DÜNYA ÖLKƏLƏRİ İKİNCİ DÜNYA MÜHARİBƏSİNDƏN SONRA
Vyetnamda ABŞ hərbçiləri tərəfindən törədilən qətliamdan əvvəl qadın və uşaqlar. 1968. Foto Ronald Heberli
1968-ci ildə Çexoslovakiyada demokratikləşmə tədbirlərinə (Praqa baharı) qarşı SSRİ və onun müttəfiqləri müdaxilə etdilər. 1969-cu ildə isə SSRİ və Çin arasında hərbi münaqişə baş verdi. Bütün bu amillər ABŞ və SSRİ-ni uzlaşmağa məcbur etdi. Hər iki dövlət bir-birinin təsir dairələrinə müdaxilə etməməklə bağlı razılaşdı. Razılaşmalar 1972-ci ildə Strateji silahların məhdudlaşdırılması (SSM-1) haqqında müqavilə ilə möhkəmləndirildi. “Mülayimləşmə dövru”nün zirvə nöqtəsi 1975-ci ildə imzalanan Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Konfransının Yekun sənədi oldu. Bu sənədi Avropa dövlətləri, o cümlədən SSRİ ilə yanaşı, ABŞ və Kanada da imzalamışdı. Sənəddə dövlətlərarası əməkdaşlıq və insan hüquqlarının qorunması nəzərdə tutulurdu.
MÜSTƏMLƏKƏLƏRİN LƏĞVİ VƏ “ÜÇÜNCÜ DÜNYA ÖLKƏLƏRİ”
İkinci dünya müharibəsindən sonra müstəmləkələrin azad edilməsi prosesi başlandı. Asiya, Afrika və Sakit okean bölgəsindəki müstəmləkələrin azad edilməsi “Üçüncü dünya ölkələri” nin yaranması ilə nəticələndi. “Üçüncü dünya” ifadəsi “soyuq müharibə”də iştirak etməyən, bloklara daxil olmayan və az inkişaf etmiş ölkələri bildirmək üçün istifadə edilir. 1961-ci ildə Yuqoslaviya, Hindistan və Misirin təşəbbüsü ilə Bloklara qoşulmayanlar hərəkatı yaradıldı. “Üçüncü dünya ölkələri” aldıqları yardım sayəsində ABŞ və ya SSRİ-nin təsiri altına düşürdü. ABŞ və SSRİ Yaxın Şərqdə və Cənub-Şərqi Asiyada keçmiş müstəmləkəçi dövlətləri əvəz edir, etdikləri yardım müqabilində bölgələrdə öz hakimiyyətlərini möhkəmləndirirdi. “Üçüncü dünya ölkələri”ndə bəzən müstəmləkə dövründə çəkilmiş süni sərhədlər və böyük dövlətlərin təsiri ilə etnik münaqişələr, vətəndaş müharibələri baş verirdi.
“Üçüncü dünya ölkələri”nin yaranması hansı prosesin nəticəsi idi?
Maraqlıdır
2011ci ildən Azərbaycan Respublikası Qoşulmayanlar Hərəkatına tam hüquqlu üzv qəbul olunmuşdur. 2019–2023cü illərdə ölkəmiz hərəkatın sədri olmuşdur. 2020-ci il Vətən müharibəsi dövründə Hərəkatın üzvləri Azərbaycanın müstəqilliyi, suverenliyi və ərazi bütövlüyünə dəstəklərini vurğulamış, ölkəmizlə həmrəy olduqlarını bildirmişdir.
AVROPA TƏHLÜKƏSİZLİK VƏ ƏMƏKDAŞLIQ KONFRANSININ YEKUN SƏNƏDİ
1.
Konfransa daxil olan dövlətlər hüquq bərabərliyi, ərazi bütövlüyü və siyasi müstəqillik hüquqları daxil olmaqla bir-birinin tam suverenliyinə hörmət edir...
2.
Ərazi bütövlüyü. Konfransda iştirak edən dövlətlər bir-birlərinin torpağını hərbi yolla işğal etməkdən, birbaşa, yaxud dolayı qüvvə tətbiq etməkdən imtina edir. Bu xüsusiyyətli hər cür işğal və qəsbkarlıq hüquqa zidd hesab ediləcək.
Müasir ATƏT-in əsas məqsədini təşkil edən bu şərtlərin Azərbaycan torpaqlarını uzun müddət işğal altında saxlayan Ermənistan tərəfindən pozulmasına qarşı bu təşkilatın heç bir tədbir görməməsini necə dəyərləndirirsiniz?