BİLİRSİNİZMİ?
Cümhuriyyət irqindən, dil və dinindən, cinsindən asılı olmayaraq, bütün vətəndaşların azad və bərabər
hüquqlara malik olduğu quruluşdur. Dilimizdə “cümhuriyyət”in qarşılığı “respublika” sözüdür. “Res-
publika” latın sözü olub, “xalq işi” deməkdir. Respublika quruluşlu dövlətlərdə qanunverici və icraedici
hakimiyyət orqanları xalq tərəfindən seçilir.
*Saziş qarşılıqlı
razılığa gəlmə, anlaşma
deməkdir.
ŞƏHİDLƏR XİYABANINDA TÜRK
HƏRBÇİLƏRİNİN ŞƏRƏFİNƏ
UCALDILMIŞ ABİDƏ
Cədvəl əsasında
danışın.
Bakı şəhəri bolşevik-daşnak qüvvələrinin əlində idi. Ona görə də AXC-nin
yaranması Tiflisdə elan edilmişdi. Başlıca məqsəd Bakını azad etmək idi.
Lakin bu, o qədər də asan məsələ deyildi. Cümhuriyyətin ordusu yox idi.
Ordu quruculuğu isə böyük maliyyə və vaxt tələb edirdi. Belə çətin gün-
lərdə AXC hökuməti və Osmanlı dövləti arasında saziş bağlandı. Bu sa-
zişlə Osmanlı dövləti AXC-ni rəsmən tanıyan ilk dövlət oldu. Tərəflər hərbi
yardım haqqında da razılığa gəldilər.
Tezliklə Milli ordu yaradıldı. Osmanlı dövlətinin də yardımı ilə təşkil olu-
nan ordu Bakı Sovetinin hücumunun qarşısını aldı. 1918-ci il sentyabrın
15-də Bakı düşmənlərdən təmizləndi. AXC hökuməti öz qanuni paytax-
tına köçdü. Bakının azad edilməsi zamanı Nuru paşanın başçılıq etdiyi
qəhrəman türk əsgərləri Azərbaycan hərbçiləri ilə çiyin-çiyinə döyüşdülər.
1000-dən artıq türk əsgəri şəhid oldu.
Azərbaycan XX əsrin sonlarında yenidən müstəqilliyinə qovuşduqdan
sonra Bakı uğrunda həlak olan türk hərbçilərinin şərəfinə indiki Şəhidlər
xiyabanında abidə ucaldıldı.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti - müsəlman
Şərqində ilk respublika
Azərbaycan tarixində o vaxtadək belə dövlət qurulmamışdı. Bilirsiniz ki,
Rusiya imperiyası tərəfindən işğal olunana qədər Azərbaycanda mövcud
olan dövlətləri hökmdarlar idarə etmişlər.
Monarxiyada
Cümhuriyyətdə
Dövlət hökmdarlar tərəfindən idarə
olunurdu.
Hakimiyyət irsən keçirdi.
Hökmdar qanunları özü verirdi.
Qanun və fərmanların icrasına hökmdar
özü nəzarət edirdi.
Hökmdarların səlahiyyətləri geniş idi.
Parlament və Nazirlər Şurası tərəfindən
idarə olunurdu.
Parlament xalq tərəfindən seçilirdi.
Qanunlar Parlamentdə səsvermə ilə qəbul
edilirdi.
Qanunların icrasını hökumət (nazirlərdən
ibarət Nazirlər Şurası) həyata keçirirdi.
Parlamentin fəaliyyəti qanunlar çərçivəsində idi.