Azərbaycan tarixinin
atası
B
akı xanları nəslindən olan Abbasqulu ağa Bakıxanov 1794-cü ildə
Bakıda anadan olmuşdur. O, Azərbaycan tarixini qədimdən başla-
yaraq yaşadığı dövrə qədər ardıcıllıqla yazan ilk tarixçimizdir.
A.Bakıxanov tariximizin atası hesab edilir. O, bəşəriyyətin keçmiş həya-
tını təcrübə adlandırır. Hazırkı və gələcək həyatı daha yaxşı və səmərəli
qurmaq üçün bu təcrübədən istifadə etməyi lazım bilir. A.Bakıxanov
tarix elmini əvəzi olmayan tərbiyə və əxlaq məktəbi adlandırır, onu
“mənəvi elmlərin qiymətlisi” hesab edirdi.
Sizcə, A.Bakıxanov nə
üçün keçmiş həyatı
təcrübə adlandırmışdır?
BİLİRSİNİZMİ?
A.Bakıxanov yazırdı: “Bu elm insanı gözəl əxlaqlı və bilikli edir, ona dolanacaq və yaşayış işlərini öyrədir.
Tarix elə bir danışmayan natiqdir ki, sələflərin (babaların) vəsiyyətlərini bütün təfsilat və tərifləri ilə xələf-
lərə (övladlara) bildirir. Vətən tarixini bilmək isə insanlarda vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyə edilməsinə,
dostu düşməndən ayırmağa, millət üçün, vətən üçün faydalı və zərərli olanları fərqləndirməyə imkan verir”.
A.Bakıxanov ərəb və fars dillərini mükəmməl bilmiş, Tiflisdə, Qafqaz Baş
Hərbi İdarəsində şərq dilləri üzrə tərcüməçi vəzifəsində çalışmışdır. Tiflis
mühiti, Avropa, rus şair və ziyalıları ilə görüş onun dünyagörüşünə
müsbət təsir göstərmişdir.
Dövrünün görkəmli maarifpərvər yazıçılarından olan A.Bakıxanov “Qüd-
si” təxəllüsü ilə şeirlər də yazmışdır. Abbasqulu ağa Bakıxanovun dil, coğ-
rafiya, tarix, astronomiya, məntiq, psixologiya və sair elmlərə aid əsərləri
onun ensiklopedik biliyə malik bir alim olduğunu göstərir.
Alimin ən böyük elmi əsəri “Gülüstani-İrəm”dir. Müəllif bu əsərini yazar-
kən müxtəlif mənbələrdən istifadə etmişdir. Əsər Azərbaycan və Dağıs-
tan xalqlarının tarixinə aiddir. Burada Azərbaycanın qədim dövlətlərin-
dən tutmuş 1813-cü ildə Azərbaycan torpaqlarının Rusiya ilə Qacarlar
dövləti arasında bölüşdürülməsinə qədər olan hadisələrdən danışılır.
“Gülüstani-İrəm” əsəri Azərbaycan və rus dillərində nəşr edilmişdir. Bu
əsər qiymətli mənbələrdən biri hesab edilir.
“Kəşfül-qəraib” əsəri coğrafiyaya aiddir. Əsərdə Amerikanın Xristofor Ko-
lumb tərəfindən kəşf olunmasından və bu qitənin vəziyyətindən danışılır.
*Maarif savad, bilik
və mədəniyyət yaymaq
üçün həyata keçirilən
tədbirlərdir.
*Maarifpərvər
xalq arasında
mədəniyyəti, biliyi
yayan, savadlandıran
deməkdir.
“Gülüstani-İrəm” əsəri
nə üçün qiymətli mən-
bə hesab edilir?