DÜNYA ÖLKƏLƏRİ 1918-1945-Cİ İLLƏRDƏ
böyük təsiri oldu. 1917-ci ildə Fevral inqilabı monarxiyanın devrilməsi ilə nəticələndi. Romanovlar sülaləsi hakimiyyətdən salındı. Ancaq ölkədə ikihakimiyyətlilik yarandı.
Bu hakimiyyətlərdən biri 1917-ci ilin martında yaranmış müvəqqəti hökumət, digəri isə Fəhlə və Əsgər Deputatları Soveti idi. Müvəqqəti hökumətin sosial bazasını burjuaziya və mülkədarlar, sovetlərin dayağını isə fəhlə və kəndlilər təşkil edirdi.
İki tərəf arasında baş verən çəkişmələr rus qoşunlarının baş komandanı general Kornilovun 1917-ci ilin avqustunda Müvəqqəti hökumətə qarşı yönələn qiyamına səbəb oldu. Kornilov qiyamının məqsədi dövlət çevrilişi etmək və Rusiyada hərbi diktatura qurmaq idi. Ancaq xalq kütlələrinin köməyi ilə qiyam yatırıldı. 1917-ci il sentyabrın 1-də Rusiya respublika elan olundu.
Müvəqqəti hökumətin yarıtmaz daxili və xarici siyasəti bolşeviklərin fəaliyyətinin genişlənməsinə səbəb oldu. Onlar kəndlilərə pulsuz torpaqların paylanması və Rusiyanın müharibədən çıxarılması vədləri ilə geniş xalq kütlələrini öz tərəflərinə çəkə bildilər. Bolşeviklər 1917-ci ilin oktyabrında dövlət çevrilişi edərək hakimiyyəti ələ keçirdilər. V.Lenin Rusiya Xalq Komissarları Sovetinin sədri təyin edildi.
Bolşeviklər əhalini öz tərəfinə çəkmək üçün hansı vədləri verirdilər?
Oktyabr çevrilişindən sonra Rusiyada keçmiş imtiyazlar ləğv olundu, bütün vətəndaşların hüquq bərabərliyi təmin olundu.
Bolşeviklər Rusiyada sovet hakimiyyətini qoruyub saxlamaq üçün Almaniya ilə 1918-ci il martın 3-də Brest-Litovsk sülhünü bağladılar. Beləliklə, Rusiya Birinci dünya müharibəsini tərk etdi.
Birinci dünya müharibəsinin Rusiya üçün nəticələrini müəyyən edin.
1918-ci ilin mayında Rusiyada vətəndaş müharibəsi başlandı. Müharibənin baş verməsinin səbəblərindən biri mülkədarların öz hakimiyyət və mülkiyyətlərindən imtina etməməsi ilə əlaqədar idi. Xarici dövlətlərin ağqvardiyaçılara
birbaşa dəstəyi ilə iki il davam edən vətəndaş müharibəsi bolşeviklərin qələbəsi ilə başa çatdı.
1918-ci ildə qəbul olunmuş konstitusiyaya görə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası (RSFSR) elan edildi. Hakimiyyət isə qeyd-şərtsiz fəhlə və kəndli hökumətinə (proletariat diktaturasına)* məxsus oldu.
Proletariat diktaturası
kommunist ideologiyasına görə fəhlə sinfinin maraqlarını təmsil edən siyasi hakimiyyət formasıdır. Özlərini zəhmətkeş xalqın müdafiəçiləri kimi təqdim edən kommunistlər ideyalarını cəmiyyətə zor gücü ilə qəbul etdirir, siyasi rəqiblərinə qarşı repressiyadan istifadə edirdilər.
Bolşeviklər iqtisadi vəziyyəti nizama salmaq üçün Yeni İqtisadi Siyasət (YİS) xəttini irəli sürdülər. Hərbi kommunizm dövründə tətbiq olunan ərzaq sapalağı ərzaq vergisi ilə əvəz olundu. Ərzaq vergisinin gətirdiyi üstünlük kəndlilərin artıq məhsullarının bazara çıxarmasını asanlaşdırdı. Ümumilikdə, ticarətin sərbəstləşməsi müştərək müəssisələrin yaradılmasına şərait yaratdı. Bununla bazar iqtisadiyyatı inkişaf etməyə başladı.
Yeni İqtisadi Siyasətin (YİS) üstün xüsusiyyətlərini araşdırın.
Rusiya hakim dairələri digər sovet respublikalarının müstəqilliklərini tədricən məhdudlaşdırmağa başladı. 1922-ci il dekabrın 30-da RSFSR, Ukrayna SSR, Belorusiya SSR və ZSFSR-in təşkilatçılığı ilə yeni bir ittifaq - Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı (SSRİ) yaradıldı. 1924-cü ildə SSRİ-nin ilk konstitusiyası qəbul olundu. Bundan sonra xalqlar arasında tarixən əmələ gəlmiş iqtisadi, sosial, mədəni sahədəki qeyri-bərabərliyi aradan qaldırmaq milli siyasətin əsasını təşkil edirdi. Respublikaların idarəçilik aparatına formal da olsa, milli kadrlar yerləşdirilməyə başlandı.
V.Leninin ölümündən sonra İ.Stalin rəqiblərinə qarşı amansız mübarizə apararaq bütün hakimiyyəti öz əlində cəmləşdirdi. Onun qəddar