DÜNYA ÖLKƏLƏRİ 1918-1945-Cİ İLLƏRDƏ
böyük məbləğdə təzminat ödəməyə məcbur edilməsi, Fransa və Belçikanın Almaniyanın əlində qalan əsas sənaye obyektlərinə hərbi müdaxiləsi bərbad vəziyyətdə olan iqtisadiyyata daha böyük zərbə vurmuşdu.
Ölkədəki iqtisadi-sosial böhrandan istifadə etmək istəyən kommunistlər, sosial-demokratlar və nasional-sosialistlər hakimiyyəti ələ keçirmək üçün mübarizə aparırdılar. 1923-cü ildə ayrı-ayrı yerlərdə xalq hərəkatı genişləndi. Hamburqda baş verən üsyandan istifadə edən faşistlər fəallaşdılar. Adolf Hitlerin başçılığı ilə Münhendə faşistlərin qiyam hazırlıqları uğursuzluqla nəticələndi. “Pivəxana qiyamı” kimi tanınan bu hadisə nəticəsində Hitler həbs olundu.
“Pivəxana qiyamı”nın uğursuz olmasının səbəblərini araşdırın.
Almaniya maliyyə-iqtisadi böhranından İngiltərə və ABŞ-dən aldığı kreditlər hesabına çıxa bildi. 1924-cü ildə iqtisadiyyatda başlayan nisbi sabitləşmə dövrü 1929-cu ilə qədər davam etdi. Bu dövr Almaniyanın “qızıl dövrü” adlanır.
“Qızıl dövr”də Almaniyanın xarici siyasətində Versal müqaviləsinin şərtlərinin bir qədər yumşaldılması mühüm yer tuturdu. 1925-ci ildə çağırılmış Lokarno konfransında Almaniya iştirakçılar tərəfindən bərabərhüquqlu dövlət kimi tanındı. Bu proses 1926-cı ildə Almaniyanın Millətlər Cəmiyyətinə daxil olmasına gətirib çıxardı.
1929-cu ildə ABŞ-də başlanan böyük iqtisadi böhran Almaniyaya daha çox təsir etdi. Çünki ABŞ və İngiltərə iqtisadi böhranın yaratdığı maliyyə vəziyyətini bəhanə edərək Almaniyaya verilən kreditləri dayandırdı. Həm də Almaniyanın təzminat verməsi vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirdi. ABŞ prezidenti Huverin təklifi ilə Almaniyanı ağır iqtisadi böhrandan xilas etmək üçün təzminat məsələsinə yenidən baxıldı. Almaniya 1932-ci ildən etibarən təzminat ödəməkdən azad edildi.
İqtisadi böhranın gətirdiyi fəsadlardan istifadə edən nasional-sosialistlər və kommunistlər geniş təbliğat apararaq tərəfdarlarını çoxaltdılar.
Prezident Hindenburq və reyxkansler Hitler
Nasist partiyasının proqramında göstərilirdi ki, nasist diktaturasının yaradılması Versal müqaviləsi buxovlarından xilas olmaq və böhrandan qurtarmağın yeganə yoludur. Hitler xüsusi mülkiyyəti qorumağı, trestlər üzərində nəzarət təşkil etməyi, işsizliyi ləğv etməyi, aqrar islahat keçirməyi vəd edirdi.
1932-ci ildə reyxstaqda keçirilən seçkilərdə nasistlər digər partiyalara nisbətən daha çox yer qazansalar da, bu, təkbaşına hökumət qurmağa bəs etmirdi. Hitlerin verdiyi vədlərdən təsirlənən bir qrup iri burjuaziya nümayəndəsi prezident Hindenburqdan onun hökumət başçısı təyin olunmasını tələb etdi. 1933-cü ildə reyxskansler təyin olunan A.Hitler yeni hökumətin tərkibinə digər partiyaların nümayəndələrini də daxil etdi. Ancaq bu koalisiyalı hökumət formal xarakter daşıyırdı. Hökumətin əsas üzvləri nasistlərdən ibarət idi.
Nasistlər hakimiyyətə gəldikdən sonra siyasi rəqiblərinə qarşı təqiblərə başladılar. Reyxstaq binasının yandırılmasını təşkil edən nasistlər bu işdə təqsirli kimi kommunistləri göstərdilər. Hitlerin tələbi ilə Hindenburq “xalqı və dövləti müdafiə etmək” adlı fərman imzaladı. Fərmana əsasən Veymar konstitusiyasının müəyyən etdiyi bütün azadlıqlar ləğv edildi. Bu artıq Veymar konstitusiyasının iflası demək idi.
Nasistlərin hakimiyyətə gəlməsinə hansı amillər şərait yaratmışdı?