DÜNYA ÖLKƏLƏRİ 1918-1945-Cİ İLLƏRDƏ
Müharibənin dəhşətləri bədii mətnlərdə əks olunurdu. Çex yazıçısı Frans Kafkanın əsərlərində insanın çarəsizliyi ifadə edilirdi. Amerika yazıçısı Con Steynbekin “Qəzəb salxımı” romanında 1929-1933-cü illər dünya iqtisadi böhranı dövründə yoxsul kəndlilərin həyatı təsvir olunmuşdu.
ABŞ yazıçısı Ernest Heminqueyin “Zənglər kimin üçün çalınır” romanı İspaniya vətəndaş müharibəsindən bəhs edir. Bu müharibədə iştirak edən Corc Oruell kommunist olsa da, müharibə dövründə SSRİ-nin siyasətini tənqid edirdi. Kommunizm ideyalarının yalanlarından məyus olan Oruell sonralar “Heyvanıstan” və “1984”
Corc Oruell
romanlarında ictimai ədalətsizlik və totalitarizmə etiraz etmişdir.
Rabindranat Taqor 1919-cu ildə İngiltərənin Hindistanda azadlıq hərəkatının iştirakçılarını gülləbaran etməsinə etiraz olaraq Böyük Britaniya kralı tərəfindən ona verilmiş “Cəngavər” titulunu geri qaytarmışdır. O, Mohandas Qandinin başçılıq etdiyi azadlıq hərəkatında iştirak etmişdir. Dünyanın məşhur şairlərindən hesab edilən Taqor kasta quruluşu və müstəmləkə siyasətinə qarşı mübarizə aparmışdır.
Ziyalıların öz xalqlarının tarixi inkişafında rollarını və mövqelərini dəyərləndirin.
Rusiyada 1917-ci il inqilabından sonra dünyanın sosial-iqtisadi və siyasi quruluşunda baş verən kəskin qütbləşmə mədəniyyətə də təsir göstərdi. XX yüzilliyin 30-cu illərində SSRİ-də mədəniyyətin bütün sahələri dövlətin sərt nəzarəti altında idi. Mədəniyyət xadimləri ayrı-ayrı sahələr üzrə dövlətə və partiyaya xidmət etmək üçün təşkilatlandırılırdılar. Bunun məqsədi kütlələrə sovet ideologiyasını aşılamaq idi. Mədəniyyətin bütün sahələrindən xalqın mövqeyini və baxışlarını formalaşdıran vasitə olaraq istifadə edilirdi. Mədəniyyət xadimlərinin hansı mövzuları və formaları işləyəcəkləri diktə edilirdi.
Rus yazıçısı Maksim Qorki və şair Vladimir Mayakovski sovet mədəniyyətinin dünyada tanınan nümayəndələri idi. XX yüzillikdə dünyanın ən məşhur şairlərindən biri olan Nazim Hikmət Türkiyədə sərbəst şeirin yaradıcısı olmuşdur. O, siyasi baxışlarına görə dəfələrlə həbs və sürgün edilmişdir.
Səməd Vurğun və Nazim Hikmət
Birinci dünya müharibəsindən sonra ədəbiyyatda hansı yeniliklər baş verdi?
KÜTLƏVİ MƏDƏNİYYƏTƏ DOĞRU
İngilis aktyoru Çarli Çaplinin, sovet rejissoru Sergey Eyzenşteynin səssiz filmləri dünyada məşhur idi. 1920-ci illərin ikinci yarısından səsli filmlər yaradılmağa başlandı. Fotoqrafiya, cizgi filmi, kino kimi vizual sənət sahələrində gedən inkişaf kütləvi mədəniyyətin formalaşmasına təsir etdi. Yazılı mətbuata fotolar əlavə olundu. Avropada “Tenten”, ABŞ-də “Supermen” kimi komikslər (şəkilli hekayələr) məhz bu dövrdə yaradıldı. Dünyadakı siyasi inkişafla əlaqədar olaraq filmlərdən təbliğat vasitəsi kimi istifadə edilməyə başlandı. 1923-cü ildə İngiltərədə yaradılan televiziya 1930-cu illərdə artıq evlərdə geniş istifadə olunurdu.
“DANIŞAN MƏTBUAT”
1920-ci illərdə səsin yazılmasını mümkün edən texniki inkişaf nəticəsində musiqinin dinlənmə arealı genişləndi. Radio 1920-ci illərdə geniş yayıldı, Avropa və ABŞ-də isə kütləvi media vasitəsinə çevrildi. Bununla da “Danışan mətbuat”