Zaman keçdikcə qazanılan təcrübələr sayəsində insan şüuru inkişaf et-
mişdir. Odun əldə edilməsi, ocaqda qida hazırlanması yeni alətlərin mey-
dana gəlməsinə səbəb olmuşdur. Yemək hazırlanarkən heyvanların dəri-
sini soymaq, əti sümükdən ayırmaq lazım gəlirdi. İri daş çapacaqlar isə bu
iş üçün yaramırdı. İnsanlar çaxmaq daşından və dəvəgözü adlanan vulka-
nik şüşədən daha zərif əmək alətləri düzəltməyə başladılar. Belə daşlar
asanlıqla parçalanır və iti uclu qəlpələrə ayrılırdı. Nəticədə daş bıçaqlar,
qaşovlar, iti uclu digər daş alətlər meydana gəldi.
Əmək alətlərinin yaranma səbəbləri nə idi?
ÇAXMAQDAŞI
DƏVƏGÖZÜ
NİZƏ
HARPUN
KAMAN
Kəskin iqlim dəyişiklikləri və soyuqlaşma yeni əmək alətlərinin yaranma-
sına təsir göstərmişdir. Xəz dərili heyvanları ovlayan insanlar onların dəri-
sindən geyim hazırlamağa başladılar. İynə, biz kimi alətlər yarandı.
Qobustan balıqçıları torla yanaşı, harpundan da istifadə etmişlər. Har-
pun, adətən, heyvanların onurğa sümüyündən hazırlanırdı. Bu, sümük
çıxıntıları ovlanan balığın sürüşüb suya düşməsinin qarşısını alırdı.
Qədim insanların ən böyük ixtiralarından biri ox və kaman olmuşdur. Ox
və kaman sırf insan şüurunun məhsuludur. Bu ona görə böyük ixtira he-
sab edilir ki, təbiətdə ox və kamana oxşar əşya yoxdur. Yeni ixtira ovçu-
luğun ön plana çıxmasına səbəb oldu. Qida ehtiyatı artdı. İnsanlar uzaq
məsafədən təhlükəsiz ov etmək imkanı əldə etdilər. Ox və kamanın ixtirası
heyvanların da əhliləşdirilməsinə şərait yaratdı. İnsanlar iri heyvanları ov-
layır, onların balalarını isə yaşadıqları düşərgələrdə saxlayırdılar. İnsanla-
rın əhliləşdirdiyi ilk heyvan it olmuşdur.
Min illər keçdi. Tədricən ovçuluqdan maldarlıq, yığıcılıqdan isə əkinçilik
meydana gəldi. Bu, böyük nailiyyət idi. Artıq insanlar özlərinə lazım olan
qidanı özləri istehsal edirdilər. Təbiətdən asılılıq azaldı. Torpağı şumla-
maq üçün toxa ixtira edildi.
DAŞ
BIÇAQ
OXLAR
*İstehsal hazırlama,
əldə etmə deməkdir