Müqavilənin ən ağır şərtlərindən biri Almaniyanın müharibədə təqsirkar olduğunu qəbul etməsi və buna görə də təzminat verməli olması idi. Bu, sonralar Almaniyanın iqtisadi vəziyyətini daha da ağırlaşdırdı.
VERSAL MÜQAVİLƏSİNİN BƏZİ ŞƏRTLƏRİ
Maddə 51. ... 1871-ci il Frankfurt müqaviləsi ilə Almaniyaya verilən ərazilər ...yenidən Fransa hakimiyyətinə keçmişdir.
Maddə 231. Almaniya özünün və müttəfiqlərinin təcavüzkar olduğu səbəbi ilə Antanta dövlətlərinin məruz qaldığı bütün zərərlərdən məsuliyyət daşıdığını qəbul edir.
Maddə 232. Antanta dövlətləri öz mülki əhalisinə və onların əmlakına dəyən bütün zərərlərin ödənilməsini tələb edir və Almaniya bu təzminatı ödəməyi qəbul edir.
Versal müqaviləsinin Almaniya üçün daha ağır şərti hansı ola bilərdi? Səbəbini əsaslandırın.
Versal müqaviləsi digər məğlub dövlətlərlə imzalanan müqavilələrlə tamamlandı: Avstriya ilə 1919-cu ildə Sen Jermen, Bolqarıstanla Neyi, 1920-ci ildə Macarıstanla Trianon müqavilələri imzalandı. Bu müqavilələrə görə onlar ərazilərinin bir hissəsini qonşu dövlətlərə verməli, Almaniya kimi hərbi qüvvələrini məhdudlaşdırmalı və təzminat ödəməli idi.
Antanta dövlətləri Osmanlı dövlətinin parçalanmasını nəzərdə tutan “Şərq məsələsi”ni də qəti olaraq həll etmək istəyirdi. Osmanlı dövlətinin ərazilərinin bölüşdürülməsində İngiltərə və Fransa arasında olan ziddiyyətlər onunla müqavilənin imzalanmasını gecikdirdi. 1920-ci ildə Osmanlı dövləti ilə bağlanan Sevr müqaviləsində daha ağır şərtlər nəzərdə tutulurdu. Belə ki Osmanlı dövlətinin əraziləri İngiltərə, Fransa, İtaliya və Yunanıstan arasında bölüşdürülməli idi. Lakin Mustafa Kamalın başçılığı ilə türk xalqının istiqlal müharibəsinə başlaması bunun qarşısını aldı.
Paris konfransında dövlətlərarası münasibətlərin yenidən qurulmasında millət amili əsas rol oynadı. Bu münasibətlər artıq güc tarazlığı ilə deyil, millətlərin öz müqəddəratını təyinetmə prinsipi ilə tənzimlənirdi. Bu hər bir xalqın müstəqil dövlət yaratma hüququnun tanınması demək idi. Lakin bəzən coğrafi, tarixi, mədəni və iqtisadi amillər bu prinsipin həyata keçirilməsi ilə ziddiyyət yaradırdı.
Paris konfransında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tanınmasını millətlərin öz müqəddəratını təyinetmə prinsipi ilə əlaqələndirərək dəyərləndirin.
Paris konfransında dövlətlərarası münasibətlər hansı prinsip əsasında tənzimlənirdi?
Konfransın nəticəsində xüsusilə Avropada və Yaxın Şərqdə sərhədlər dəyişdi. Almaniya, Avstriya-Macarıstan, Osmanlı və Rusiya imperiyaları dağıldı. Avstriya-Macarıstan imperiyasının parçalanması nəticəsində onun ərazisində yeni dövlətlər: Avstriya, Macarıstan, Çexoslovakiya və Serb-Xorvat-Sloven krallığı (sonralar Yuqoslaviya) yaradıldı. Vaxtilə Rusiya və digər dövlətlər tərəfindən bölüşdürülən müstəqil Polşa dövləti bərpa edildi. Xalqların müqəddəratını təyinetmə hüququ tanınarkən yeni milli azlıqlar problemi yarandı. Beləliklə, milli azlıq məsələsi və millətçilik müharibədən sonra da sülh üçün təhlükə olaraq qaldı. Konfransın mühüm nəticələrindən biri dövlətlərarası münasibətləri nizamlamaq üçün Millətlər Cəmiyyətinin yaradılması oldu. Lakin məğlub dövlətlər və Sovet Rusiyası bu təşkilata üzv qəbul edilmədi.
ZİDDİYYƏTLƏR VƏ “CƏZALANDIRICI SÜLH”
Paris konfransı qalib dövlətlər arasında ziddiyyətlərin olduğunu göstərdi. Məğlub olanlar da, qalib gələnlər də sülh müqavilələrindən narazı idi. Yaxın Şərqin bölüşdürülməsi və digər məsələlərdə İngiltərə ilə Fransa arasında narazılıq yarandı. Fransa öz təhlükəsizliyi üçün önəmli hesab etdiyi nəticəyə nail olmadı. İtaliya müharibə dövründə gizli müqavilə ilə ona vəd edilmiş əraziləri ala bilmədiyindən narazı qalmışdı. Avropada qüvvələr tarazlığını saxlamaq istəyən ABŞ Almaniyanın tamamilə zəiflədilməsini istəmirdi. Ona görə də İngiltərə və