DÜNYA ÖLKƏLƏRİ XIX YÜZİLLİK-XX YÜZİLLİYİN ƏVVƏLLƏRİNDƏ
ABŞ XIX YÜZİLLİYİN İKİNCİ YARISINDA
XIX yüzilliyin əvvəllərindən ABŞ-yə çoxlu sayda əhali axını davam etməkdə idi. Onlar daha çox ölkənin şimal və qərbində məskunlaşırdı. Protestant əhalinin çoxluq təşkil etdiyi şimal ərazilərində sənaye və ticarət xeyli inkişaf etmiş, köləlik ləğv olunmuşdu. Qərb torpaqlarında yeni məskunlaşma kapitalizmin inkişafı üçün geniş imkanlar yaradırdı.
Cənub ştatlarının əhalisi, əsasən, kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan katoliklərdən ibarət idi. Afroamerikalı kölələrin əməyinə əsaslanan iri pambıq plantasiyaları Cənub ştatlarının əsas təsərrüfat forması idi. Şimal ştatlarında köləlik
Azadolunma haqqında
Bəyannamə
ləğv olunsa da, Cənubda plantatorlar kölələrə qarşı irqi qarşıdurmanı qızışdırırdı. Beləliklə, hadisələrin kökündə iqtisadi fərqlər və irqi ayrı-seçkilik dururdu. Quldarlığa olan münasibət nəticəsində demokratlar arasında yaranmış qarşıdurmadan istifadə edən respublikaçıların namizədiAvraam Linkoln (1860–1865) prezident seçildi.
Onun prezident seçilməsi Cənub ştatlarında böyük həyəcanla qarşılandı. O, vəzifəsinin icrasına başlamamış Cənub ştatları ABŞ-dən ayrılaraq özlərinin Amerika Ştatlarının Konfederasiyası adlanan dövlətini yaratdı. Onların qoşunları bir sıra əraziləri ələ keçirdi.
A.Linkoln mərkəzdən ayrılan ştatları qiyamçı adlandıraraq mübarizəyə başladı. Beləliklə, ABŞ-də 1861–1865-ci illəri əhatə edən vətəndaş müharibəsi başlandı.
ABŞ-də vətəndaş müharibəsinin səbəblərini müəyyən edin.
Vətəndaş müharibəsinin başlanğıcında komandanlığın təcrübəsiz generalların əlində
olması ABŞ qüvvələrini bəzi məğlubiyyətlərlə üzləşdirdi.
1862-ci ilin mayında “Homstedlər* haqqında” Qanun qəbul edildi. Qanuna görə torpaq becərmək istəyən hər amerikalı cüzi haqq ödəməklə 65 hektar torpaq sahəsi ala bilərdi. Əldə olunan torpaq sahəsi səmərəli şəkildə becərilməli və burada kölə əməyindən istifadə olunmamalı idi.
Homsted
ingilis sözü olub, mənası “boş ev, yer, boş sahə, torpaq”deməkdir.
Prezidentin 1862-ci ildə “Azadolunma haqqında Bəyannamə”ni imzalaması ilə növbəti ilin yanvarından köləlik ləğv olundu. ABŞ hökuməti tərəfindən atılan bu liberal addımlar müharibədə Şimalın üstünlüyünü təmin etdi. 1865-ci ilin aprelində Konfederasiya ordusunun təslim olması ilə müharibə Şimalın qələbəsi ilə başa çatdı və ABŞ-nin bütövlüyü bərpa olundu.
Müharibə qurtardıqdan bir neçə gün sonra Linkoln teatr salonunda sui-qəsd nəticəsində öldürüldü.
ABŞ konqresi vətəndaş müharibəsindən sonra Konstitusiyaya yeni əlavələri qəbul etdi, bütün ölkə ərazisində köləliyin ləğvi ilə əlaqəli olaraq qaradərililər mülki və siyasi hüquqlar aldılar.
ABŞ-də köləliyin ləğvini zəruri edən səbəbləri müəyyən edin.
Müharibədən sonra iqtisadi cəhətdən sürətlə inkişaf etməyə başlayan ABŞ-nin sərhədləri yenidən genişləndirildi. Bu ərazilərdən biri də Rusiyadan alınan zəngin xammal ehtiyatına malik Alyaska oldu.
ABŞ XX YÜZİLLİYİN ƏVVƏLLƏRİNDƏ
1901-ci ildə prezident vəzifəsinin icrasına başlayan Teodor Ruzvelt iqtisadiyyatın dövlət tərəfindən tənzimlənməsi istiqamətində ilk addımlar atdı. İri trestlər və digər inhisarçı qrupların