DÜNYA ÖLKƏLƏRİ 1918-1945-Cİ İLLƏRDƏ
Fransanın güclənməsinə mane olmaq məqsədilə Almaniya və Osmanlı dövlətindən alınmış torpaqların Millətlər Cəmiyyətinin mandat* sistemi əsasında idarə edilməsi təklifini irəli sürdü. ABŞ həmçinin Yaponiyanın Uzaq Şərqdə möhkəmlənməsinin qarşısını almaq istəyirdi. Millətlər Cəmiyyətinə üzvlük ABŞ-nin ənənəvi təcridçilik siyasətinə zidd olduğuna görə Senat Versal müqaviləsini ratifikasiya* etmədi. Nəticədə ABŞ Millətlər Cəmiyyətindən kənarda qaldı.
Mandat
himayə deməkdir.
Ratifikasiya
dövlətin ali hakimiyyət orqanının dövlət və ya hökumət nümayəndəsi tərəfindən bağlanmış beynəlxalq sənədləri (müqavilə, saziş) təsdiq etməsidir.
Paris konfransını 1814-1815-ci illər Vyana konqresi ilə müqayisə edin.
Versal sisteminin ziddiyyətlərini dəyərləndirin.
Almaniyanın müstəmləkələri və Osmanlı dövlətinin tərkibində olan Yaxın Şərqdəki ərəb torpaqları “Mandat rejimi” adı altında bəzi qalib dövlətlərə verildi. İngiltərə, həmçinin onun dominionları, Fransa, Belçika və Yaponiya mandat sahibi oldu. Onlar Almaniyanın Afrika və Sakit okeandakı müstəmləkələrinə, Osmanlı
dövlətinin Yaxın Şərqdəki ərazilərinə nəzarəti ələ keçirdi. Müstəmləkələr A, B və C kateqoriyalarına bölündü. Mandat sahibi olan dövlət A və B kateqoriyasına daxil edilmiş ölkələri müstəqilliyə hazırlamalı idi. C kateqoriyasına daxil edilmiş ərazilər isə mandat sahibi olan dövlətin mülkü hesab edilirdi. Əslində, mandat rejimi qalib dövlətlərin ərazi ilhaq etmələrinin bir alternativi oldu.
Paris sülh konfransı uzunmüddətli sülhün təmin edilməsinə deyil, məğlub dövlətlərin cəzalandırılmasına yönəlmişdi. Versal müqaviləsinin ağır şərtləri sonralar - 1920-ci illərdə Almaniyada millətçi siyasi qrupların fəallaşmasına səbəb oldu.
Versal və digər məğlub dövlətlərlə bağlanan müqavilələrin əsaslandığı “14 maddə” prinsipinin həyata keçirilməsində ikili standart yeridilirdi. Bu prinsiplər Avropada müəyyən dərəcədə həyata keçirilsə də, Asiya, Afrika və bəzi Amerika xalqlarına şamil edilmədi. Müharibədə İngiltərə ordusunda vuruşan Hindistan xalqlarına müstəqillik verilmədi. Müharibə dövründə Osmanlı dövlətinə qarşı üsyan qaldırmaq müqabilində ərəblərə verilən vədlər yerinə yetirilmədi. Yaxın Şərqdəki Osmanlı mülkləri İngiltərə və Fransanın mandatı altına verildi. Çinin bir hissəsi və Koreya Yaponiyanın tərkibində qaldı. Təcridçilik siyasəti yeridən ABŞ-nin Millətlər Cəmiyyətinə daxil olmaması və Sovet Rusiyasının kənarda qalması da Versal sisteminin zəifliyini göstərirdi. Bütün bu ziddiyyətlər sonralar müasir dövrə qədər təsirləri davam edən yeni münaqişələrin yaranmasına səbəb oldu.
Paris sülh konfransı