Zaman keçdikcə sənətkarların içərisindən tacirlər qrupu ayrıldı. Onlar məh-
sulların alış-verişi ilə məşğul olurdu. Beləliklə, sənətkarlığın və ticarətin in-
kişafı, eyni zamanda, insanların sayının artması iri yaşayış məskənlərinin
meydana gəlməsinə şərait yaratdı. Elə şəhərlərin əsas sakinləri də məhz
sənətkarlar və tacirlər hesab edilirdi. Onlar mühüm ticarət yolları üzərində,
çay kənarlarında, limanlarda məskunlaşır, yaşayış məntəqələri salırdılar.
BİLİRSİNİZMİ?
Sənətkarlıq və ticarət hesablamaya, yazıya tələbatı artırdı. Bunun üçün isə sadə və anlaşıqlı yazı siste-
mi lazım idi. Şəkli yazılardan əlifbaya keçid belə baş verdi. Tacirlər uzaq vilayətlərə məhsullar aparır-
dılar. Onlar getdikləri yerlər haqqında məlumata malik olmalı idilər. Bu isə coğrafi və tarixi bilgilərin
meydana gəlməsinə səbəb oldu. Nəticədə elmi biliklər: riyaziyyat, həndəsə, tarix, coğrafiya və s. inkişaf
etməyə başladı. Artıq şəhərlər həm də elm və mədəniyyət mərkəzlərinə çevrilirdi.
Şəhərlərdə sənətkar və tacirlər arasında iqtisadi mübahisələr baş verirdi.
Bu mübahisələri həll etmək üçün məhkəmələr yarandı.
Əhalisi artdıqca böyüyən şəhərlərdə nizam-intizama da ehtiyac var idi.
Şəhər idarəçilərindən ibarət xüsusi təbəqə də belə meydana gəldi. Bu
idarəçilər təkcə şəhər daxilində deyil, onun ətrafında yaşayan əkinçilərə
və maldarlara da hökmranlıq etməyə başlamışdılar. Onlar əkinçilərdən
vergilər alır, özləri isə yalnız hakimiyyət və idarəçilik məsələləri ilə
məşğul olurdular.
Alimlərin fikrincə, dünyada ən qədim dövlətlər məhz şəhərlərdə yaran-
mışdır. Belə dövlətlər ilk dəfə İkiçayarasının (indiki Dəclə və Fərat
çayları) cənubunda meydana gəlmişdir.
Şəhərlərin quruluşu necə idi?
İnsanların həyatında din həmişə mühüm rola malik olmuşdur. Maraqlı-
dır ki, qədim dövrlərdə elmlə də məhz din xadimləri məşğul olurdu. Bu
onların nüfuzunu daha da artırırdı. Təsadüfi deyildir ki, qədim şəhərlərin
mərkəzində Tanrıların şərəfinə möhtəşəm məbədlər tikilirdi. Bəzi şəhər-
lər isə elə məbədlərin ətrafında salınmışdı. Qədim Atropatenanın
paytaxtı Qazaka belə şəhərlərdən idi.
Kəndlərdən fərqli olaraq, şəhərlər xüsusi plana malik idi. Məbədlərin
ətrafında şəhər hakimlərinin evləri, idarə binaları və bazar yerləşirdi.
Sənətkarlar özlərinə məxsus məhəllələrdə yaşayırdılar. Bu məhəllələrin
yerləşdiyi küçələr, bazarlar sənət növünə uyğun adlandırılırdı: Zərgərlər
(qızıl-gümüş əşyalar hazırlayanlar), Dəmirçilər, Çörəkçilər... Hazırda da
belə adlara rast gəlmək olur. Bakı şəhərində Zərgərlər küçəsini, Kömür-
çü bazarını buna misal göstərmək olar.
Mətnə əsasən cədvəli
tamamlayın.
Şəhərlərin
yaranma
səbəbləri
Şəhərlər-
də inkişaf
edən
sahələr
QAZAKA ŞƏHƏRİNİN
QALIQLARI