Lütfi Zadə
“Heç zaman azər-
baycanlı olduğumu
gizlətməmişəm,
əksinə, bununla
qürur duymuşam”.
Bu sözləri dünya
şöhrətli azər-
baycanlı alim Lütfi
Zadə demişdir.
Bu cümlə onun
Vətənini, xalqını
çox sevdiyini,
millətinə nə qədər
bağlı olduğunu
göstərir.
*Kibernetika idarə
sistemləri, üsul və
vasitələri haqqında
elmdir.
L
ütfi Rəhim oğlu Ələsgərzadə riyaziyyatçı, kompüter alimi, elektrik
mühəndisi, süni zəka araşdırmaçısı olub. O, 1921-ci ildə Bakıda
anadan olmuş, üçüncü sinfədək təhsilini Bakıda almışdır.
Ailəsi ilə birlikdə Tehrana köçən Lütfi Zadə orta və ali təhsilini burada
tamamlamış, daha sonra Amerika Birləşmiş Ştatlarına köçmüşdür. Bu-
rada mühəndis-elektrik ixtisası üzrə alimlik dərəcəsi almışdır. Lütfi Zadə
1959-cu ildən ömrünün sonunadək Kaliforniyadakı Berkli Universitetində
dərs demişdir. O, kompüter elmi üzrə əməkdar professor olmuşdur.
Həyatı boyu yenilik ruhu ilə yaşayan Lütfi Zadəyə dünya şöhrəti qazandı-
ran onun qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsidir.
Onun kəşfi elm və texnikanın bütün sahələrində mühüm rol oynamış, riya-
ziyyatın, kibernetikanın, informatika və hesablama texnologiyasının inki-
şafına böyük təsir göstərmişdir.
BİLİRSİNİZMİ?
Lütfi Zadədən bu nəzəriyyənin mahiyyətini soruşanda o belə cavab
vermişdi: “...Qeyri-səlis məntiq, qeyri-səlis çoxluqlar nəzəriyyəsinin
əsas mahiyyəti odur ki, mütləq heç nə yoxdur...” Yəni “dünyada hər şey
ancaq ağdır və ya qaradır” fikri doğru deyildir. Bu ikisinin arasında müəy-
yən aralıqlar var. Konfliktləri həll etmək, həqiqəti üzə çıxarmaq, dəqiq
hesablamalar aparmaq üçün bu aralıqlara diqqət yetirmək lazımdır.
Professor Lütfi Zadə və bir çox alimlər qeyri-səlis məntiqi gələcəkdə süni
intellektin yaradılması üçün bir vasitə kimi görürdülər.
“Qeyri-səlis məntiq” adlı elmi konsepsiyasını təqdim edərkən Lütfi Zadə
söyləmişdi: “Bunun vacib olacağını bilirdim, ancaq dünya miqyasında bir
hadisə olacağını xəyal etmirdim”. Dünyanın bir çox iri şirkətləri qeyri-səlis
məntiq nəzəriyyəsindən videokameraların, paltaryuyan və tozsoran ma-
şınların, avtomobil və qatarların idarə olunmasında istifadə ediblər.
Lütfi Zadə dünya elminə digər nəzəriyyələr də bəxş etmişdir. Alimin “Söz-
lə işləyən kompüterlər” nəzəriyyəsi əsasında işləyən kompüterlər təxmini
məntiqi nəticə çıxara bilir. Belə kompüterlər bir növ insan beyninin texniki
modelidir.