DÜNYA ÖLKƏLƏRİ İKİNCİ DÜNYA MÜHARİBƏSİNDƏN SONRA
İki böyük dövlət öz təsir dairələrini möhkəmləndirməyə başladı. ABŞ 1948-ci ildən “Marşall planı”nı tətbiq etməyə başladı. Plana əsasən Avropa ölkələrinin iqtisadiyyatının bərpa olunması üçün iqtisadi yardımlar edildi. Bu dövlətlərlə bağlanan müqavilələrə görə gömrük tariflərinin endirilməsinə, idxal məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılmasına qərar verildi.
Avropada sülhü və iqtisadi əməkdaşlığı möhkəmləndirmək üçün sonralar – 1957-ci ildə Avropa İqtisadi Birliyi (indiki Avropa Birliyi) yaradıldı. ABŞ və Qərbi Avropa hərbi sahədə də təşkilatlandı. 1949-cu ildə ABŞ, Kanada və Qərbi Avropanın bir sıra dövlətləri Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatını (NATO) yaratdı.
SOSİALİST BLOKUNUN YARANMASI
1940-cı illərin ikinci yarısında Rumıniya, Macarıstan, Polşa, Bolqarıstan və Çexoslovakiyada SSRİ-nin müdaxiləsi ilə sovet modelli rejimlər yaradıldı. Təkpartiyalı sistem, planlı iqtisadiyyat və milliləşdirmə tətbiq edildi. Bu dövlətlər SSRİ ilə hərbi-siyasi əməkdaşlığa məcbur olunurdu. Yalnız Yuqoslaviya bundan imtina edə bildi. 1949-cu ildə “Marşall planı”na alternativ olaraq sosialist bloku ölkələri Qarşılıqlı İqtisadi Yardım Şurası (QİYŞ) yaradaraq Sovet İttifaqının yardımından istifadə etdi.
Həmin ildə Çində də kommunistlərin hakimiyyətə gəlməsi və SSRİ-nin atom bombası hazırlamağa nail olması sosialist blokunu daha da gücləndirdi. Beləliklə, sosial-iqtisadi və ideoloji cəhətdən bir-birinə zidd sistemlərin yaranması dövlətlərarası münasibətləri kökündən dəyişdirdi. Qərb bloku kommunizmin yayılmasından, SSRİ isə blokadaya alınmasından çəkinirdi. Hər iki tərəfin atom bombasına malik olması müharibə baş verəcəyi halda, dünyanın məhv ediləcəyi təhlükəsini yaradırdı.
ABŞ Cənub-Şərqi Asiya, Yaxın Şərqdə yeni hərbi ittifaqlarla SSRİ-nin ətrafında güclənməkdə davam edirdi. SSRİ buna 1955-ci ildə sosialist dövlətlərinin hərbi blokunun – Varşava Müqaviləsi Təşkilatının yaradılması ilə cavab verdi.
ALMANİYANIN PARÇALANMASI
1948-ci ildə Çexoslovakiyada baş verən kommunist çevrilişi ilə Şərqi Avropanın bütün ölkələri SSRİ-nin təsiri altına düşdü. Bu təsirin qərbə doğru yayılmasının qarşısını almaq üçün ABŞ və müttəfiqləri Almaniyanın öz nəzarətləri altında olan bölgələrində yeni alman dövləti yaratmağı qərara aldı. Bu, “soyuq müharibə”nin ilk böhranına səbəb oldu. Buna cavab olaraq, SSRİ Berlində Qərbin işğal zonalarını blokadaya aldı. ABŞ blokadada olan Qərbi Berlinə hava yolu vasitəsilə yardım edirdi. Məqsədinə nail ola bilməyən SSRİ blokadanı aradan qaldırdı. Bu hadisə qərb işğal zonalarının birləşdirilərək Almaniya Federativ Respublikasının yaradılmasını sürətləndirdi. Buna isə SSRİ öz işğal zonasında Almaniya Demokratik Respublikasının yaradılması ilə cavab verdi. Beləliklə, Almaniyanın parçalanması həm də dünyanın iki bloka ayrılmasının rəmzinə çevrildi.
“Soyuq müharibə”nin səbəbləri nə idi?
KOREYA MÜHARİBƏSİ VƏ “BUZLARIN ƏRİMƏSİ”
“Soyuq müharibə”nin ikinci böhranı Koreyada baş verdi. Müharibədən əvvəl Yaponiyanın hakimiyyəti altında olan Koreyanın şimalı 1945-ci ildə SSRİ, cənubu isə ABŞ tərəfindən işğal edilmişdi. Hər iki dövlətin arasında fikir ayrılığı Koreyanın da parçalanmasına səbəb oldu. ABŞ-nin himayəsi altında Koreya Respublikası, şimalda isə kommunist rejimli dövlət yaradıldı. 1950-ci ildə Şimali Koreya qoşunları Cənubi Koreyaya hücum etdi. İşğalı pisləyən BMT üzv ölkələri Cənubi Koreyaya yardım etməyə çağırdı. Oraya göndərilən BMT qüvvələrinin əsas hissəsini ABŞ qoşunu təşkil edirdi. Şimali Koreyaya SSRİ və Çin kömək edirdi. Stalinin vəfatından sonra SSRİ-nin mövqeyi bir qədər yumşaldı. Soyuq müharibədə “buzların əriməsi” dövrü başladı. Nəticədə Koreya müharibəsi başa çatdı. Lakin ölkə bir-birinə zidd siyasi sistemlərə malik dövlətlərə parçalanmış vəziyyətdə qaldı.
Silahlanma və kosmosun fəthi sahələrində rəqabət davam edirdi. SSRİ 1957-ci ildə