“Əkinçi”dən başlanan yol
Sizcə, nə üçün
H.Zərdabi Azərbaycana
qayıtmağı daha üstün
tutmuşdur?
*Qazet xəbərləri və
maraqlı məlumatları
insanlara təqdim edən
vasitədir.
A
zərbaycan xalqının maariflənməsində Həsən bəy Zərdabinin
böyük rolu olmuşdur. O, xaricdə təbiət elmləri üzrə ali təhsil al-
mış, universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Yüksək bilik və
bacarığına görə onu universitetdə saxlamaq istəmişlər. Lakin Həsən bəy
Azərbaycana qayıtmışdır.
O, Bakıda müəllim kimi fəaliyyətə başlamışdır. Xalqın savadlanması, ana
dilində təhsil alması, azərbaycanlı uşaqların məktəbə cəlb edilməsi uğ-
runda mübarizə aparmışdır.
XIX yüzilliyin ikinci yarısında Azərbaycanda insanların savadlanması üçün
şərait yox idi. Onlar hüquqlarını bilmirdilər. Ölkədə ali təhsil ocaqları, sa-
vadlı müəllimlər, kütləvi kitabxana, qəzet və jurnallar yox idi. Bu dövrdə
də Azərbaycanda əhali “xəbər”in nə olduğunu bilmirdi. Əgər kiminsə yolu
təsadüfən şəhərə düşürdüsə, qayıdanda ətrafda nələrin baş verdiyini ha-
mıya danışırdı. Ancaq bu məlumatlar çox qısa olurdu.
Xalqın savadlanması, inkişaf etməsi üçün H.Zərdabi mümkün olan bütün
vasitələrdən istifadə edirdi. Belə vasitələrdən biri də qəzet çapı idi. O
dövrdə çar Rusiyasında azad söz deməyə, qəzet və jurnal çapına, demək
olar ki, icazə verilmirdi. Qəzetin çap olunmasında Həsən bəyin böyük
əməyi olmuşdur. Geriliyi aradan qaldırmaq, ana dilində qəzet hazırlamaq
Zərdabinin qarşısında əsas vəzifə idi. O, qəzetə ana dilini öyrədən bir
məktəb kimi baxır və deyirdi: “Qəzet və ya jurnal oxumaq insanı dünyadan
xəbərdar edir, öz dilini öyrədir”. Dostlarının məsləhəti ilə Həsən bəy nəşr
etdirəcək qəzeti “Əkinçi” adlandırdı.
BİLİRSİNİZMİ?
“Əkinçi” ilk milli qəzetdir. O, Azərbaycan dilində, ayda iki dəfə 300-400 ədəd çap edilirdi. Qəzetin ilk nöm-
rəsi 1875-ci il iyulun 22-də çapdan çıxmışdır. Bu tarix hazırda Azərbaycanda Milli Mətbuat Günü kimi qeyd
olunur.
Qəzetin hər nömrəsində əkinçiliyin inkişafına kömək edən məlumatlar
dərc edilirdi. Bu materialların əksəriyyətini Zərdabinin özü qələmə almış-
dı. Torpağın məhsuldarlığının artırılması, gübrə növləri, heyvandarlığın
inkişafı, yeni əkinçilik alətləri əsas mövzular idi. Bütün bu məlumatlar isə
xalqa çox sadə bir dillə çatdırılırdı.