DÜNYA ÖLKƏLƏRİ XIX YÜZİLLİK-XX YÜZİLLİYİN ƏVVƏLLƏRİNDƏ
Tehran. 1895-ci il
QACARLAR DÖVLƏTİNİN İCTİMAİ VƏ SİYASİ VƏZİYYƏTİ
XIX yüzilliyin əvvəllərində İranda türksoylu Qacarlar sülaləsi hakimiyyətdə idi. Ölkədə feodal-aqrar münasibətləri hakim idi. Dövləti qeyri-məhdud hakimiyyətə malik şah idarə edirdi. Ölkə İngiltərə ilə Fransanın iqtisadi və siyasi maraq obyektinə çevrilmişdi. Rusiyanın Cənubi Qafqazda möhkəmlənmək istəyi Qacarların gah İngiltərəyə, gah da Fransaya meyil etməsinə səbəb olurdu. Çünki I Napoleonun Avropada apardığı müharibə Rusiyanı İngiltərə ilə yaxınlaşdırmış, Napoleonu isə ingilis Hindistanını ələ keçirmək həvəsinə salmışdı. Son nəticədə İngiltərə və Fransadan elə bir ciddi kömək ala bilməyən Qacarlar Cənubi Qafqaz uğrunda mübarizəyə başlayan Rusiyaya müharibə elan etdi.
1804-1813-cü və 1826-1828-ci illəri əhatə edən rus-Qacarlar müharibələrində Qacarlar
məğlub oldu. Gürcüstan, Arazdan şimaldakı Azərbaycan torpaqları Rusiyaya keçdi. Qacarlar Rusiyaya böyük məbləğdə təzminat ödəməli oldu. 1828-ci ilin fevralında Rusiya ilə Qacarlar arasında xüsusi ticarət traktatı imzalandı. Traktata görə rus təbəələri İranda ekst* erritoriallıq və digər iqtisadi və siyasi güzəştlər əldə etdilər.
Eksterritoriallıq hüququ
toxunulmazlıq hüququdur. Xarici təbəələrin işinə yerli məhkəmə baxa bilməzdi.
Rusiya-Qacar müharibələrinin Azərbaycanla bağlı əlaqələrini tarixi zaman baxımından necə qiymətləndirmək olar?
Ənzəli limanı. 1895-ci il