DÜNYA ÖLKƏLƏRİ İKİNCİ DÜNYA MÜHARİBƏSİNDƏN SONRA
İRAQ
1958-ci ildə İraqda hərbi çevriliş baş verdi və monarxiya devrildi. İraq respublika elan edildi. 1960–1970-ci illərdə hərbi çevrilişlərin baş verməsi ölkədə siyasi sabitliyin yaranmasına mane olurdu. 1967-ci ildə İraq İsrailə müharibə elan etdi. Həmçinin İsraili müdafiə etdiyi üçün ABŞ və digər Qərb dövlətlərinə neft satışını dayandırdı. Bütün xarici şirkətlər milliləşdirildi. Bundan sonra İraqın ABŞ ilə diplomatik münasibətləri pisləşdi və o, SSRİ ilə yaxınlaşdı. 1979-cu ildə Səddam Hüseynin hakimiyyətə gəlməsi ilə İraq tarixində yeni mərhələ başladı. Onun ziddiyyətli şəxsiyyəti hakimiyyətdə olduğu dövrdə İraq tarixinə də təsir göstərdi.
1980-ci ildə İraq İrana müharibə elan etdi. İslam inqilabından sonra İranın inqilabı bütün müsəlman ölkələrinə yaymaq siyasəti müharibənin başlamasına təsir göstərdi. Xomeyninin İraqın şiə əhalisini üsyana çağırması vəziyyəti daha da gərginləşdirdi. ABŞ Yaxın Şərqdə “regional bir gücün” meydana gəlməsini istəmədiyindən bölgədə milli və dini münaqişələrdən istifadə edirdi. Əslində, ABŞ hər iki tərəfin müharibə nəticəsində zəifləməsini istəyirdi. İslam inqilabından sonra münasibətləri gərginləşən İrana silah satması ABŞ-nin bu siyasətinin nəticəsi idi. Müharibə dövründə ABŞ İraqa silah (hətta kimyəvi silahlar) satır və kəşfiyyat sahəsində yardım edirdi.
İranın qonşu dövlətlərin daxili işlərinə qarışma siyasətini necə dəyərləndirirsiniz?
İran-İraq müharibəsində İran ordusunda vuruşan uşaq əsgər
Səkkiz il davam edən İran-İraq müharibəsi hər iki tərəf üçün böyük insan tələfatı və iqtisadi itki ilə nəticələndi. İraq diktatoru Səddam Hüseyn bu müharibədə bütün ərəb dünyasını şiə İranının təhlükəsindən müdafiə etdiyini söyləyirdi. Ona görə də Küveytdən aldığı borcların tamamilə ləğv olunmasını tələb edirdi. Küveyt isə bu tələbi rədd etdi. Küveyt və Körfəzin digər ərəb ölkələrinin dünya bazarlarına normadan çox neft çıxarmaları da onun qiymətini ucuzlaşdırmışdı. Bundan zərər görən İraq 1990-cı ildə Küveyti işğal etdi. Bu işğal ABŞ və Qərbi Avropa dövlətlərinin bölgədəki iqtisadi və geosiyasi maraqlarına zidd idi. Ona görə də ABŞ BMT-dəki nüfuzundan istifadə edərək İraq qoşunlarının Küveytdən çıxarılması haqqında qətnamə qəbul etdirdi. İraqın bundan imtinası 1991-ci ildə ABŞ başda olmaqla, 30-dan çox dövlətin İraqa hücum etməsinə səbəb oldu. ABŞ Vyetnam müharibəsindəki məğlubiyyətindən dərs çıxararaq təkbaşına deyil, böyük koalisiya ilə hücuma keçməyi qərara almışdı. Bu əməliyyat “Səhrada tufan” adlanırdı. İraq məğlub edildi və Küveyt ərazisini tərk etdi. Lakin İraq ərazisi işğal olunmadı, S.Hüseyn isə hakimiyyətdə qaldı.
“Ölüm yolu”. 1991-ci ildə Küveytdən geri çəkilən
İraq əsgərlərini və mülki əhalini ABŞ təyyarələri
bombardman etmişdi.