17
DÜNYA ÖLKƏLƏRİ İKİNCİ DÜNYA MÜHARİBƏSİNDƏN SONRA
AMERİKA BİRLƏŞMİŞ ŞTATLARI
Harri Trumen, “Ədalətli xətt”, Martin Lüter Kinq, “Uoterqeyt”, “Reyqanomika”,
respublikaçılar, Donald Tramp
DÜNYA MÜHARİBƏSİNİN NƏTİCƏLƏRİ
ABŞ İkinci dünya müharibəsindən qalib dövlətlər sırasında çıxdı. Dünya müharibəsinin onun üçün bir sıra sosial-iqtisadi nəticələri oldu. Belə ki ABŞ müharibədən sonra dünyanın ən varlı ölkəsinə çevrildi. Ölkə iqtisadiyyatının sürətli inkişafının əsas xüsusiyyətlərindən biri də müharibə dövründə ərazisində hərbi əməliyyatların getməməsi ilə bağlı idi.
Harri Trumenin daxili siyasətini F.Ruzveltin daxili siyasəti ilə müqayisə edin.
Müharibənin sonuna az qalmış vəfat edən F.Ruzveltin yerinə vitse-prezident Harri Trumen gətirildi. O, “Ədalətli xətt” adlı geniş islahatlar proqramını irəli sürdü. Əslində, bu islahatlar Ruzveltin “Yeni xətt” siyasətinin davamı idi. Proqramda ordunun tərxis olunması ilə məşğulluğun təmin edilməsi və iqtisadiyyatın yenidən qurulması nəzərdə tutulurdu. İqtisadiyyatın dinc dövrə uyğunlaşdırılması nəticəsində istehsal xeyli gerilədi. Yaranmış bu vəziyyətdə ölkəni tətil hərəkatı bürüdü. Həmkarlar ittifaqı üzərində dövlət nəzarətini gücləndirmək üçün ABŞ konqresi Taft-Xartli qanununu qəbul etdi. Qanuna görə əmək münasibətləri tənzimlənir və müəyyən edilmiş vaxtdan fərqli vaxtlarda tətil etmək qadağan olunurdu.
Müharibədən sonrakı dövrdə ölkədə siyasi həyatın demokratikləşməsi baxımından da bəzi yeniliklər baş verdi. Konstitusiyaya edilmiş düzəlişə görə heç kim iki dəfədən artıq ölkə prezidenti seçilə bilməzdi. 1948-ci ildə prezident seçilən Harri Trumen ölkə iqtisadiyyatında davamlı inkişafı təmin etmək üçün tədbirlər gördü. Sığorta ödənişləri tənzimləndi və az gəlirli ailələr üçün mənzil tikintisinə vəsait artırıldı.
H.Trumenin prezident seçkilərində qələbə qazanmasına hansı amillər səbəb olmuşdur?
Harri Trumen
H.Trumenin dövründə kommunizm təhlükəsinə qarşı mübarizə dövlət siyasəti səviyyəsinə qaldırıldı. Senator C.Makkartinin təşəbbüsü ilə müxalifətə qarşı mübarizə gücləndi. Onun iddialarına görə dövlət idarələrində çoxlu kommunist işləyirdi. ABŞ əhalisini kommunist təhlükəsi ilə hədələyən senator və onun tərəfdarları azadfikirli insanlara qarşı genişmiqyaslı təqiblər aparırdılar.
H.Trumenin dövründə afroamerikalı əhaliyə qarşı da münasibət birmənalı idi. Müharibə dövründə xeyli sayda afroamerikalıların iştirak etməsi və qəhrəmanlıq göstərməsinə baxmayaraq, onların seçki hüquqları yox idi. Trumen afroamerikalılara mülki bərabərlik olmasa da, seçki hüququnun verilməsinə çalışırdı. Onlara seçki hüququ verilməsi məsələsini konqresdə ilk dəfə Trumen qaldırdı.
Harri Trumenin xarici siyasi xətti “atom diplomatiyası” adını aldı. 1946-cı ildə SSRİ-nin müdaxilə meylinin qarşısını almaq üçün müxtəlif doktrinalar irəli sürüldü.
ABŞ ÖLKƏLƏRARASI SİYASİ BÖHRAN BURULĞANINDA
1960-cı ildə seçkilərdə Con Kennedi prezident seçildi. O, bir çox xüsusiyyətlərinə görə digər prezidentlərdən fərqlənirdi. ABŞ prezidentləri içərisində ilk dəfə bir katolik prezident kürsüsündə əyləşmişdi. Kennedinin daxili siyasətinin əsasını vergilərin azaldılması ilə iqtisadiyyatı dirçəltmək, xəstələrin sosial müdafiəsinin təmini, təhsilin yenidən qurulması və irqi ayrı-seçkilik probleminin həlli təşkil edirdi. İrqi ayrı-seçkilik məsələsində ehtiyatla davranan Kennedi