Dövlət necə yarandı?
Maldarlığın və əkinçiliyin meydana gəlməsi, əmək alətlərinin təkmilləşdi-
rilməsi dövlətləşmə prosesini gücləndirdi. Əkinçilik, maldarlıq və sənət-
karlıq istehsal təsərrüfatının yaranması demək idi. Artıq insanlar qidanı
yalnız ovdan və yığıcılıqdan əldə etmirdilər. Özləri də dənli bitkilər əkir,
mal-qara saxlayırdılar.
Əvvəllər insanlar özlərinə güclə yetəcək qədər məhsul istehsal edirdilər.
Yeni əmək alətlərinin yaranması məhsul artımına səbəb oldu. Məsələn,
əkinçilikdə torpağı yumşaltmaq üçün xışdan istifadə olundu.
Süni suvarmanın, yəni çaylardan arxların və kanalların da çəkilməsi əkin-
çilikdə böyük yüksəlişə səbəb oldu. Məhsul çoxaldı. Artıq məhsul qəbilə
və tayfa başçılarının, ağsaqqalların, kahinlərin əlində cəmləşməyə başla-
dı. Tədricən varlı və yoxsul təbəqələr meydana gəldi. Mal-qaranın sayının
artması insanları yeni otlaq sahələri axtarmağa məcbur etdi. Bu, tarixdə
insanların böyük yerdəyişməsinə gətirib çıxardı. Otlaqlar uğrunda müha-
ribələr başlandı. Bu müharibələrdə qalib gələnlər məğlub olanların sərvə-
tinə, torpaqlarına yiyələnirdi. Özləri isə ya öldürülür, ya da qul edilirdilər.
Əgər insanlar əvvəllər vəhşi heyvanlardan qorunurdularsa, indi insan in-
sandan qorunmaq məcburiyyətində qalmışdı.
Bunun üçün isə xüsusi təşkilata - dövlətə ehtiyac var idi.
Beləliklə, istehsal təsərrüfatının inkişafı, süni suvarmanın yaranması in-
sanlar arasında təşkilatçılığı gücləndirdi. Arxların, suvarma kanallarının
çəkilməsi, həmçinin tez-tez təmizlənməsi isə böyük güc tələb edirdi.
“Dədə Qorqud” kinofilmində Dədə Qorqud gənclərə tövsiyə edir ki, “Tor-
pağı əkib-becərmədinsə, qorumağa dəyməz. Qorumadınsa, əkib-becər-
məyə dəyməz”.
Ordun yoxsa, yurdun yox
Müharibələrin başlanması isə daimi hərbi dəstələrə, orduya zərurət yarat-
dı. Ordunu saxlamaq üçün isə əlavə vəsait tələb olunurdu. Bu, vergi anlayışı-
nın meydana gəlməsinin əsas səbəblərindən biri oldu. Əhali gəlirlərinin bir
hissəsini qoşun saxlanılmasına verməli idi. Ordu olmasa, əhali hücum edən
düşmənlərin qarşısında müdafiəsiz qalardı. Dövlətin əsas vəzifələrindən
biri məhz ərazisinin və burada yaşayan əhalinin müdafiəsi oldu.
*İstehsal təsərrü-
fati istehsalı təşkil
edən hər şeydir..
Dövlətin rolunu və
əhəmiyyətini dəyərlən-
dirin.
Dövlətin vəzifələri
haqqında kiçik təqdi-
mat hazırlayın.