əks-hücumu nəticəsində mühasirəyə alınan alman qoşunu 1943-cü ilin fevralında təslim oldu. Stalinqrad döyüşu müharibənin gedişinə böyük təsir göstərdi. Sovet-alman cəbhəsində əsaslı dönüş başlandı.
BİR ALMAN DÖYÜŞÇÜSÜ
STALİNQRAD DÖYÜŞÜ HAQQINDA
“Tarix”. İstanbul, 2002
23 avqust. Hissələrimiz Volqaya çatmış və şəhərin bir hissəsini ələ keçirmişdir. Artıq rusların (sovet ordusunun) yalnız iki çıxış yolu var: Volqanın o tərəfinə qaçmaq, ya da təslim olmaq. ... əsir aldığımız yaralı bir zabit Stalinqradı son əsgər ölənə qədər müdafiə edəcəklərini söylədi.
[...] 18 sentyabr. Tabor komandirimiz bizə: “Siyasi komissarlar müdafiəçilərə ölənə qədər müqavimət göstərmək əmri vermişdir”, - dedi. Stalinqradın bütün evlərini belə müdafiə etsələr, əsgərlərimizin heç biri sağ qalmayacaq.
10 noyabr. [...] Almaniyada Stalinqradı tamamilə ələ keçirdiyimizi düşünürlər. Nə qorxunc yanlışlıq!
29 noyabr. Mühasirəyə alındıq.
[...]
28 dekabr. Bütün atları yedik.
İndi pişik əti belə yeməyə razıyam. [...] Əsgərlər cəsədlərə, ya da dəlilərə bənzəyirlər. Yalnız yemək axtarırlar. Artıq güllələr atılanda yerə yatmırlar. Yeriyəcək, yatacaq gücümüz qalmadı. Lənət olsun bu müharibəyə!
Stalinqrad döyüşu
Mənbənin xarakteri haqqında nə deyə bilərsiniz? Hadisələrin gedişində hansı dəyişiklik baş verir? Müharibədə dönüş yaradan hadisələr hansılar idi?
İQTİSADİ SƏFƏRBƏRLİK
Bu müharibə insanları və iqtisadi resursları səfərbər etmək baxımından əvvəlkilərdən fərqlənirdi. Şəhərlərə, zavod və fabriklərə təşkil edilən strateji *bombardmanlar ön və arxa cəbhə fərqinin aradan qalxmasına səbəb olmuşdu.
Strateji bombardman
düşmənin müharibə qabiliyyətini məhv etmək üçün onun dərinliklərinə edilən hava hücumlarıdır.
Müharibə iqtisadiyyatını quran ilk dövlət İngiltərə oldu. Silah zavodlarında işləməyə böyük qismi qadınlardan ibarət əlavə işçilər qəbul edildi. SSRİ-nin hərbi sənayesi, əsasən, Urala və Sibirə köçürüldü. Xalq səfərbərliyə alındı. Həbs düşərgələrindəki məhbuslar ön cəbhəyə göndərildi.
SSRİ hərbi sənayesinin Urala və Sibirə köçürülməsinin səbəbi nə idi?
ABŞ-də hərbi silah-sursat istehsalı dəfələrlə artırıldı. SSRİ də daxil olmaqla bütün müttəfiq dövlətlərə silah və sursat göndərilirdi.
BEYİN MÜHARİBƏSİ
Elm sahəsində də səfərbərlik həyata keçirilirdi. ABŞ və İngiltərə elmi tədqiqatlara və onların hərbi sahələrdə tətbiqinə hələ müharibənin əvvəllərindən böyük əhəmiyyət verirdi. Bunun nəticəsində radar kimi yeni nəzarət vasitəsi tətbiq edildi. Almaniya bu sahədə də geri qalmırdı. Hətta maqnetik metallar, reaktiv təyyarələr və raketlər hazırlanmasında da öndə idi. Lakin bu yeni silahların istehsalına gec başlandı və onların sayı da müharibənin nəticəsini həll edəcək qədər çox deyildi.