dövlətinin idarə edilməsində yaxından iştirak etmişdir. N.Tusi müd-
rik məsləhətləri ilə tanınmış, insanlara, xüsusən ziyalılara böyük qayğı
göstərmişdir. Marağa və Təbrizi tərk etmiş 500-ə qədər ailə onun sayə-
sində vətənə qayıtmışdır.
O, yaşadığı dövrdə riyaziyyatçı, astronom, tarixçi və hüquqşünas kimi
tanınmışdır. Elmin müxtəlif sahələrinə aid yüzdən artıq əsər yazmışdır.
N.Tusi astronomiya və riyaziyyata daha çox diqqət yetirmişdir. Bəzi əsər-
lərində isə insan, ailə, cəmiyyət, əxlaq məsələlərinə münasibət bildir-
mişdir.
Tusi Marağa rəsədxanasının banisidir. O, Hülakü xandan icazə alır,
1259-cu ildə Marağa şəhərində rəsədxananın tikintisinə başlayır.
Marağa rəsədxanası böyüklüyünə görə Şərqin digər rəsədxanalarından
fərqlənir.
N.Tusi rəsədxana üçün astronomik cihazlar hazırladı, burada yaradılacaq
kitabxana üçün müxtəlif şəhərlərdən qiymətli kitablar gətirdi. Rəsədxa-
nada araşdırmalar aparmaq üçün dünyanın bir çox ölkələrindən alimləri
bura dəvət etdi və onlara əməkhaqqı verilməsinə nail oldu. Rəsədxanada
astronomik məsələlərin həlli üçün yer və göy qlobusları da hazırlandı.
Burada aparılan tədqiqatlar N.Tusiyə dünya şöhrəti qazandırmış, hələ
sağ lığında qabiliyyətinə və dərin zəkasına görə “bəşər ustadı” adlan-
mışdır. Təsadüfi deyil ki, Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı Ayın görünən
tərəfindəki kraterə onun adını vermişdir.
Görkəmli alimin xatirəsi Azərbaycanda da əziz tutulur. Şamaxı Astrofizika
Rəsədxanası Nəsirəddin Tusinin adını daşıyır. Adına küçə də salınmışdır.
MARAĞA RƏSƏDXANASININ
MODELİ
Nəsirəddin Tusi Marağadakı rəsədxanasının tikintisi üçün lazım olan pulu
Hülakü xana deyəndə o soruşur: “Ulduzlar haqqında elm belə faydalıdır ki,
tikintiyə bu qədər pul xərcləyək?”
Alim dedi: “İzin verin, bir nəfər dağdan boş bir qabı yerə atsın. Ancaq bunu elə etsin ki, heç kəs bilmə-
sin”. Belə də edirlər. Qayalara dəyə-dəyə aşağı düşən qab qorxulu səslər çıxarır. Ordu vahiməyə düşür.
Nəsirəddin isə xanla birlikdə baş verənləri seyr edirdi. O, xana deyir: “Hökmdar, biz qayalardan gələn
səsin səbəbini bildiyimizdən sakit əyləşmişik. Qoşun isə bunu bilmədiyi üçün həyəcan içindədir. Əgər
biz səmada baş verən hadisələrin mahiyyətini əvvəlcədən bilsək, Yer üzündə həmişə belə rahatlıq
hökm sürər”.
Nəsirəddin Tusi xanı elə inandırır ki, o, rəsədxananın tikintisi üçün 20 min dinar pul ayırır.
Hacı Xəlifə “Dünya haqqında kitab”ından