DÜNYA ÖLKƏLƏRİ XIX YÜZİLLİK-XX YÜZİLLİYİN ƏVVƏLLƏRİNDƏ
Fəhlə və sənətkarların, torpaqsız kəndlilərin iqtisadi vəziyyətinin pisləşməsi həm də hökumətin yarıtmaz siyasəti ilə bağlı idi. Ərzaq məhsullarının dəyərinin artması və iri torpaq sahiblərinin hökmranlığı inflyasiyanı sürətləndirir, əmək haqqının dəyərini azaldırdı. Buna görə İngiltərədə sosial ziddiyyətlər kəskinləşdi. Ölkədə sosial-siyasi mübarizənin güclənməsi həm də Fransa inqilabının təsiri ilə bağlı idi.
İngiltərə Fransaya qarşı koalisiyada iştirak etdiyi vaxtdan etibarən onunla müharibələr aparırdı. İngiltərə burjuaziyasının əksəriyyəti Fransaya qarşı müharibəni müdafiə edirdi. Çünki Fransa dünya ticarətində və müstəmləkə siyasətində İngiltərənin əsas rəqibi idi. Ona görə də İngiltərə Fransanı müharibə yolu ilə zəiflətməyə çalışırdı. Bu müharibələr dövlət borcunun və vergilərin xeyli çoxalmasına səbəb olsa da, İngiltərədə sənayenin və ticarətin inkişafına təkan vermişdi.
İngilis burjuaziyası Fransaya qarşı müharibəni niyə müdafiə edirdi?
Fransanın tətbiq etdiyi “Qitə (kontinental) blokadası” İngiltərədə məhsul istehsalına və xarici ticarətə qismən mənfi təsir etmişdi. Müstəmləkələrinin imkanlarından istifadə edərək İngiltərə qitə blokadasının təsirini azalda bildi. Fransanın müharibədə məğlub olması nəticəsində Avropada və dünyada İngiltərənin mövqeləri möhkəmləndi.
Müstəmləkələrin talan olunması nəticəsində İngiltərəyə böyük miqdarda xammal gətirilirdi.
Həmçinin müxtəlif sənaye malları istehsal edən müəssisələr və şirkətlərin yaranması sənayenin inkişafını sürətləndirirdi. Buna təkan verən amillərdən biri də dəmir yollarının çəkilməsi oldu. 1825-ci ildə ilk dəfə İngiltərədə dəmiryolunun çəkilməsi ilə daşınmanın ucuzlaşması təmin olundu.
Dəmir yollarının əhəmiyyətini izah edərək onların sənayenin inkişafına hansı töhfələr verdiyini müəyyən edin.
Sənaye çevrilişinin başa çatması, iqtisadi inkişafın sürətlənməsi və müstəmləkələrin istismarı ilə bağlı ölkədə sənaye burjuaziyasının mövqeyi gücləndi. Lakin İngiltərədə siyasi hakimiyyət iri torpaq sahiblərinin əlində idi. Burjuaziya sosial narazılıqdan öz mənafeyinə uyğun istifadə edir, azad ticarət siyasətinə keçilməsini tələb edirdi. Bu mübarizə nəticəsində 1832-ci ildə parlament islahatı keçirildi və burjua nümayəndələri hakimiyyətdə təmsil olunmağa başladı.
BÖYÜK BRİTANİYA XIX YÜZİLLİYİN İKİNCİ YARISI - XX YÜZİLLİYİN ƏVVƏLLƏRİNDƏ
Böyük sənaye ölkəsi olan İngiltərə dünya bazarında ağalıq edirdi. Güclü ticarət donanmasına sahib olan bu dövlət xarici ölkələrdəki kapitalına görə dünyada üstün mövqeyə sahib idi. Lakin Almaniyanın birləşdirilməsindən sonra dünya bazarında rəqabətin güclənməsi İngiltərənin tədricən geri qalmasına gətirib çıxartdı. ABŞ və Almaniya istehsal edilən sənaye məhsullarının miqdarına görə İngiltərəni qabaqladı.
BUXAR QATARI
XIX yüzilliyin əvvəlində dağ-mədən mühəndisi Riçard Trevitik ilk buxar qatarı layihəsini hazırladı. 1825-ci ildə Stokton və Darlinqton şəhərləri arasında dəmiryol xətti açıldı. Bu, dəmiryolları tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Əvvəlcə kömür mədənlərini əlaqələndirmək məqsədilə çəkilmiş xətt üzərində hərəkət edən ilk lokomotiv Corc Stefanson lokomotivi oldu. Əsas ilk dəmir yolunun istifadəyə verilməsi ilə sənayenin sürətli inkişafı təmin edildi. Bu qatarın açılışında ilk dəfə sərnişinlər daşındı. Bu sahədə növbəti uğurlu addım sürətlə inkişaf edən iki böyük sənaye şəhərinin - Liverpulla Mançesteri birləşdirən xəttin açılması oldu. Ən məşhur lokomotiv hesab edilən “Raket” adlı qatar saatda 47 km sürətlə hərəkət edirdi.