2
DÜNYA ÖLKƏLƏRİ XIX YÜZİLLİK-XX YÜZİLLİYİN ƏVVƏLLƏRİNDƏ
FRANSA VƏ ALMANİYA
Napoleon Bonapart, III Napoleon, “Qitə blokadası”, Otto Bismark, Frankfurt müqaviləsi
FRANSA XIX YÜZİLLİYİN BİRİNCİ YARISINDA
Birinci respublikanın süqutundan sonra 1804-cü ilin yazında Napoleon Bonapartın imperator elan edilməsi ilə Fransada Birinci imperiya yarandı. I Napoleon hakimiyyətini gücləndirmək üçün bütün idarəçiliyi əlində cəmləşdirdi. Yerli özünüidarəetmənin ləğv olunması ilə mərkəzləşmiş idarə sistemi yaradıldı. Andlı məhkəmələr ləğv olundu, bütün məhkəmə orqanları hökumətdən asılı hala salındı.
Birinci imperiya dövründə Fransanın daxili siyasətinin xarakterini müəyyən edin.
Birinci imperiya dövründə Fransada hüquq sisteminin təkmilləşdirilməsi sahəsində tədbirlər görüldü. Qəbul edilmiş yeni qanunlara görə şəxsiyyətin toxunulmazlığı, vicdan azadlığı və bərabərlik hüququ rəsmiləşdirilsə də, əslində, bu, formal xarakter daşıyırdı. Xüsusi mülkiyyət toxunulmaz elan olundu. Fəhlə ittifaqları və tətillər qadağan edildi. Fəhlələr sahibkarlarına münasibətdə hüquqsuz vəziyyətdə qalırdı.
I Napoleon Bonapartın yaratdığı idarəçilik diktatorluq səciyyəsi daşıyırdı. Burjuaziyanın dövlətin idarə edilməsində iştirakı məhdudlaşdırılırdı. Kəndlilər imperiyanın əsas dayağı hesab olunur, onları hökumətin ətrafında birləşdirmək üçün millətin birliyi ideyası təbliğ olunurdu. Buna baxmayaraq, əhalinin əksəriyyəti kimi onlar da hüquqsuz vəziyyətdə idi.
XIX yüzilliyin əvvəllərində Fransa yenə də aqrar ölkə kimi qalırdı. Əhalinin böyük hissəsi kəndlərdə yaşayırdı. İnqilab kənd təsərrüfatında kapitalist münasibətlərinin inkişafı üçün şərait yaratmışdı. Aparılan geniş miqyaslı müharibələr kənd təsərrüfatı mallarına tələbatı artırırdı. Buna görə də əvvəllər qadağan olunmuş kartof əkini üzərində məhdudiyyətlər götürüldü və onunla bərabər yeni bitkilərin əkini genişləndirildi. Həmin bitkilər, əsasən, əksəriyyəti mülkədarlara məxsus olan torpaqlarda becərilirdi.
I Napoleonun imperator taxtına çıxması
KARTOF - “DÜNYA TARİXİNİ DƏYİŞ-
DİRƏN BİTKİ”
Uilyam Makneil “Kartof dünya tarixini necə dəyişdirdi?” məqaləsində Amerikadan gətirilən kartofun XVIII yüzilliyin sonunda qıtlıq və aclıqdan əziyyət çəkən Avropanı məhv olmaqdan qurtardığını və bugünkü dövlətlərin qurulmasında çox böyük rolunun olduğunu qeyd edir. Onun fikrincə, kartof taxıldan dörd dəfə daha kalorili idi və Avropada əhalinin sürətli artımına, sənayeləşmənin inkişafına və müasir mədəniyyətin yüksəlməsinə təsir etmişdir. Avropalılar bu bitki ilə daha əvvəllər tanış olsalar da, ona şübhə ilə yanaşırdılar. Hətta bəzi katoliklər müqəddəs kitabda kartofdan bəhs edilmədiyi üçün onu “şeytan alması” adlandırmış və ondan imtina etmişdilər.
Kartofu Fransada tanıdan Yeddiillik müharibə zamanı əsir düşmüş bir əczaçı olmuşdur. Belə ki o, aclıqdan ölməmək üçün kartof yeməklə həyatda qalmağı bacarmışdır. Əsirlikdən qurtardıqdan sonra Fransada kartofun tanıdılmasına çalışmışdır.
Avropa dövlətləri müharibələr zamanı kartofun əkilməsinə tətbiq olunan məhdudiyyətləri aradan qaldırmaqla əhalisinin aclıqdan məhv olmasının qarşısını almışdır.
XIX yüzilliyin ortalarında İngiltərənin İrlandiyanı blokadada saxladığı dövrdə ölkədə qıtlıq yarandı. Əhali bu zaman əllərində olan kartof toxumlarını yedikdən sonra aclıq və xəstəlik böyük fəlakətə çevrildi.