Qarabağın üzük qaşına bənzədilmişdir. Hündürlükdə yerləşən qaladan
ətraf əraziləri asanlıqla müşahidə etmək mümkün idi. Qala üç tərəfdən
sərt qayalıqlar və sıx meşələrlə əhatələnmişdi. Buraya yalnız bir yol var
idi. O yolu isə az sayda qüvvə ilə də nəzarətdə saxlamaq mümkün idi.
Rus hərb tarixçilərindən biri Şuşanı “Qədim Fermopildəki kimi, böyük bir
ordunun qarşısının alınması üçün bir neçə nəfərin kifayət edəcəyi ərazi”
kimi dəyərləndirmişdi.
BİLİRSİNİZMİ?
Qalanın Şuşa adlandırılması onun dağ zirvəsində yerləşməsi ilə bağlıdır. El
arasında belə zirvələr ucu şiş zirvə adlanır. Şuşalılar isə öz şəhərlərinə çox
vaxt, sadəcə, “Qala” deyirlər. İndi də onlara “Haralısan?” sualını verəndə
qısa şəkildə: “Qalalıyam”, - deyə cavab verirlər.
Yeni tikilən qalada “Pənahabadi”adlandırılan metal pullar da zərb olunur-
du. Gözəl havası, sərin bulaqları, əsrarəngiz təbiəti ilə seçilən Şuşa qalası,
həm də Qarabağın alınmazlıq simvoluna çevrilmişdir. Şuşa 1992-ci ildə
xəyanət nəticəsində erməni separatçılarının əlinə keçsə də, Vətən müha-
ribəsi dövründə rəşadətli Azərbaycan ordusu tərəfindən azad edilmişdir.
Xanın qalası tezliklə Azərbaycanın mədəniyyət mərkəzlərindən birinə
çevrilir. Bu müqəddəs Vətən torpağı şairləri, yazıçıları, görkəmli ictimai
xadimləri ilə məşhurlaşmışdır. Gözəl səsə malik xanəndələrinə, muğam
ənənələrinə görə Şuşanı “Qafqazın konservatoriyası” da adlandırmışlar.
Pənahəli xan və onun oğlu İbrahimxəlilxan tezliklə Qarabağı Azərbayca-
nın ən güclü xanlığına çevirməyi bacardılar. Bir sıra xanlıqlar Qarabağ
xanlığından asılılığı qəbul etdilər. Qarabağ xanı Şuşa yaxınlığında yeni
şəhər də saldırdı. Onu Xankəndi adlandırdılar. Qış aylarında Qarabağ
xanı vaxtının çoxunu burada keçirirdi. 1805-ci ildə Qarabağ xanı Kü-
rəkçay müqaviləsini imzalayaraq Rusiya himayəsinə keçməyə məcbur
oldu. Az sonra xanlıq ləğv edildi.
Rusiya işğalından sonra Qarabağ ərazisinə Osmanlı və Qacar dövlətlə-
rindən çoxlu erməni ailələri köçürüldü. Sovet dövründə isə Moskvanın
təzyiqləri ilə köçürülən ermənilərə muxtariyyət verildi. Xankəndinin də
adı dəyişdirildi. Buraya Azərbaycan xalqına qarşı soyqırımı törətmiş Ste-
pan Şaumyanın adı verildi. Xankəndi beləcə Stepanakert oldu. Hazırda
isə Xankəndi öz tarixi adına qovuşmuşdur.
Qarabağ ərazisi erməni işğalından sonra xalqımızın ən yaralı yerinə, “ar-
zularımızın anasına” çevrilmişdi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti,
Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən 44
günlük Vətən müharibəsindən sonra xalqımız öz arzusuna, Qarabağına
qovuşdu!
*Fermopil Qədim
Yunanıstanda dağlarla
əhatələnmiş çətin
keçilən ərazidir.
Xəritədə (səh. 73) Qara-
bağ xanlığını göstərin.
*Seperatçılıq
bölüşdürücülük
deməkdir.
“Qarabağın üzük qaşı -
Şuşa” adlı kiçik hekayə
hazırlayın.
Şuşanın mədəniyyət
xadimləri Xan qızı
Xurşidbanu Natəvan,
Mir Möhsün Nəvvab,
məşhur bəstəkarımız
Üzeyir Hacıbəyli,
Cabbar Qaryağdıoğlu,
Xan Şuşinski haqqında
məlumat toplayıb on-
ların fəaliyyəti ilə bağlı
müzakirələr aparın.
*Muxtariyyət daxili
idarəetmə işlərində
sərbəst olmaq
deməkdir.