AXC parlamentli respublika idi. Bu cür respublikalarda, adətən, prezident
olmur. Parlamentin sədri Əlimərdan bəy Topçubaşov olmuşdur. Nazir-
lər Şurasının ilk sədri Fətəli xan Xoyski, sonralar isə Nəsib bəy Yusif-
bəyli olmuşdur.
Yeni dövlətə yeni dövlət atributları da lazım idi. 1918-ci ilin noyabrında üç
rəngli, ay-ulduzlu bayraq (Azərbaycan Respublikasının indiki bayrağı) döv-
lət bayrağı kimi təsdiq edildi. Azərbaycan (türk) dili dövlət dili elan edildi.
AXC dövründə təhsil və elm diqqət mərkəzində idi. Ana dilində icbari
təhsil tətbiq edildi. Çoxlu məktəblər açıldı. Çar Rusiyası dövründə Azər-
baycanda ali təhsil müəssisəsi yox idi. AXC hökumətinin təşəbbüsü ilə
100-dən artıq gənc xaricə ali təhsil almağa göndərildi. 1919-cu ildə Bakı
Dövlət Universiteti açıldı.
Qonşu Ermənistanla tez-tez hərbi toqquşmalar baş verirdi. Rusiya tərəf-
dən də hər an təhlükə gözlənilirdi. Buna görə də AXC dövründə ordu qu-
ruculuğu daim diqqət mərkəzində olmuşdu. Qısa müddətdə 40 minlik
nizami ordu yaradıldı. Ordu AXC-nin ərazi bütövlüyünün təmin edilmə-
sində mühüm rol oynadı. Hərbi nazir general S.Mehmandarov, müavini
Ə.Şıxlinski bu sahədə böyük əmək sərf etdilər.
Milli ordunun ən uğurlu əməliyyatlarından biri Qarabağda ermənilərin
anti-Azərbaycan çıxışına qarşı olmuşdur. 1920-ci ilin Novruz bayramı
günlərində Ermənistanın dəstəyi ilə baş verən bu çıxışın məqsədi Qara-
bağı ələ keçirmək idi. Milli ordu dərhal döyüş əmri ilə ayağa qaldırıldı.
Əsgəran yaxınlığındakı döyüşdə ordu qələbə qazanaraq Qarabağ üzə-
rində hakimiyyətini bərpa etdi.
Ölkədə iqtisadi vəziyyəti canlandırmaq üçün xeyli işlər görüldü. Əhalinin
güzəranı nisbətən yaxşılaşdı. AXC-nin ən böyük uğurlarından biri dövlətin
beynəlxalq aləmdə tanınması idi. Çətin beynəlxalq şəraitə baxmayaraq,
aparılan gərgin zəhmət sayəsində 20-dən artıq dövlət AXC-ni faktiki ola-
raq tanıdı. Xarici dövlətlərlə müxtəlif sahələrdə iqtisadi və hərbi müqa-
vilələr imzalandı.
AXC-nin yaranmasının böyük əhəmiyyəti var idi:
Azərbaycanın şimal torpaqlarında Türkmənçay müqaviləsindən
sonra ilk dəfə müstəqil dövlət yaradıldı;
Cəmi 23 ay yaşamasına baxmayaraq, bu dövlət azadlığın və müs-
təqilliyin rəmzinə çevrildi;
AXC-ni süquta uğradan bolşeviklər qurduqları dövlətin adında Azər-
baycan sözünü saxlamağa məcbur oldular;
Ölkə Rusiya imperiyası dövründəki kimi parçalanmamışdı;
İlk dəfə qadınlara seçki hüququ verildi;
XX əsrin sonlarında yenidən müstəqil olan Azərbaycan Respublikası
özünü AXC-nin varisi elan etmişdir.
ƏLİMƏRDAN BƏY TOPÇUBAŞOV
FƏTƏLİ XAN XOYSKİ
NƏSİB BƏY YUSİFBƏYLİ
Sizcə, yeni yaranan
dövlətin təhsilə xüsusi
diqqət ayırmasının
səbəbi nə idi?
“Bizim ilk
respublikamız”
mövzusunda kiçik
hekayə hazırlayın.