Düzbucaqlı koordinat sistemi

Topoqrafik xəritələrin proyeksiyası. Yer səthini xəritədə təhrifsiz təsvir etmək üçün Yer kürəsi 6°-dən bir çəkilmiş meridianlarla 60 zonaya bölünür. Qrinviç meridianından başlayaraq 1-dən
60-dək ərəb rəqəmləri ilə nömrələnir. Hər bir zonanın orta meridianı ox meridianı adlanır.

Yer səthinin altı dərəcəlik zonalara
bölünməsi
Yer kürəsinin zonalar şəklində
təsviri

Düzbucaqlı koordinatlar. Topoqrafiyada nöqtənin vəziyyətini müstəvi (xəritə) üzərində təyin edən xətti kəmiyyətlər – absis (X) və ordinat (Y) düzbucaqlı koordinatlar adlanır. Bu koordinatlar riyaziyyatda qəbul edilmiş koordinatlardan bir qədər fərqlidir.

Düzbucaqlı koordinat sistemi zonanın ox meridianı ilə ekvator qarşılıqlı perpendikulyar düz xətlər şəklində təsvir еdildiyi üçün bu xətlər koordinat oxları olaraq qəbul edilmişdir: ox meridianı – X absis, zona daxilindəki ekvator parçası isə Y ordinat oxudur. Koordinatların qiyməti şimala və şərqə doğru artır. Oxların kəsişdiyi nöqtə koordinat sisteminin başlanğıcı hesab olunur.

Koordinat oxları altı dərəcəli zonanı dörd rübə bölür. Rüblər X absis oxunun müsbət istiqamətindən saat əqrəbinin hərəkəti istiqamətində hesablanır. Zona daxilindəki istənilən M nöqtəsinin koordinat başlanğıcına nəzərən vəziyyəti koordinat oxlarına qədər olan ən qısa (perpendikulyar üzrə) məsafə ilə təyin olunur. Şəkildən göründüyü kimi, absis və ordinat qiymətləri mütləq qiymətcə eyni olsalar da, işarədən asılı olaraq M nöqtəsi koordinat zonasının dörd müxtəlif rübündə yer alır.

İstənilən koordinat zonasının eni ekvator üzərində təqribən 670 km, 40-cı en dairəsində 510 km-dir.