9
DÜNYA ÖLKƏLƏRİ XIX YÜZİLLİK–XX YÜZİLLİYİN ƏVVƏLLƏRİNDƏ
BİRİNCİ DÜNYA
MÜHARİBƏSİ
Şliffen planı, Sarıqamış əməliyyatı,
Canaqqala əməliyyatı, Kutül-Amarə döyüşü,
Brest-Litovsk sülh müqaviləsi
“BÜTÜN AVROPANIN İŞIQLARI SÖNDÜ”
28 iyun 1914-cü ildə Avstriya vəliəhdi Frans Ferdinand serb millətçisi tərəfindən öldürüldü. Almaniyanın dəstəyini alan Avstriya-Macarıstan bir ay sonra Serbiyaya müharibə elan etdi. Öz müttəfiqini müdafiə etmək üçün Rusiya səfərbərliyə başladı. Buna cavab olaraq Almaniya da səfərbərlik elan etdi. Beləliklə, bir terror hadisəsi tarixdə ilk dünya müharibəsinin başlanmasında qığılcım rolunu oynadı. Böyük Britaniyanın xarici işlər naziri müharibənin başlanması xəbərini belə dəyərləndirmişdi: “Bütün Avropanın işıqları söndü. Yəqin, uzun zaman da yanmayacaq”.
Maraqlıdır
1914-cü ildə Avropada başlanan müharibənin qısamüddətli olacağı hesab edilirdi. Lakin müharibə tədricən geniş vüsət alaraq ilk dünya müharibəsinə çevrildi. Bu müharibə dünyanın əksər hissəsinə bu və digər şəkildə təsir göstərdi. Miqyasına və əhatə dairəsinə görə o, müasirləri tərəfindən “Böyük müharibə” adlandırılırdı.
Əvvəlki mövzu əsasında Birinci dünya müharibəsinin səbəblərini təhlil edin.
Hərbi dairələrin hazırladığı planlar hücuma əsaslanan qısamüddətli müharibə üçün nəzərdə tutulmuşdu. Almaniyanın tətbiq etdiyi Şliffen planı bir neçə həftədə fransızları məğlub etməyi, sonra rus ordusu ilə vuruşmağı nəzərdə tuturdu. 1914-cü ilin avqustunda Fransanı sürətlə məğlub etmək üçün bitərəf olan Belçika alman orduları tərəfindən işğal edildi. Bu, Belçikanın bitərəfliyini qorumaqla bağlı müqavilə öhdəliyi olan Böyük Britaniyanın Almaniyaya müharibə elan etməsinə səbəb oldu.
Kembric müharibə tarixi
Şliffen planı Almaniyanın strateji problemlərinin həlli üçün bütün aspektlərdə parlaq əməliyyat hesab olunurdu. Amma siyasi müstəvidə onun qeyri-adi zəiflikləri var idi. Onun ən bariz səhvi strateji sahədə idi: almanlar Belçikanın bitərəfliyini pozaraq İngiltərənin Fransa tərəfində müharibəyə girməsinə şərait yaratmışdı.
1914-cü ilin sentyabrında Marna çayı sahilində döyüşdə almanların hücumunun dayandırılması Fransanı həlledici məğlubiyyətdən xilas etdi. Beləliklə, Şliffen planı uğursuzluğa düçar oldu. Almaniya iki cəbhədə mühari bəni