DÜNYA ÖLKƏLƏRİ 1918-1945-Cİ İLLƏRDƏ
Atlantik xartiyasınının bəzi prinsipləri
hər iki dövlətin başqa
əraziləri işğal etmək
niyyətində olmaması
xalqların öz müqəd-
dəratını təyin etmək
hüququnun olması
təcavüzkarların
tərk-silah edilməsi
bütün dövlətlərin hərbi
qüvvə istifadə etmək-
dən imtina etməsi
Böyük Britaniya və ABŞ SSRİ-yə İran ərazisi vasitəsilə yardım edə bilirdi. Digər yollar Murmansk, Vladivostok və Qara dəniz boğazları idi. Lakin ilk iki liman geniş yardım üçün əlverişli deyildi. Türkiyə isə bitərəf olduğundan müharibə edən dövlətlərə boğazları bağlamışdı. Həmçinin Egey adaları alman işğalı altında olduğuna görə müttəfiq gəmilərinin buradan keçməsi mümkün deyildi. Ən əlverişli yol olaraq İran qalırdı. Lakin o buna imkan vermək istəmədi. Buna görə Böyük Britaniya və SSRİ 1941-ci ilin avqustunda İranı ələ keçirərək burada hakimiyyət dəyişikliyi etdi. İran nüfuz bölgələrinə ayrıldı. İranın şimalı sovet, cənubu isə ingilis nüfuz dairəsinə çevrildi.
1941-ci ilin dekabrında Yaponiya təyyarələri Pörl-Harborda (Havay adaları) olan ABŞ hərbi bazasına zərbə endirdi. Almaniya da ABŞ-yə müharibə elan etdi. Hərbi əməliyyatlar şərqə və Sakit okeana yayıldı. ABŞ, SSRİ və Böyük Britaniya başda olmaqla, 26 dövlət 1942-ci ilin yanvarında Atlantik xartiyasının əsasında Birləşmiş Millətlər bəyannaməsini imzaladı və faşist blokuna qarşı əməkdaşlıq edəcəklərini bildirdilər. Beləliklə, müharibədən sonra qurulacaq olan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının yaradılmasında ilk addım atılmış oldu. Anti-Hitler koalisiyasının yaranması və möhkəmlənməsi müharibənin gedişinə təsir göstərdi.
ABŞ-nin müharibəyə daxil olması müharibənin gedişinə necə təsir göstərdi?
MÜHARİBƏDƏ DÖNÜŞ
1942-ci ilin əvvəlləri faşist blokunun üstünlüyünün zirvə nöqtəsi oldu. Həmin ilin yazında Qafqazı və Bakı neftini ələ keçirmək üçün hücuma başlandı. Alman qoşunu Volqa çayına çatdı və Stalinqradı mühasirəyə aldı. Şimali Qafqazın bir hissəsi işğal edildi. Lakin sovet
qoşunu almanların böyük iqtisadi və strateji əhəmiyyəti olan Bakıya yaxınlaşmasına imkan vermədi.
ABŞ, İngiltərə və SSRİ arasında diplomatik danışıqlar nəticəsində əvvəlcə Almaniyanın məğlub edilməsi, faşist blokunun qeyd-şərtsiz təslim olması razılaşdırıldı. Lakin fikir ayrılıqları qalırdı. Stalin Almaniyanı Avropada iki cəbhədə vuruşmağa məcbur etmək üçün 1942-ci ildə Avropada ikinci cəbhənin açılmasını istəyirdi. Lakin ABŞ və İngiltərə hələ ikinci cəbhənin açılması üçün şərtlərin uyğun olmadığını irəli sürərək Almaniyaya qarşı yalnız hava hücumlarından istifadə edirdi.
1942-ci ilin yayından başlayaraq faşist blokunun hücumlarının bütün cəbhələrdə qarşısı alındı. Sakit okeanda Mərcan adalarındakı döyüşlərdə Yaponiyanın Avstraliyanı işğal etmək təhlükəsinin qarşısı alındı. Miduey döyüşündə yapon qüvvələrinin məğlubiyyəti burada dönüş yaratdı.
Miduey döyüşü
Şimali Afrikada mühasirəyə alınan almanitalyan qoşunu 1943-cü ildə təslim oldu. Sovet- alman cəbhəsində Volqa üzərində strateji əhəmiyyəti olan Stalinqradda, hər küçə və ev uğrunda amansız döyüşlər baş verdi. Sovet ordusunun