DÜNYA ÖLKƏLƏRİ İKİNCİ DÜNYA MÜHARİBƏSİNDƏN SONRA
Leonid Brejnevin islahatlar keçirməsinə mane olan səbəblər hansılardır?
Brejnev diqqətini daxili siyasətdən daha çox xarici siyasətə yönəltmişdi. O, xarici siyasətdə üstünlük əldə etmək üçün güc yolu seçməkdən çəkinmirdi. Ölkədə iqtisadi uğursuzluqlardan diqqəti yayındırmaq üçün 1979-cu ildə SSRİ ordusu Əfqanıstana yeridildi. Sovet hökuməti burada hakimiyyət uğrunda mübarizə aparan sosialistləri, ABŞ isə onlara qarşı olan qüvvələri müdafiə edirdi. SSRİ-nin Əfqanıstanda uğursuzluğu onun beynəlxalq nüfuzuna zərbə vurdu.
SSRİ və ABŞ-nin qoşunlarının Əfqanıstana müdaxiləsinin nəticələrini müqayisə edin.
1980-ci illərin əvvəllərində SSRİ-nin dünyada və ölkə daxilində apardığı təbliğatla sosial-iqtisadi reallıq fərqli idi. Xruşşov dövründən etibarən həyata keçirilən islahatlara baxmayaraq, sərt idarəetmə, bütün sahələrdə bürokratik maneələr və şəxsi təşəbbüslərin qarşısının alınması ölkənin inkişafına mane olurdu.
1985-ci ildə Mixail Qorbaçovun baş katib vəzifəsinə gətirildiyi vaxt ölkənin daxili və beynəlxalq vəziyyəti ağır idi. Onun irəli sürdüyü “aşkarlıq”, “sürətləndirmə” və “yenidənqurma” siyasətləri, əsasən, ölkənin iqtisadi dirçəlişini və rejimin böhrandan çıxmasını nəzərdə tuturdu. Xruşşov dövründən fərqli olaraq, yenidənqurma iqtisadi sahə ilə yanaşı, daxili və xarici siyasəti də əhatə edirdi. Görülən tədbirlərə əsasən ticarət və xidmət sahəsində xüsusi sahibkarlığa icazə verildi. Səmərəliliyin artırılması məqsədilə kadrların ixtisarı işsizliyin artmasına səbəb oldu. İnflyasiyanın artması ilə yeni iqtisadi böhran dalğası başladı. Zəruri ərzaq mallarının qıtlığının yaranması səbəbindən talon sistemi bərpa olundu. Sosial narazılığın gündən-günə artması ilə tətil hərəkatları artmağa başladı. Bu müxtəlif sahələrdə istehsalın azalmasına gətirib çıxartdı.
Yenidənqurma siyasəti SSRİ-nin süqutunu nə üçün sürətləndirdi?
Ölkədə maliyyə vəziyyəti daha da ağırlaşdı. Bütün sahələrdə tətbiq olunan planlı iqtisadiyyat rüşvətxorluğa və istehsal sahələrində fırıldaqçılığa
1982-ci ildən SSRİ Nazirlər Sovetinin sədrinin birinci müavini olan Heydər Əliyev sonralar qeyd edirdi: “Artıq 70- ci illərdə Sovet İttifaqı böhran keçirirdi. Hərbi güc çox idi, lakin iqtisadiyyat geriləyirdi. SSRİ iqtisadi rəqabətə davam gətirmirdi. Təkcə Sovet İttifaqı deyil, Şərqi Avropa ölkələri də...”
səbəb oldu. Şişirdilmiş istehsal göstəriciləri tədricən ölkənin iqtisadi süqutunu sürətləndirdi. Vəziyyətdən çıxmaq üçün atılan addımlardan biri də sərt qənaət sisteminin tətbiq olunması idi. Bunun nəticəsində bir çox dövlət əhəmiyyətli müəssisələrdə böyük problemlər yarandı. 1986-cı ildə Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasında reaktorların məhsuldarlığını artırmaq məqsədilə görülən işlər nəticəsində dəhşətli qəza baş verdi.
“Yenidənqurma” və “aşkarlıq” siyasətinin mənfi siyasi nəticələri də qaçılmaz hal aldı. Ölkədə baş verən sosial-iqtisadi proseslər Baltikyanı ölkələrdə, Qafqazda və digər bölgələrdə müstəqillik meyillərinin artmasına səbəb oldu. Aparılan islahatların qüsurlu olması və onların kəskin problemlər yaratması artıq aşkar görünürdü. Bu qüsurları hökumətin iclasında M.Qorbaçova bildirən siyasi büronun üzvü Heydər Əliyev 1987-ci ildən vəzifədən uzaqlaşdırıldı. Bundan istifadə edən Ermənistan Azərbaycana