Qədim insanlar daş,
qaya üzərində təsvirləri
necə çəkirdilər?
Yazının əhəmiyyətini
və vacibliyini nümu-
nələrlə izah edin.
Sizcə, ağac üzərindəki
cızıqlar, yaxud düyün-
lər qədim insanlarda
hansı fikirləri forma-
laşdırdı?
Sizcə, telefonlardan
tariximizi öyrənmək
üçün necə istifadə
etmək olar?
müxtəlif işarələrdən və rəsmlərdən istifadə etmişlər. Beləliklə, özlərinin
həyat tərzi, adətləri, məşğuliyyətləri və ətraf aləm haqqında demək istə-
diklərini başqalarına çatdırmışlar.
Qədim rəssamların əl işləri olan bu təsvirlərin xeyli hissəsi dövrümüzə qə-
dər gəlib çatmışdır. Alimlər bu “yazı”ların vasitəsilə keçmişin sirrini açır,
qədim tarixi bərpa edirlər. Buna görə də üzərində yazı olan mənbələr ya-
zılı mənbələr hesab edilir. Zaman keçdikcə isə əlifba meydana gəldi.
Şifahi mənbələr isə xalq yaradıcılığının məhsuludur. Xalqın yaddaşın-
da iz buraxan hadisələr ozan və aşıqların dilindən səslənmiş, ağızdan
ağıza keçərək dövrümüzə gəlib çatmışdır. Dastanlar, əfsanə və nağıllar
xalqın adət-ənənələri, inancı, yaşayış tərzi və qəhrəmanlıqları haqqında
qiymətli mənbədir.
Təxminən son 200 ildə edilən elmi ixtiralar fotoşəkillər çəkməyə, məlumat-
ları televiziya vasitəsilə ötürməyə imkanlar yaratmışdır. Fotoşəkillər, sənədli
filmlər və digər elektron vasitələr görüntülü mənbələr sırasına aid edilir.

## Tarixin hesablanması qaydaları

Bilirik ki, bir sutka 24 saatdır. Fevral istisna olmaqla, digər aylar 30-31
gündən ibarət olur. 12 ay birlikdə bir ili təşkil edir.
Bəs bu dəqiq hesablamalar necə ortaya çıxmışdır?
Araşdırmalar göstərir ki, insanlar təbiəti izlədikcə zaman anlayışını dərk
etmişlər. İlk vaxtlar onların ölçüsü gecə və gündüz olmuşdur. Göy cisim-
lərinin hərəkəti də onlar üçün maraqlı idi. İnsanlar müşahidə etmişlər
ki, səmada Ay tam görünür, bir müddət sonra kiçilərək yox olur. Bu ha-
disənin davamlı təkrarlanması və müşahidəsi bir ay zaman ölçüsünü
meydana gətirmişdir. İnsanlar Ayın tam görünməsi və tədricən kiçilərək
itməsi arasındakı günləri saymağa başladılar. Onlar bunu ağaclar üzə-
rinə cızıqlar çəkmək, ipə düyünlər vurmaqla hesablayırdılar.
İlk vaxtlar insanlar ovçuluq və yığıcılıqla məşğul olmuşlar. Əkinçiliyin
meydana gəlməsi isə insanları təbiətə daha çox bağladı. Artıq onlar fə-
silləri də fərqləndirirdilər. Bu, əkinçiliklə məşğul olanlar üçün çox vacib
idi. Soyuq vaxtlarda deyil, təbiət isinməyə başlayan-
da toxum səpmək olardı. Sərt soyuqlar başlayana
qədər məhz isti günlərdə ərzaq ehtiyatı toplamaq
lazım gəlirdi. Zaman keçdikcə dəqiq təqvimlər mey-
dana çıxdı.
Hazırda dünyada iki təqvim daha geniş yayılıb. Bunlar Mila-
di və Hicri təqvimləridir. Miladi təqvimində İsa peyğəmbə-
rin anadan olması başlanğıc (milad) hesab olunur.