması və ölkədə duzun çox baha qiymətə satılması idi. “Duz yürüşü” xəbəri bütün ölkəyə yayıldı. Ölkənin hər yerində ingilislərə itaətsizlik hökm sürürdu.
Belə şəraitdə Hindistanın siyasi təşkilatları ilə uzun müzakirələrdən sonra 1935-ci ildə Britaniya parlamenti Hindistanın yeni “konstitusiyasını” təsdiq etdi. Qanuna görə Hindistan Britaniya Hindistanı və knyazlıqlardan ibarət federasiya elan olundu. Ölkə əhalisinin 12 %-i seçki hüququ aldı. Konstitusiyanı verməklə “parçala və hökmranlıq et” prinsipinə riayət edən ingilis hökuməti ölkənin siyasi qüvvələri arasında ixtilafları (xüsusən də müsəlman və qeyri-müsəlman hindlilər arasında) gücləndirdi. Bu, Hindistanda milli-azadlıq hərəkatına zərbə vurdu.
İngilislərin “parçala və hökmranlıq et” prinsipini necə qiymətləndirirsiniz?